Alle berichten met tags “opname

Atari_1040ST
Reacties 3

Stukje bij beetje muziekmaken

Samen met wat vrienden kocht ik ooit – ik moet een jaar of 16, 17 geweest zijn – een 4-sporen recorder om muziek mee op te nemen. Alles wat je ermee opnam klonk als een demo maar je kon er prima liedjes mee opnemen. En door het beperkt aantal sporen bleven de arrangementen overzichtelijk en eenvoudig. Vrijwel alle albums van The Beatles zijn ook op 4-sporen recorders opgenomen. Het geweldige Revolver bijvoorbeeld.

Toch zijn 4-sporen best weinig. Want zet je de drums in stereo dan hou je er nog maar 2 over voor bas, gitaar en zang. En wat als je aanvullende percussie en keyboards wilt opnemen? Diverse tracks zullen dus samen opgenomen moeten worden, of je moet van het ene spoor naar het andere gaan bouncen. Dat laatste deden wij ook, maar daarmee ging de geluidskwaliteit wel achteruit want dat vergat ik nog te zeggen: die 4-sporen recorder nam op een cassettebandje op.

Wat jaren later ben ik met mijn inmiddels overleden vriend Quintus Kessler met een 8-sporen recorder gaan werken die we aan een Atari 1040ST computer koppelden. We gebruikten er ook een groot rack vol synthesizers bij. Toch was er nog steeds een groot verschil tussen het geluid dat uit onze homestudio kwam en het geluid dat we op CD’s hoorden. Helemaal tevreden waren we dus niet. In die tijd waren DDD CD’s, CD’s die van voren naar achteren digitaal opgenomen waren, het summum.

Doordat mijn vriend Conno van Wijk technicus werd in Studio BMG in Voorburg, een studio van Aad Link (manager Nits) en Robert Jan Stips (toetsenist Nits en producer van vele bandjes waaronder Gruppo Sportivo), kon ik daar ook gaan opnemen. We moeten een jaar of 19, 20 zijn geweest toen dat feest begon. De studio was een paradijs waar we uren achtereen zaten te werken aan van alles en nog wat. In Studio BMG stond een 16-sporen recorder en grote analoge mengtafel en veel synths van Robert Jan en Peter Calicher (toetsenist Gruppo Sportivo). Ik mocht dat allemaal gebruiken. Het was een speeltuin.

In die tijd was het heel normaal om de muziek stukje bij beetje op te nemen. Vaak werd eerst de begeleiding van bas en drums (vaak drumcomputer) opgenomen. En speelde de bassist een foutje dan werd er vanaf een bepaald moment “ingeprikt”. Alle fouten werden hersteld en vaak werden bijvoorbeeld gitaarpartijen heel strak gemaakt. We, Conno en ik, waren liefhebbers van het album Cupid & Psyche 85 van Scritti Politti en meer van dat soort mega strakke muziek. Slave to the Rhythm en andersoortige Trevor Horn producties. Quincy Jones’ Back in the Block album en ga zo maar door. Maar je kunt je afvragen: waarom wil je dat zelf ook?

Het was de tijdgeest denk ik. Heel veel tijd ging zitten in het editen op de Atari computer. Toch moet ik zeggen dat de groove vaak vergeten werd. We speelden eerder strak op de tel dan er omheen. HipHop daarentegen lette veel meer op die feel en grooves dan popmuziek. Luister maar naar menige popproductie uit de 80 en 90-er jaren en let op de strakheid. Veel van die muziek klinkt nu super saai in mijn oren.

Alles werd opgenomen met een clicktrack, een metronone. Die voerde de maatverdeling, niet de drummer, en maatversnellingen waren uit den boze. Ringo Starr gebruikte op de albums van de Beatles nooit een metronone. Maar mede daarom klinken ze zo geweldig “losjes”. En als je het mij vraagt klinkt de muziek uit de jaren 60 en 70 lekkerder dan de jaren erna. Uitzonderingen daargelaten, uitzonderingen die wat mij betreft te maken hebben met de groove, met de swing rondom het tempo. Met name HipHop ben ik zeer dankbaar voor het terugvinden van feel in gecomputeriseerde muziek.

