Op zoek naar het stof in samples dankzij The Dust Brothers

Het duo John King en Mike Simpson – oftewel The Dust Brothers – hebben een nieuwe manier van arrangeren en een nieuwe klankopvatting uitgevonden. Zij waren de eersten die hele composities middels samples opbouwden. Paul’s Boutique van de Beastie Boys is hun doorbraakproductie die enorm veel navolging heeft gekregen.

Met dat album hebben de Beastie Boys de hiphopwereld totaal veranderd. Daar waar hiphop leunde op een drummachine, scratching en hier en daar een sampletje, gingen de Beasties met The Dust Brothers veel verder. Op Paul’s Boutique vormen de honderden samples een muzikaal geheel, een muzikaal mozaïek. Een techniek die The Dust Brothers ook op Beck’s Odelay hebben toegepast, een kleine 10 jaar later. En waarmee men haar invloeden in het popidioom liet gelden.

Inmiddels waren er al vele rechtzaken geweest over het toepassen van de samples (lees: advocaten roken geld) waardoor The Dust Brothers hun eigen samples besloten te gaan maken. In plaats van muzikanten hele partijen te laten inspelen, lieten zij de muzikanten een maat muziek spelen op herhaling totdat ze iets vonden dat te gek klonk. Een zoektocht naar de imperfectie, het stof in de samples.

Because for some of the more traditional musicians we worked with, the idea of sampling was sort of foreign, and they wanted to play things right. But we don’t necessarily want you to play things right, we want you to play things cool. You play over a groove until you have a good bar, and then we take that bar and loop it. I always say that our best music comes from mistakes that happen. You’re trying to do one thing, and then someone makes a mistake and that mistake ends up being the hook of the song, the coolest part of the song.

interview Sound On Sound

De samenwerking met Beck heeft vele geweldige albums opgeleverd. Ze laten een nieuw geluid horen dat de popmuziek in mijn oren enorm verrijkt heeft. Ruis, fuzz, piepjes en klikjes vergroten hier de muzikale feestvreugde. Een zoektocht naar imperfectie.

Het is een techniek die veel navolging heeft gekregen. Ook in Nederland. Want neem nu Spinvis. Op zijn debutalbum uit 2002 kun je heel goed horen hoe Erik de Jong grossiert in samples met rafelrandjes.

Geluidsdetective: Voor Ik Vergeet van Spinvis en het Reason-loopje

Erik samplet ook zichzelf. Duidelijk te horen is hoe hij allerlei loopjes met kleine schoonheidsfoutjes als één groot muzikaal mozaïek samen laat vallen. Het gruizige karakter van de samples zorgt ervoor dat zijn muziek niet glad wordt.

Precies die gladheid is een gevaar dat op de loer licht als je een computer gebruikt. Zelfs stemmen worden tegenwoordig aalglad gemaakt middels de Auto-Tune. The Dust Brothers kozen precies de tegenovergestelde route. Eentje die mijns inziens dus veel interessanter is. Perfectie is immers saai.

Auto-Tune

Natuurlijk kun je een discussie hebben over of je het Auto-Tune effect mooi vindt klinken. Ik vind het persoonlijk in de meeste gevallen heel lelijk klinken. Puur op basis van klank. Maar daar ga ik nu niet op in. Ik wil iets anders vertellen.

Toch vreemd, want muziek is abstract. Van een schrijver verwachten we niet dat hij/zij met een heel mooi handschrift schrijft en dat het zo uitgegeven wordt. Nee hoor, de tekst moet van een universeel font worden voorzien. De persoonlijkheid van het handschrift van de schrijver willen we juist niet zien. Maar van een muzikant verwachten we dingen die misschien vals romantisch zijn. Die we bestempelen als ziel of echt, maar toch juist iets anders zijn: artistieke keuzes. Anders zou geen mens naar een drumcomputer kunnen luisteren. Of naar een tekening kunnen kijken die met behulp van een tekenprogramma is gemaakt. “Oh mijn hemel, de tekenaar gebruikte een vlakgom!”

Luister naar het resultaat. Of het echt is boeit niet, want muziek is niet echt, het is abstract. Daarom is het kunst.

