Marco Raaphorst

muziek, geluid, verhaal

Hier is ‘ie dan: VERVORMER, mijn podcast over muziek

Afgelopen 2 jaar ben bezig geweest met het opzetten van een podcast genaamd VERVORMER. Die plannen had ik al wat langer. Zo experimenteerde ik ooit met een podcast genaamd Uitgesproken. En ook vulde ik mijn podcast Recht voor zijn Raaphorst op onregelmatig basis met gesproken audiodingetjes. Maar met VERVORMER wil ik de zaken professioneler aanpakken.

Tijdens het maken van Oostende Healing in 2014 speelde ik ook met de vraag om er een podcast van te maken. Maar het werd toen radio (NTR). En vorig jaar maakte ik met Wim de Bie nog een uitgebreide Radio Doc in opdracht van de VPRO over Wims radio verleden: ‘Wim de Bie: de Radio Jaren – van Uitlaat tot podcast’

Sinds eind 2016 help ik Wim met de technische ondersteuning van zijn podcast Bie’s Warboel.

En ook verstuur ik sinds vorig jaar wekelijks een nieuwsbrief over de stand van zaken rondom de podcast: podpraat.

Zodoende ben ik tot mijn podcast VERVORMER gekomen. Een podcast over muziek die een eigen domein heeft, vervormer.nl, een Facebook-pagina, een Twitter-account, een SoundCloud-account en een Instagram-account.

Vandaag ga ik officieel van start met VERVORMER. Ik trap af met een podcastserie over het lied Maternité uit 1986 van mijn oude band MAM. Een lied waarvan Spinvis in 2002 zei:

“Zo wou ik het. Geen boodschap, geen afgerond verhaal maar een soort sfeer.”

Toen ik zelf dit hoogst originele lied op de radio hoorde raakte ik in 1 klap verliefd op de band. Vijf jaar later toen MAM een gitarist zocht heb ik daar gelijk serieus werk van gemaakt en werd direct aangenomen.

Het lied Maternité werd net geen hit. Het lied werd door velen niet begrepen. Zeer onterecht. Het lied vormt een belangrijk kantelpunt in de Nederlandstalige muziekgeschiedenis. Het verdient een herkansing. Zelfs in België is men het met mij eens. Zo sprak Stijn Meuris die je misschien kent van zijn oude band Noordkaap luidt en duidelijk in mijn microfoon: “Ik dacht wow, dit is award winning!”

Met Maternité, een podcastserie in 6 delen, begint voor mij het avontuur dat VERVORMER heet. Luister naar de eerste aflevering van Maternité en zet ‘m in je podcast-app:

Maternité #1 – deur naar het onbekende

is vo opa!

Bij de appie. Bij de kassa zet de vrouw achter mij 10 halve liters bier en een wijnfles van 2 liter op de lopende band. Kijkt mij lachend aan: “lee, is liet vo mij, is vo opa! hehehe!”

Shell

Als tiener haatte ik de Shell al. De Shell vergalde het milieu. De Shell schond mensenrechten. En nu probeert Shell onder de aansprakelijkheid uit te komen voor de aardbevingsschade in Groningen.

Shell is de moeder van de NAM. Shell moet 100% verantwoordelijk worden gehouden voor het compleet slopen van de grond in Groningen. En dat zo’n klote bedrijf nu ook nog eens ongemerkt afstand probeert te nemen van haar dochteroganisatie om niet voor de schade te hoeven opdraaien, het bevestigt opnieuw met wat voor een enorm kutbedrijf we te maken hebben.

Als mijn pa vroeger bij de Shell tankte zat ik de rest van de autorit met hem te discussiëren over hoe fout de Shell was. Maar anno 2018 is er nog HELEMAAL niets veranderd. Shell is nog altijd groot en machtig. Stinkend rijk. Nog even fout. En Koninklijk…

Filosoof Tomas Serrien over de muzikale betrokkenheid

Op De Correspondent las ik:

Muziek. Een uitlaatklep voor velen, maar een raadsel in haar werking. Filosoof Tomas Serrien (1992) deed er onderzoek naar en overwoog nog even om een leeg boek te publiceren.

