Aja 40 jaar later: Black Cow

In the corner
Of my eye
I saw you in Rudy’s
You were very high
You were high
It was a cryin’ disgrace
They saw your face

De eerste paar regels van het couplet worden ondersteund door een eenvoudige bluesvamp op basis van slechts één akkoord. Fagen zingt hoog met een scherpe twang, het is een techniek die veel zangers gebruiken om de hoge noten te kunnen halen.

Het laatste deel van het couplet zit harmonisch gezien uitermate complex in elkaar. Er wordt viermaal van toonsoort gewisseld. Ongekend in popmuziek! Zoiets kom je alleen in complexe bebop jazz tegen. Logisch want Fagen en Becker van Steely Dan zijn grote bebop liefhebbers.

“You were very high”

Fagen en Becker schrijven voor Steely Dan vrijwel nooit autobiografisch. En zo ook met deze tekst. Ze proppen graag een roman in een songtekst. De boel wordt dan minimalistisch aanscherpt door de boodschap te verhullen in cryptische uitdrukkingen. Smullen geblazen voor wie graag naar een beetje diepgang verlangt.

Daar waar de muziek van Steely Dan zoet en toegankelijk klinkt, het is het niet. Harmonisch en tekstueel bijt het als een wolf in schaapskleren.

To the point nu, wat speelt er zich in deze song af? De song draait om twee geliefden die ruzie hebben. In Rudy’s, een diner of een bar, is de partner gezien: “You were very high”.

On the counter
By your keys
Was a book of numbers
And your remedies
One of these
Surely will screen out the sorrow
But where are you tomorrow

De sleutels liggen op de bar met daarnaast een bijbel (book of numbers) en wat pillen om het verdriet te onderdrukken. Maar de pijn zal morgen toch zeker komen, zo wordt voorspeld.

I can’t cry anymore
While you run around
Break away
Just when it
Seems so clear
That it’s
Over now
Drink your big black cow
And get out of here

Het is klaar, drink je Black Cow op en sodemieter op!

Opvallend want het is een van de drie nummers van Aja waarin gedronken wordt. Een Black Cow in dit geval. Deze is bekend in 2 varianten:

Spaarzame schoonheid

De topmusici die dit nummer van muzikale magie voorzien:

  • Donald Fagen: zang en synth
  • Joe Sample: Hohner Clavinet
  • Larry Carlton: gitaar
  • Victor Feldman: Fender Rhodes piano
  • Paul Humphrey: drums
  • Chuck Rainey: bas
  • Backvocalisten:  Clydie King, Sherlie Matthews, Venetta Fields en Rebecca Louis
  • Blazers: Tom Scott (tenorsax en arrangementen), Jim Horn, Bill Perkins, Plas Johnson, Jackie Kelso, Chuck Findley, Lou McCreary en Slyde Hyde.

Het nummer begint uiterst spaarzaam. Op het linkerkanaal hoor je hoe Donald Fagen de blues met zijn synth speelt. Een beetje ala B.B. King door slechts 1 noot te spelen, de tonica/rootnote.

Het refrein wordt gedragen door de backvocalisten. Maar let ook eens op hoe Donald telkens “Break away” zingt. En bij “Over now, drink your big black cow” worden de hoge noten van Fagen ondersteund door de backvocalisten die in de harmonie de hoogste noten voor hun rekening nemen. Dit moment “Over now” met de bijbehorende akkoorden (D/E | C#m7#5) in combinatie met het samenspel tussen Fagen en de heerlijke backvocals vind ik van een onwaarschijnlijke schoonheid die zijn weerga niet kent. Vol in de roos, dit is echte muziek!

In de documentaire van Aja (heb ‘m natuurlijk zelf ook, op DVD) zegt Ian Dury:

Well, Aja’s got a sound that lifts your heart up.. and it’s the most consistent up-full, heart-warming.. even though, it is a classic LA kinda sound. You wouldn’t think it was recorded anywhere else in the world. It’s got California through its blood, even though they are boys from New York.. It’s a record that sends my spirits up, and really when I listen to music, really that’s what I want.

Victor Feldman speelt een geweldige solo over een paar eenvoudige septiem-akkoorden. Maar wel voorzien van een tweetal waanzinnige modulaties in het midden en op het eind. Feldman speelt trouwens ook op het geweldige album Swordfishtrombones van Tom Waits. Om maar iets te noemen. Het moge duidelijk zijn dat de complete bezetting van dit nummer, een waar peloton, op het toppunt van hun kunnen speelt. Iets om trots op te zijn tot het einde der tijden!

Na het laatste refrein wordt het eerste deel van het refrein in een variatie op herhaling gespeeld terwijl de backvocalisten telkens “so outrageous” benadrukken. De gedumpte partner krijg heel vilein van de backvocalisten zo nog een trap na. Tom Scott speelt er een geweldige saxofoonsolo dwars overheen.