Gemanipuleerde zang

Net als een elektrische gitaar, of elk ander instrument eigenlijk, kun je de menselijke stem voorzien van effecten. Je kunt de stem zelfs zo zwaar verbuigen/vervormen dat het nauwelijks als een stem te herkennen is. Sinds een jaar of 10 worden vrijwel alle popsongs loepzuiver gemaakt middels editing software zoals de Auto-Tune. Maar ook andere effecten om de stem te vervormen zijn vandaag de dag populairder dan ooit tevoren.

Voor ondermeer de voorbeelden die ik in onderstaande stuk geef, heb ik een playlist voor Spotify aangemaakt:

John Lennon

Tijdens het maken van het legendarische Beatles album Revolver wordt op verzoek van The Beatles de ADT (Automatic Double-Tracking of Artificial Double-Tracking) techniek uitgevonden door de engineers van de EMI studios. Het is met name John Lennon die zoekt naar een stemgeluid dat afwijkt van zijn natuurlijke klank. Door het geluid van John’s stem via een bandrecorder te vertragen en samen te mixen met de directe stem van John lijkt het alsof er twee zangers zingen inplaats van een. Een effect dat bijvoorbeeld duidelijk te horen is op de track I Want To Tell You en Lennon nadien heel vaak gebruikt. En vele zangers met hem.

Voor de track Tomorrow Never Knows (ook te vinden op Revolver) gaat John nog een stap verder.

Lennon wanted the vocal for this LSD-influenced song to sound like a hundred chanting Tibetan monks

Technicus Geoff Emerick laat tijdens de opnames de zang van Lennon door een Leslie-box met roterende speakers afspelen. Lennon is er bijzonder blij mee.

De talk box

Om te kunnen zingen moet je de lucht vanuit de longen via het strottenhoofd langs de stembanden naar je mond zien te verplaatsen. Met het apparaat de Talk Box doe je zo’n beetje het omgekeerde: het geluid van bijvoorbeeld een synthesizer komt via een slangetje je mond binnen waarna je het door je mond te bewegen fonetisch vervormt.

Het oudste voorbeeld dat ik ken is de song Forever van Pete Drake uit 1963.

Grootmeester op dit vlak is wijlen Roger Troutman die er een Yamaha DX100 synth (heb hem zelf ook!) voor gebruikte. Hiermee haalde hij een hoge mate van verstaanbaarheid.

Peter Frampton maakte de Talk Box wereldberoemd door zijn gitaarsignaal er doorheen te halen. Frampton gebruikte het effect puur voor het geluid, niet voor de verstaanbaarheid.

De Vocoder

De vocoder werd oorspronkelijk ontwikkeld als spraakapparaat voor telecommunicatie in de 30-er jaren van de vorige eeuw. Het werkt op basis van het moduleren van een elektronische klankgenerator via de menselijke stem. Dit apparaat kan net als de Talk Box een hoge mate van verstaanbaarheid opleveren ondanks dat de basis van het signaal toch echt 100% synthetisch is.

The New Yorker maakte een paar jaar geleden een prachtige korte documentaire over de Vocoder.

Pitch-shifting

In Housequake klinkt de stem van Prince hier en daar hoger dan zijn werkelijke stem is. Het album Sign ‘O’ The Times staat vol met dit soort kleine stemtrucjes. Door de bandrecorder tijdens de opname te vertragen klinkt de stem bij weergave op normale snelheid hoger. Het omgekeerde wordt ook vaak toegepast, om bijvoorbeeld een diepe lage stem te creëren.

Tegenwoordig doen we dit in software met bijkomstige voordelen. Op een bandrecorder zal de stem wanneer ‘ie omhoog gaat sneller klinken. En een lage stem trager. Maar in software kunnen we middels Time stretching de lengte, de snelheid dus, onhoorbaar veranderen, los van de toonhoogte verandering. Deze technieken worden vandaag de dag massaal toegepast.

Scatten

In de jazz van de vorige eeuw begonnen jazzzangers woordloos te improviseren. We noemen dit scatten. Ella Fitzgerald is een van  de grootmeesters op dit vlak. En de onlangs overleden Al Jarreau gebruikte het in zijn popsong Roof Garden. Bobby McFerrin gaat nog verder en imiteert instrumenten met zijn stem. Ze hebben geen effecten nodig, de stem is zelf het effect.