En De Correspondent publiceerde het gesprek tussen Lex Bohlmeijer en Tomas Serrien:

Het is een interessant gesprek, waar ik nog wel wat op wil aanvullen.

Geluid prikkelt de hersenen en spreekt direct ons gevoel aan. Als we niet kunnen zien, we lopen bijvoorbeeld in een bos, dan is het geluid de trigger of we ons angstig zullen gaan voelen of niet. Bij dieren werkt dit precies zo. Dus op de vraag: kunnen dieren ook ontroert raken door muziek? Ik denk van wel omdat geluid het gevoel aanspreekt.

Muziek bestaat uit geluiden waarin we vaste patronen herkennen. Door toonhoogte verschillen, melodie en harmonie. Door timing verschillen in een vast metriek, ritme. Dat herkennen moet ons geleerd worden. We moeten leren muziek te herkennen. Daarom is het zo doodzonde dat in ons onderwijs muziek niet langer een rol speelt. Een schande!

Op herhaling gaan we wennen aan bepaalde muziekstukken. Op herhaling naar iets luisteren doet ons deze patronen beter herkennen. Wie zegt “wat een bak herrie” is vaak niet in staat om de patronen te herkennen, voor hem of haar klinkt het als een soort willekeur, als ruis.

Daarom lijkt zoveel muziek op elkaar. De ordening ervan volgt immers vaste patronen, zo niet dan vinden we het geen muziek. Onze westerse muziek wordt gevormd door 12 verschillende noten, letters zo je wilt. Natuurlijk zoeken muziekkunstenaars de grenzen daarvan telkens op, het blijft noodzaak om te komen tot patronen. Chaos, randomness is wat het is: pure willekeur. De componist en/of uitvoerder ordent de muziek. En ook geluid, klankkeur, zorgt ervoor dat de mogelijkheden van de 12 noten aangevuld worden. De naam klankkleur zegt het al, het brengt kleur aan in klanken. Daarom kan een bekend patroon toch ineens een nieuwe klank krijgen. En ook in klankkleur zien we de patronen terugkomen. Zo zijn onze oren gewend geraakt aan de samenstelling van de instrumenten in een orkest, de diepe basdrum van een 808 drummachine, het vervormde geluid van een elektrische gitaar en zo verder. We herkennen muziek en klanken zoals we beelden, objecten, mensen en teksten herkenen en onthouden.

Pure herkenning voor onze hersensen. Met een stukje uitdaging erbij: het herkennen van nieuwe patronen, of dwarsverbanden, relaties tussen noten, tussen klanken. Een spelletje met de hersenen dus. En daarom zo verslavend.

Patronen herkennen heeft onze focus als mens. Het is hoe wij mensen in elkaar steken. We moeten immers herkennen wat een deur is, wat water en vuur is. We navigeren via wegen die ergens naartoe leiden. Medici proberen verbanden te zien, patronen te herkennen, tussen leefstijl en ziektes, tussen erfelijkheid en ziektes. Behandelmethodes zijn patronen. De maaltijden die we eten, patronen. Als we ergens een patroon in herkennen dan bestaat het ineens voor ons. Zo leerde ons moeder ons ooit dat er een jou en een mij is. Je onthoudt vervolgens de patronen. Dat doen je hersenen natuurlijk, geheel onbewust.

Muziek is een spelletje met onze hersenen. Onbewust gaan onze hersenen op zoek naar de patroontjes in de muziek. Daarom is het zo lastig om je af te sluiten voor muziek. Je zult letterlijk de oren moeten afdekken. De hersenen gaan immers altijd door. En ik vermoed zelfs tijdens de slaap!

Zoiets dus.

John Coltrane, Woody Guthrie en Otis Redding rechtenvrij, sinds 2018

Het complete oeuvre van John Coltrane, Woody Guthrie en Otis Redding is dit jaar, 2018, vrij van rechten geworden geworden. Het is beland in het Publieke Domein en het werk is hierdoor door iedereen te gebruiken. Dat geldt ook voor kunstenaars zoals Edward Hopper, René Magritte en vele anderen.