Tot zover het openingsnummer van Aja. Volgende keer: de gelijknamige titeltrack van Aja.

Aja 40 jaar later: introductie

Dit jaar, 2017, is het precies 40 jaar geleden dat het album Aja van Steely Dan uitkwam. Nu stam ik zelf uit 1968 en was ik in 1977 nog met hele andere dingen bezig. Met witte bessen door een pvc-buis schieten bijvoorbeeld. Maar goeds een paar jaar later kwam ik dan toch echt in aanraking met de heren Steely Dan. Een muzikaal bewustzijn dat ontstond dankzij het nummer Hey Nineteen van Steely Dan dat ik op de radio hoorde. Voor ik het wist zat ik bij al mijn vrienden als muziekdominee op de hoek van het bed mijn nieuwe geloof te prediken.

40 jaar later is dat missionariswerk er nog altijd. Daarom moet ik dit opschrijven. Want wie Steely Dan niet kent die mist iets. En Aja in het bijzonder. Het is een album dat even belangrijk is als Revolver van The Beatles. Als Pet Sounds van The Beach Boys. Als Whats’s Going On van Marvin Gaye. Als Kind of Blue van Miles Davis. Et cetera.

Punk

Aja kwam uit in het jaar dat de punk hoogtij vierde. Dat boeide Steely Dan helemaal niet. De band trok zich trouwens helemaal nooit iets van de tijdgeest aan. Maar hoewel het mijlenver van punk lijkt af te staan staken de heren van Steely Dan, Donald Fagen en Walter Becker met Aja minstens een even grote middelvinger op richting de muziekwereld als de punkers. Maar daar waar de anarchie van de punk ook in de houding zit, zit het bij Steely Dan allemaal in de muziek. Steely Dan gaf (en geeft want de band bestaat gelukkig vandaag de dag nog steeds) geen reet om imago. Het draait om muziek en niets anders.

One thing we did right on “Deacon Blues” and all of our records: we never tried to accommodate the mass market. We worked for ourselves and still do.

Donald Fagen in The Wall Street Journal

De platen van Steely Dan klinken zo prachtig HIFI, je kunt er moderne geluidsapparatuur mee testen. Hun geluidsopvatting is zwaar beïnvloed door Rudy Van Gelder, de geluidstechnicus van veel beroemde jazzplaten die een intiem geluid wist te creëren door de microfoons heel dicht bij de instrumenten te plaatsen. Droog, met weinig galm.

Zwarte humor

De teksten zijn cryptisch en vrijwel altijd voorzien van een dosis bijtende humor. Zanger Donald Fagen schrijft samen met zijn medecomponist Walter Becker de muziek en teksten als één geheel. Ze groeiden beiden op in de voorsteden van New York. En in 1967, 1 jaar voor mijn geboortejaar zijn ze elkaar op het Bard College tegen het lijf gelopen. Ze studeerden er Engelse literatuur. Niet zo gek dus dat ze hun bandnaam Steely Dan aan het bekende boek Naked Lunch van William Burroughs ontleenden.

Prachtig spel

Steely Dan is een van de weinige bands die elke keer een geslaagde mix tussen jazz en popmuziek weet neer te zetten. Het zijn liedjes met catchy poprefreinen die in tegenstelling tot de meeste popmuziek veel verder gaan dan het spelen van een stel cowboyakkoordjes met een eenvoudige zanglijn.

De muziek van Steely Dan is uitermate geavanceerd. Mark Knopfler van de Dire Straits kan dat navertellen. Op de track Time Out Of Mind van het album Caucho uit 1980 speelt hij een solo van slechts een paar seconden. Die sessie kostte hem bijna een dag werk. Nu staan Fagen en Becker te boek als enorme perfectionisten maar de uitvoering van hun muziek vraagt dan ook echt om een enorme muzikale bagage en discipline van muzikanten. De harmonische verfijndheid  die Fagen en Becker in hun muziek stoppen kent zijn weerga niet. Het is zondermeer vergelijkbaar met complexe bebop jazz.

Voor de opnames van Aja moet een heel peloton aan sessiemuzikanten komen opdraven. Soms komen er zelfs meerdere sessiegitaristen aan te pas voordat een geslaagde solo wordt gevonden. En ik geef ze gelijk. Luister maar naar een paar van de alternatieven voordat ze tot de beslissende solo (nummer 7!) van Jay Graydon komen voor het nummer Peg:

De mannen werken net zolang door totdat het allemaal samenvalt: de geraffineerde akkoordstructuur, de melodieën en het samenspel tussen de musici. Hierdoor klinkt het album Aja na 40 jaar nog altijd even fris en tijdloos als toen het album uitkwam.

Tot zover. Volgende keer ga ik verder met mijn verhaal over Aja: het openingsnummer Black Cow.