Beatboxing

Op straat en in de clubs is rap ontstaan. Bij een gebrek aan een beat (want rap staat voor: rapping to a beat) werd die beat met de stem gecreëerd. Het effect raakte zo populair dat het ook op platen gebruikt werd in de plaats van een drumloop of drumcomputer.

Inprikken

Dankzij de meersporen-recorder, een recorder die meerdere kanalen tegelijkertijd kan opnemen en afspelen, werd het mogelijk om stukje bij beetje muziek op te nemen, per instrument, los van elkaar. In de 60er-jaren waren The Beatles een van de eersten die het gingen inzetten voor hun muziek. Ze waren geen uitmuntende musici maar de techniek stelde hen in staat om de muziek naar een hoger niveau te tillen. Maandenlang zaten ze in de studio te pielen.

Het schaven aan het perfecte geluid heeft in de loop van de jaren steeds fijnzinnigere techniek opgeleverd. Zo werd het in de 70er-jaren mogelijk om onhoorbaar “in te prikken” tijdens opnames. Hierdoor kon je bijvoorbeeld een zanglijn perfectioneren door steeds opnieuw een zinnetje, of soms zelfs een woord, in te prikken om zo een vlekkeloos klinkende opname te creëren. Op die manier werd elke valse noot simpelweg verwijderd en opnieuw opgenomen.

Bekend is het verhaal van Henny Vrienten die voor zijn hit Als Je Wint samen met Herman Brood alle trucs op het gebied van editing uit de kast moet halen. Herman was samen met een fles whiskey naar de studio gekomen en zong met dubbele tong. Nu was de dictie van Herman op zijn zachts gezegd al soepel, maar de drank had het alleen maar verergerd. Henny heeft vervolgens met zijn eigen stem alle medeklinkers die bij Herman wegvielen ingedubd.

De Auto-tune

Een gigantische historische omslag kwam met de komst van de Auto-Tune. Een apparaat dat werd uitgevonden in 1997 door de firma Antares als “veiligheidsnet” zodat zelfs een ongeoefend zanger nooit meer vals hoefde te klinken. Het apparaat werd bekend via de hit Believe van Cher.

De Auto-Tune corrigeert de toonhoogte van de zangnoten. Elke valse noot wordt omgebogen naar een zuivere noot. Aan het apparaat valt veel af te stellen, van subtiele repitching tot vrij radicale correcties. Een artiest als Cher, maar ook later T-Pain, waren juist gecharmeerd van het artificiële effect als de toon razendsnel omgebogen wordt naar een zuivere noot, de “klapperende Auto-tune”. Het is een karakteristiek geluid waardoor de stem robotisch strak en loepzuiver klinkt.

Het wordt tegenwoordig in vrijwel alle popsongs gebruikt om de boel glad te strijken en/of als creatief effect. Iemand als Ronnie Flex zingt er ook live mee, zie bijvoorbeeld het recente artikel ‘Over Ronnie Flex, The Voice of Holland en autotune’ van de NOS.

En zelfs Aretha Franklin doet de laatste jaren overduidelijk een beroep op de Auto-tune.

Inmiddels is deze techniek in vrijwel elke opname-software ingebouwd. Ook in het door mij geliefde Propellerhead Reason softwarepakket die naar mijn mening het best klinkende algoritme gebruikt en onhoorbare correcties kan doen.

Het zuiver maken van een valse noot is natuurlijk uitmate handig. Het is als het corrigeren van een typefout in een tekst. Of het quantiseren van de noten in MIDI. En het is aan de muzikant om te bepalen hoever hij of zij wil gaan in het gladstrijken van het geheel.

Ook de oude zanger van mijn band MAM, Pieter Bon gebruikte onlangs het effect voor zijn nieuwe single.

Vervorming

Als je Tremendous Dynamite van Eels hoort of All Stripped Down van Tom Waits dan zal je opvallen dat de zang vervormd klinkt. Het is een techniek die mede populair gemaakt is door de technicus en engineer Tchad Blake in de jaren 80. Maar het is ook een techniek die ook door bijvoorbeeld Justin Bieber of Kanye West ingezet wordt.

Door vervorming toe te passen kun de zang zelfs onherkenbaar maken.

Where Are Ü Now?