Er zit echter één hele dikke adder onder het gras:
In Nederland en de rest van Europa, op een paar uitzonderingen na, zullen we daar nog 20 jaar op moeten wachten! In sommige landen (oa Canada, Nieuw Zeeland) belandt het werk van auteurs 50 jaar na hun dood in het Publieke Domein, maar voor Nederland en de meeste andere landen treedt dat pas 70 jaar na hun dood in werking.

Dus… John Coltrane, Woody Guthrie, Edward Hopper, René Magritte en Otis Redding moeten we nog even met rust laten… 20 jaar om precies te zijn.

Creativiteit staat in de Westerse Wereld niet hoog op de agenda. Geldverdienen wordt belangrijker geacht. En zelfs aan dooie auteurs wil men nog lekker kunnen verdienen. Zullen we daar een keer een ethische discussie over doen? Heel graag!

zucht

dit was 2017

Ik heb een Spotify-lijst gemaakt van populaire muziek die mij is opgevallen dit jaar. Alle nummers werden dit jaar voor het eerst uitgegeven. Er zit geen oude muziek in, dus bijvoorbeeld geen Rolling Stones On Air.

Wat me opviel is het manipuleren van de stem. De voice-box en vocoder werd vanaf de jaren 70 mondjesmaat ingezet. Totdat de Auto-Tune eind jaren 90 haar intrede deed. Inmiddels wordt die techniek – pitch correction – in vrijwel alle popmuziek toegepast en is het manipuleren van de menselijke stem even normaal geworden als het indammen van dynamiek door gebruik te maken van een compressor. Dankzij de computer hoeft je geen instrument te kunnen bespelen om muziek te maken en dankzij de Auto-Tune hoef je ook niet meer te kunnen zingen. Beetje zwart-wit maar het dekt de lading.

En omdat een apparaatje op je stem gebruiken heel normaal is geworden, ook live op het podium, is men dat arsenaal apparaatjes gaan uitbreiden. Vocal Effects is inmiddels een term waarmee firma’s zoals BOSS en TC Electronic effecten uitbrengen die lijken op de effecten die gitaristen al een paar decennia lang inzetten om hun gitaargeluid mee vervormen (technisch: in principe zijn het dezelfde effecten, het enige dat nodig is, is de aansluiting van de micro, de xlr, omzetten naar jack). Menig zanger (genderneutraal bedoeld) heeft nu onder handbereik een paar effecten zodat tijdens het refreintje wat echo op de stem kan worden toegevoegd, of wat vervorming. En het publiek kijkt daar niet meer van op. Zal zich daar zelfs nauwelijks bewust van zijn. Daarom tik ik dit dus even voor volk en vaderland hier op mijn blog. Het is niet onopgemerkt gebleven…

Overigens, steeds meer bands weten live het gemanipuleerde geluid van de studio te reproduceren. Wat men in de studio gebruikt gebruikt men nu ook live. Veel effecten en vaak ook computers. Dat is natuurlijk al langer aan de gang maar met name het inzetten van effecten gaat heden ten dage veel verder dan ooit tevoren.

Daarnaast viel me dit jaar op hoezeer het Cockney en andersoortige Engelse slang populair is. Sterker nog: zelfs niet-Engelse teksten zijn tegenwoordig populairder dan ooit. Kortom: als er iets een teken is van de wereldwijde globalisering dan is het muziek wel! En de menselijke stem klinkt anno 2017 diverser dan ooit.

Help! Een discussie!

Ik ben blij dat ik de goeie oude tijd heb meegemaakt. Een Ischa Meijer die zijn gasten uit de tent wist te lokken. Door vragen te stellen die ze niet gewend waren te krijgen. Ze werden uit hun comfort getrokken. Adriaan van Dis herinner ik me in gesprek met Salman Rushdie. Dat zou nu absoluut niet meer kunnen. Bij Sonja Barend liep het regelmatig uit de hand, moest zij de boel weer sussen, soms door met de vinger te wijzen “ga zitten!” Hanneke Groenteman, idem dito. Menig vraaggesprek schuurde aan alle kanten. Er gebeurde iets.

Ik heb het altijd verdacht gevonden als iedereen het met elkaar eens is. Of als iedereen zijn mond houdt. Die tamheid en sufheid riekt naar censuur, angst, dictatuur en zo verder.