Nadat mijn band MAM na de allerlaatste CD Look: Nederlands! uit elkaar was gevallen (in’94 al terwijl de CD pas in ’95 uitkwam) besloot ik me 100% op live spelen te richten. Ik was de computer compleet beu geworden en speelde een paar keer week live. In die tijd leidde ik met wat muzikanten diverse jamsessies, soms 2 per week, een in het Musicon en een in de Paap hier in Den Haag.

Inmiddels heb ik de computer weer hervonden. En natuurlijk zijn de mogelijkheden in de loop der jaren sterk verbeterd. Toch blijft het fenomeen “fouten verbeteren” aan me knagen. De computer leent zich er inmiddels zo goed voor om die foutjes te herstellen. Maar ik moet zeggen dat daarmee veel verloren gaat. De muziek wordt er statischer van. Het is niet voor niets dat HipHop vaak gebruik maakt van sleepende ritmes die achter de tel worden gespeeld. Ook zet HipHop vaak rauw klinkende samples in als kleur die het eendimensionale artificiële karakter van de computer verdoezelt en de boel levendiger maakt. Als een soort weeffout in de muziek.

Tegenwoordig is het in om alle fouten te verwijderen. Zelfs valse noten in de zang kunnen vrijwel onhoorbaar via de Autotune zuiver gemaakt worden. Veel muziek klinkt dan ook vandaag de dag gladder en strakker dan ooit. Geeft niet. Niemand heeft mij gevraagd ervan te gaan houden, maar ik ben inmiddels door schade en schande wijs geworden. Een beetje althans.

reactie 0

Schoonheidsfoutjes in Working Class Hero

Vandaag viel me iets in Working Class Hero van John Lennon op. Zo hoor je op 1 minuut en 25 seconden ineens dat de klank van de gitaar anders wordt. Wellicht maakte Lennon een foutje en werd een nieuwe opname vanaf dat punt ingeprikt. De klankverandering kan zijn veroorzaakt doordat de positie van de gitaar ten opzichte van de microfoon veranderde. Dat heb je al snel, akoestische instrumenten luisteren wat dat betreft heel nauw.

Vanaf 1 minuut en 45 seconden gaat de track weer over naar de vorige take alleen heeft de technicus niet helemaal goed geluisterd want er is op die manier een dubbel akkoord ingelast. De stem van Lennon compenseert het echter, waardoor het vrijwel niemand zal opvallen. Er zitten nog wat meer schoonheidsfoutjes in dat nummer, met name in de gitaarpartij waar niet alle akkoorden netjes aangeslagen worden. Gelukkig maar want van perfectie worden we niet gelukkig!

Reactie 1

#podcast #101: stilte opname!

podcast-101Zoals beloofd, vandaag uitleg over hoe je jouw eigen stem eenvoudig kunt opnemen met behulp van de computer. Hiervoor gebruik ik het gratis open source programma Audacity. Dit programma draait op Windows, OSX en Linux (bv Ubuntu) computers.

Via Audacity kun je een mp3-bestand openen en bewerken. Dit is met name handig voor mensen die een smartphone of andersoortig los opname-apparaat gebruiken. Maar ook kun je met dit programma rechtstreeks het geluid van bijvoorbeeld je webcam-microfoon opnemen. Om te laten zien hoe je dat doet, heb ik een screencast gemaakt:

Audacity kan nog veel meer, maar daar kom ik vast een volgende keer nog wel aan toe. Voor nu, succes met je eerste opnames en laat vooral van je horen!

Reactie 1

Hoe Gotye zijn Making Making Mirrors maakte

Gotye maakte een album. Making Making Mirrors. Dat proces verliep ongeveer zo:

Gotye ken je niet? Ik ook niet maar ik stuitte gewoon op deze video en het integreerde me direct. In zijn benadering voel ik verwantschap en ik hoorde harmonie voorbijkomen die me aansprak. 14 erg leuke liedjes met verrassende arrangementen, luister maar:

(via Ableton blog)

Reacties 4

Wat is nieuws?