In het nummer Where Are Ü Now laat het trio Justin Bieber, Skrillex en Diplo wel zowat alle trucs los op de zang. Het refrein bestaat uit een repeterende melodie die een beetje klinkt als een vervormde fluit. In werkelijkheid is het Justin’s stem die middels sampler en zware vervorming onherkenbaar is gemaakt. The NewYorkTimes hebben het maakproces ervan vastgelegd in een video.

Er zijn natuurlijk nog veel andere effecten die we gebruiken om de zang op te leuken. Wat te denken van galm? Geen zanger zingt bijna zonder. En die galm is vrijwel altijd artificieel en wordt vrijwel altijd door software gecreëerd. En zo kan ik nog wel een poosje doorgaan. Met name dankzij de digitale techniek kunnen we de zanglijn perfectioneren en ombuigen, vervormen, naar iets dat niets met de werkelijkheid van doen heeft. Omdat per slot van rekening muziek zuiver virtueel is. Ongrijpbaar. Tijdelijke luchtdruk.

Perfect, perfecter, perfectst (in muziek)

Alle opgenomen muziek is voor een deel gladgestreken, perfecter gemaakt. Wanneer we muziek opnemen beginnen we ermee elk instrument een eigen kanaal te geven zodat we het geluid beter kunnen uitbalanceren, kunnen mixen zodat de drums of de gitaren de zang niet zullen overstemmen. Of we knallen wat galm over de stem zodat ‘ie wat minder in-your-face, droog/rauw klinkt. En wat compressie op de drums is “noodzakelijk” om de enorme dynamiek in te dammen. En ja, we doen ook compressie op de bas, op de zang, op eigenlijk alle instrumenten.

Lees verder

Garageband heeft een ingebouwde Auto-Tune

Auto-Tune is a proprietary audio processor created by Antares Audio Technologies that uses a phase vocoder to correct pitch in vocal and instrumental performances. It is used to disguise inaccuracies and mistakes, and has allowed many artists to produce more precisely tuned recordings.

According to the Boston Herald, “Country stars Reba McEntire, Faith Hill and Tim McGraw have all confessed to using Auto-Tune in performance, claiming it is a safety net that guarantees a good performance.”[5] Sara Evans, John Michael Montgomery and Gary LeVox of the group Rascal Flatts also rely on Auto-Tune to compensate for pitch problems.

(bron)

Ook de Kinderen Voor Kinderen zingen al jaren nooit meer een vals nootje. Toch klinkt dat naar, plastic en onnatuurlijk.

Maar wat ik nog niet wist is dat Garageband een Enhance Tuning (lees: toonhoogte correctie met Britney Spears achtige kippegorgelendebijgeluiden) heeft. Da’s gelijk aan het trucje dat Auto-Tune toepast. Check onderstaande video maar eens. Btw in Garageband ’08 werkt het ook, heb ik zojuist gecheckt.

(via)

Vervallen muzikale zaken

auwWat voor nut heeft de dood, het verval? Het ruimt op! Tijd voor iets nieuws. Anders zou het leven èn te druk èn te saai worden.

Daarom vandaag een lijst van vervallen muzikale zaken. Dingen die echt niet meer kunnen. Die echt dood zijn. Ook al denkt De Oude Muziekindustrie daar anders over.