Vandaag de dag schuurt het nooit meer op telvisie. Wie in De Wereld Draait Door een verkeerde opmerking plaatst wordt nooit meer teruggevraagd. Bij Pauw of Jinek, idem dito. Toen Jules Deelder zich een beetje liet gaan bij Jinek was ze daar niet van gediend. Het mag niet meer een piep klein beetje ontsporen. Vroeger met Herman Brood verliep het programma totaal anders dan was gepland. Dat was te gek. Pleur dat script lekker weg joh! Improviseer!

Waarom moet tegenwoordig alles zo strak en saai binnen de lijntjes blijven? Dat is toch geen afspiegeling van wat er werkelijk gaande is? Da’s een vorm van onderdrukking! Een schijnwereld laten zien. Allemaal op zijn Noord-Koreaans in de pas lopen.

Theo van Gogh zat vroeger in een kaal studiootje met een cactus en een asbak op tafel. Ik zie dat liever dan die paarsige wanden in de talkshows van tegenwoordig. Dat is gewoon afgekeken van het achterlijke land met de naam Amerika. Gelikte shit. De boel opleuken en braaf houden. Alles volgens een scriptje. Denken dat het volk achterlijk is. En als het volk vervolgens kritiek uit via Twitter bestempel je die mensen als “een kleine groep boze Nederlanders.”

Jazeker, de discussies op sociale media lopen soms flink uit de hand. Men begint soms te schelden. Soms moet je iemand blocken. En ja, soms is het irritant. Maar men doet wel pogingen om te communiceren. Iemand die terugpraat is beter dan iemand die je negeert. En wees alert als het stil is, want dat is pas ongezond.

Internet is chaos. Het is rauw en eerlijk. Zonder censuur. En de mensen met een mening zitten niet een showtje te geven tegen betaling, die hebben echt een mening. Daar spat de bevlogenheid vanaf. Ze laten horen wat er echt in de samenleving leeft. Je kunt het negeren, je kunt veilige programma’s blijven maken op tv, maar wat er echt in de samenleving leeft kom je dan nooit te weten.

Waar het nog wel gebeurt? Voetbal Inside. Daar zitten een paar heren aan tafel die soms slaande ruzie hebben met elkaar. Een partijtje meningsverschillen hebben, niet normaal meer. En ja, ze zeggen het eerlijk dat ze het voor de poen doen. En omdat ze het toch ook nog leuk vinden. Het ontspoort aan alle kanten. Sommige uitzendingen zijn verschrikkelijk, niet om aan te zien. Gênant gewoon. Maar andere uitzendingen zijn legendarisch.

Er is vaak ophef over de heren van Voetbal Inside. Nu weer omdat Gijpie heeft gezegd: “Ik kon kiezen tussen twee homo’s die gingen trouwen of darten. Ik had die vaselinepot weggezet, ik denk: ik heb even geen trek in die onzin.” Volgens Sylvana Simons kwetst Gijp hiermee jonge homoseksuele voetballers. Zie Volkskrant.

“Twee homo’s die gingen trouwen”, slaat op het programma van Gordon. Wat overigens totaal fake was want Gordon ging niet eens trouwen! Mijn hemel waar hebben we het eigenlijk over? Het was een van de slechtste meukprogramma’s van afgelopen eeuw! En die Gordon knalt er zelf ook nogal wat opmerkingen uit. Die kan echt wel tegen een stootje. Maar goeds, is het nu al het kwetsend als Gijpie zegt dat hij daar niet naar wil kijken? Of mag je het woord ‘vaselinepot’ niet in 1 zin met het woord homo noemen en er vooral geen grappen over maken?

Ook Sunny Bergman spreekt zich in de Volkskrant hiertegen uit:  “Voetbal Inside laat zich al jaren van zijn meest seksistische en racistische kant zien.”

Sunny en Sylvana vellen een vonnis. Ze spreken een soort fatwa uit. Sunny richt zich op Facebook tot de adverteerders van Voetbal Inside:

Voetbal Inside wordt mede mogelijk gemaakt door Amstel Bier, Gillete en Toto. Willen deze merken ook homofobie mede mogelijk maken? Zo nee: waarom sponsoren deze merken Voetbal Inside dan nog?