Gisteren tijdens een borrel met 17 Hofstijlers, een groot deel van onze complete redactie (ik ben beretrots op die grote groep bloggers), vroeg Liesbeth Steur mij: “wat is nieuws?”

Eerder die dag had ik met Rick Noordhuizen voor A13.nu veldonderzoek gedaan bij Overschie. We waren vooral benieuwd naar hoe het is voor mensen om pal naast de snelweg te wonen. Dus pasten we de man-bijt-hond-methode toe: op mensen afstappen en gesprekken aangaan. Voor we het wisten stonden we ergens bij iemand in de woonkamer. Bleek die persoon een onwijze audiofreak te zijn. Hadden wij weer :) Niet alleen had ‘ie een paar prachtige buizenversterkers staan, ook stond er in zijn woonkamer een eigen gebouwde platenspeler te shinen! De man keek naar mijn microfoon en Sony audiorecorder: “je hebt zeker vroeger ook met een Nagra gewerkt?”. Zelf had ‘ie diverse analoge bandrecorders liggen, waaronder dus een oude Nagra. Een mens komt wat tegen, of niet?

pickup-foto-rick

foto: Rick Noordhuizen

Nieuws is eigenlijk helemaal niets. Daar waren Liesbeth en ik het over eens. Die waan van de dag. Die kortstondige aandachttrekkerij. Maar praten met mensen, daar in Overschie en later op de boot met de Hofstijlers, dat is alles. En ik ben er dol op, dat zal duidelijk zijn. Geef mij een microfoon en ik stap overal op af.

overschie-foto-rick

foto: Rick Noordhuizen

reactie 0

Geschommel in het stereobeeld

De laatste tijd is het populair om stereomicrofoons te gebruiken voor het opnemen van gesprekken. Dit komt denk ik door het gebruik van mobiele recorders en hun ingebouwde stereomicrofoons die veelal niet bij te stellen zijn. Ik ben er meestal geen grote fan van omdat het een nogal onrustig geluid geeft, het leidt mij snel af van het gesprek. In plaats dat je een stem hoort, hoor je in stereo die stem tussen je twee oren verplaatsen. Alsof je persoon heen en weer loopt. En dat doet ‘ie in werkelijkheid natuurlijk ook, want de persoon beweegt een beetje en de interviewer staat ervoor met zijn microfoons ook mee te bewegen.

This American Life, de veruit meest populaire radioshow/podcast wereldwijd, is overigens nog steeds in mono. Ook de muziek. Zal de issue wel of geen stereo geen issue zijn voor het publiek? Denk het. Geluid is geluid, en het ene klinkt misschien beter dan het andere. YouTube is ook jarenlang mono geweest en ik hoorde er ook niemand over. De meeste muzikanten die ik het vertelde waren het niet eerder opgevallen.

Het voordeel van stereo is het ruimtelijke geluid. Een beetje wat een groothoeklens voor foto’s en video’s doet, dat doen stereomicrofoons voor het geluidsbeeld. In tegenstelling tot video kan een microfoon ook het geluid dat achter de microfoon te horen is, registreren. Net als onze oren. Ogen kunnen maar 1 positie uitkijken, oren pikken het geluid rondom op. Zo werken microfoons dus ook.

Gisteren had ik bij toeval mijn microfoons anders staan dan dat ik normaliter voor gesprekken gebruik. Het gevolg was dat ik een breed stereo geluid opnam. Luister maar “nou hoe kom je hier terecht” (mp3).

In plaats van er thuis weer mono van te maken, een koud kunstje met een audio editor, besloot ik het stereobeeld in tact te laten omdat ik het wel wat vond hebben. En dus horen we nu hoe de vrouw op links, de man op rechts en ik ergens in het midden een gesprek hebben. Af en toe rijdt er aan de rechterkant nog een zojuist geland vliegtuig voorbij. Opgenomen bij Rotterdam The Hague Airport. Als ik de opname weer hoor zie ik precies de beelden weer voor me. Met de ogen dicht.