  • Met lang haar achter een rack van tenminste 3 synthesizers hoog gaan staan om vervolgens af en toe de oogjes te sluiten als een betuiging van een soortemet genot.
  • Met een omhang-keyboard tegen de rug van de gitarist aan gaan staan. Tip voor gitaristen: maak een snelle move opzij.
  • De quantize optie van een sequencer gebruiken. Te strak is gewoon niet lekker (geldt voor de meiden ook, want wij mannen houden immers van vlees!).
  • 3 maanden of langer in een studio gaan zitten om er vervolgens met 10 nummers uit te komen waarvan er slechts 3 enigszins te pruimen zijn.
  • Met een omgekeerd petje en twee vette vingertjes in de lucht een beetje ‘jo!jo!jo!’ roepen.
  • Meedoen aan de X-factor of afgeleide programma’s onder het motto van ‘Op Zoek Naar Het Zwakke Schaap’.
  • Met je Floyd Rose een duikvlucht maken.
  • Ruis en brom als nadelen zien.
  • Met drumpads de boel inspelen om er vervolgens 3 weken lang geluiden bij te zoeken.
  • ‘Fix it in the mix’ roepen. Überhaupt de term ‘mixen’ gebruiken maakt je verdacht mannetje!
  • Gitaren met nieuwe snaren.
  • De Auto-Tune gebruiken.
  • Sessiemuzikanten uitnodigen. Vrienden daargelaten.
  • Een galm effect op je stem zetten. Je bent de paus niet man!
  • Braaf wachten totdat het platenlabel je album uitbrengt. Echte muzikanten knallen de muziek na afloop van elke sessie direct op bittorrent sites.
  • Op MySpace iedereen gaan wijsmaken dat je de nieuwe god op aarde bent terwijl je in je leven nog nooit van die kuttrap achter het podium van Paradiso geflikkerd bent.
  • Regelmatig bij je moeder gaan eten vanwege De Gezonde Hap.
  • Andere bandjes voor het gerecht dagen omdat ze 1 seconde uit jouw ongeïnspireerde nummer gebruiken.
  • Met een pilotenmicrofoon om je harses, gehesen in korset, een lijp dansje doen.
  • Je kind Madonna, Britney, Elton, U2, Frans, of uhm, Marco noemen.
  • Met een zonnebril op gaan verkondigen dat dit je allerlaatste concert ooit is terwijl je fans spontaan een spasme in de kransslagaders ontwikkelen. Om vervolgens ook nog te gaan beweren dat je van je fans houdt!
  • Playbacken (met of zonder Auto-Tune!).
  • In De Wereld Draait Door slechts een ‘1 minuutje coupletje en een refreintje’ doen en je beledigd voelen als we allen in koor ‘hoer!’ roepen.
  • Wat loopjes aan en uit zetten en heel langzaam een filter opendraaien. We willen je zien zweten idioot met je laptop! Of anders gezegd: kantoorklerken zijn uit!
  • Te lange gitaarsolo’s. (maatstaf: langer dan een toilet-bezoek, of helemaal van Paradiso vooraan naar achteren lopen, bier aan de bar bestellen en weer teruglopen om er vervolgens achter te komen dat die fukking gitarist nog steeds uit zijn bucks loopt te gieren).
  • Je gitaar afstoffen.
  • Nog erger: een glijmiddel tegen het roesten van je snaren gebruiken. (tip als dat jouw dwangneurose is: gewoon nokken ermee en je aanmelden bij de thuiszorg!).
  • Bandfoto’s laten maken door een fotograaf die met kunstlicht, een statief, een make up assistent en een hele dure camera (wat? gebruik jij je fooncam niet?) werkt.
  • Lid zijn van de BUMA maar het er tegelijkertijd ook weer niet helemaal mee eens zijn, maar ja je blijft toch maar lid want, ja je weet ook niet zo goed wat er gaat gebeuren in de toekomst en je bent eigenlijk best bang om je nek uit te steken en gelooft het toch niet helemaal dat het gemiddeld salaris van BUMA medewerkers veel meer is dan jij ooit zult verdienen en de BUMAAS zullen toch zeker echt niet van die boefjes zijn zeker, en je twijfelt en je weet het gewoon niet en… uh, uh… mamma!!!
  • Op een ander willen lijken. Je laat gewoon die baard staan of niet. Alsof dat mij interesseert. Spelen, eikel!

Als je je in een van bovenstaande zaken kunt vinden, helaas: you’re history dude!

(foto credits: het geweldige WMFU)

Die verschrikkelijke auto-tune

Zo, nog ff een postje voordat ik boodschappen ga doen.

Over de Auto-Tune. Een apparaat die een valse noot weer zuiver doet klinken. Het strijkt alles glad. Zonder rauwe kantjes. En het klinkt dus nergens naar.

Kinderenvoorkinderen draait er ook al jaren op. Geen vals zingende kinderen meer, maar gladde gevoelloze meuk. Heel dom, want juist door de imperfectie worden dingen mooi. Omdat de mens, de natuur, en eigenlijk niets perfect is.

Want perfectie is saai!

Hier 10 voorbeelden:
hometracked-autotune-abuse.mp3

Maar lees ook vooral de aanvullende informatie hierover.