Ik herinner me de gevolgen nog voor Salman Rushdie. Bij Adriaan kon hij zich uitspreken maar door de fatwa werd hem compleet de mond gesnoerd en moest hij onderduiken. Is dit wat mensen als Sunny en Sylvana graag willen? De heren letterlijk de mond snoeren?

Wie niet kan lachen om een grap heeft niets te willen. Er gelden geen garanties. Je hebt de keuze: of je lacht of je lacht niet. En de grappenmaker hoeft zich nooit te verontschuldigen.

Sunny en Sylvana proberen nu zelfs de humor te kuizen. Zodat we met zijn allen nog meer vertrutten.

… Wat je het meeste te vrezen hebt in het leven? Mensen zonder humor!

Tijd

Een van mijn vrienden werd 50. Hij runt een studio met personeel. Op zijn verjaardagsfeest vertelde ik over de podcastreeks waaraan ik werk. Nu al bijna 2 jaar. Het duurde heel lang voordat het verhaal vorm kreeg. Ik vertelde die vriend dat de editing ook een bijzonder tijdrovende klus is. Daar zit ik nog middenin.

Die vriend sprak me aan op mijn leeftijd “we zijn de jongsten niet meer” en dat het misschien aan mijn leeftijd lag dat ik zo traag werk. Mijn vriend heeft personeel in dienst dat heel snel werkt. Zelf doet hij het werk allang niet meer maar houdt zich bezig met andere zaken.

Ik had er geen antwoord op. Ben ook daar bijzonder traag in moet ik zeggen, het moet bij mij eerst indalen als iemand iets zegt waar ik niet direct een antwoord op heb. Of mij doet twijfelen.

Maar ik ben eruit. Of ik traag of snel ben speelt voor mij geen enkele rol. Ik stop de tijd erin die nodig is. Of een ander het sneller kan, boeit me voor geen meter. Ik ben die ander niet en als die ander het doet wordt het anders dan als ik het doe. Anders zou ik het een ander laten doen. Natuurlijk, ik ben koppig en eigenwijs. Juist daarom kan ik het doen op mijn manier. Ik geniet daarvan. Het is de innerlijke noodzaak die ik koester.

Ik vertelde die vriend ook over mijn editing van Oostende Healing. Het kostte me een week, inclusief het schrijven en inspreken van de voice-overs. Dat was krap aan vond ik. Ik bedacht me dat ik voor zoiets een volgende keer 2 weken zou moeten inplannen. Volgens die vriend zou het zijn jonge knapen een dag gekost hebben om zoiets te maken. Hij heeft een commerciële studio en probeert razendsnel te leveren. Vandaar.

Ik denk en handel niet commercieel. Voor mij geldt alleen het eindresultaat. Of je er 1 week of 3 jaar voor nodig hebt, so what!

Een paar maanden geleden sprak ik een paar maal per week met Wim de Bie af. De Radio Jaren die ik voor de VPRO maakte kostte een hoop tijd om te maken. Urenlang hebben we gesproken voordat we tot een onderwerp kwamen die voor ons beide goed voelde. En de editing was ook behoorlijk complex. Dat wilde ik gewoon helemaal goed hebben. En Wim natuurlijk ook. Eindredacteur Anton de Goede stuurde ik dan ook een paar maal na de Allerlaatste Definitieve versie nog Definitievere Allerallerallerlaatste versies toe.

En de teksten die ik Wim stuurde, teksten voor op de site van de VPRO, voor de VPRO Gids, daar ging ik echt wel even goed voor zitten. Dat moet dan gewoon goed zijn allemaal. Logisch toch?

Ik ben erop af te fikken hoor, dat het niet goed genoeg is. Dan wordt het de volgende keer nog beter. Want ik groei nog altijd door, zo merk ik. Het is iets dat je niet ff snel kunt leren maar waar de groei met de jaren komt. Of misschien geldt dat alleen voor mij. Maar dan nog, ik kan het alleen op deze manier doen en weet wat ik zoek. En ik weet dat je de top nooit bereikt, dat is het leuke ervan. Geen lopendebandwerk er is alleen dat verlangen en de motivatie om door te blijven gaan totdat het goed is.

De wil waarin tijd stilstaat.