Reactie 1

Zo klinkt het in Den Haag

Een paar maanden geleden zat ik met de Haagse fotograaf Roel Wijnants op een bankje bij de Hofvijver. Hij zei toen:

Ik wil de mensen laten zien wat ik zie.

Ik heb dat ook maar dan met geluid. Ik wil laten horen wat ik hoor. En dus heb ik altijd een audio-recorder bij me. Het is een vak apart want je kunt niet net als een fotograaf even inzoomen met je microfoon. Je moet er echt bij gaan staan als je een gesprek hoort. Even oogcontact zoeken. Een praatje maken. En je hebt snel last van de wind die in je microfoon blaast, achtergrond geluiden, regen die op je dure opname-apparatuur valt. Maar ik doe het graag.

Veel van mijn opnames zet ik op mijn eigen site Melodiefabriek, op Hofstijl en de laatste tijd ook op de internationale site Aporee. Dat laatste is erg leuk omdat je daar via een Google Map aangeeft waar de opname gemaakt is. Aporee is alleen voor fonografische opnames (lees: niet muzikale of andersoortig gearrangeerde opnames) bedoeld. De hele wereld zit erop. Fascinerend dus, want iemand uit India zou zomaar even kunnen luisteren naar mijn opname op Scheveningen.

Reacties 7

Breedte in het geluid: Binaural en uit-fase

Rogier Chang wees me op de site ‘3D60™ : three-dimensional sound production‘. Er staat een TM bij, een trademark, alsof ze het uitgevonden hebben. Umm, dat lijkt mij niet.

‘3D’ geluid bestaat al heel lang. Dat noemen ze Binaural (zie Wikipedia | Binaural recording), wat niets anders betekent dan het luisteren met 2 oren. Om goeie Binaural opnames te maken heb je microfoons nodig die je bij je eigen oren plaats. En om Binaural opnames op de beste manier te kunnen beluisteren zet je een hoofdtelefoon op. Dus wat je hoort is op dezelfde manier vastgelegd als wat je oren normaliter registreren. Dit is precies dezelfde techniek als die 3D60 gebruikt. De firma Neumann heeft daarvoor een hele speciale microfoon gemaakt, de KU 100 dummy head, helaas een heel kostbare microfoon.

Kan het ook anders? Ja, je kunt ook de fase tussen het linker- en rechterkanaal veranderen. Fase is de manier waarop de speakers, of hoofdtelefoon-schelpen, het geluid weergeven. Normaliter trillen de speakers van voor naar achter in dezelfde beweging, dus als de linkerspeaker naar voren beweegt, beweegt de rechterspeaker op dezelfde manier. Zet je het geluid nu uit-fase, dan bewegen de beiden speakers tegengesteld, dus de ene gaat naar voren terwijl de ander naar achteren gaat. Dit heeft een zeer ruimtelijk geluid tot gevolg. Alleen gaat daarmee de definitie van het stereobeeld totaal verloren. Hierdoor zal bijvoorbeeld Cello die een beetje meer op het linkerkanaal klinkt wanneer het geluid uit-fase gezet wordt niet meer op die manier klinken. De posities van de instrumenten zijn hierdoor niet meer te duiden. Het heeft een vaag maar weliswaar superbreed klinkend stereobeeld tot gevolg.

Luister maar eens. Zet hiervoor wel eerst een hoofdtelefoon op! Ik speel een paar maten gitaar waarbij het geluid in mono en dus in-fase klinkt en daarna een paar maten met het geluid uit-fase:

Zoals je kunt horen klinkt door het vage 3D-effect van het uit-fase geluid het nogal onnatuurlijk op het eind. Dit overigens in tegenstelling tot de Binaural-techniek die het meest natuurlijke geluid weet te registreren.

Deze fase-verdraaing kun je overigens op allerlei manieren toepassen, zo kun je alleen een specifieke frequentieband veranderen. Dankzij digitale apparatuur kun je heel specifiek bepaalde onderdelen uit het geluid breder of nauwer laten klinken. Dus meer stereo of juist meer mono. Een beetje sound designer draait daar zijn hand hoofd niet voor voor om.