Album in ontwik

Eerder heb ik al iets geschreven over het debuteren op mijn 50-e. Binnenkort maak ik daar ook een podcast over voor mijn VERVORMER. Ik maak op dit moment een album. Nederlandstalige songs die ik in een later stadium hopelijk live kan gaan uitvoeren.

Inmiddels heb ik 9 songs in mijn computer staan. Daar komt nog 1 korte song bij en er valt waarschijnlijk eentje weer af. Of misschien dat ik de tekst daarvan wijzig. Dan kom ik dus op 10 songs voor mijn debut. De teksten van de meeste songs zijn nog niet af en de songs zijn ook nog niet allemaal goed van structuur. Soms ontbreekt het nog aan iets van een brug, een soort tussenstukje, hoewel ik wel het standaard format couplet-refrein-couplet-refrein-brug-refrein wil zien te vermijden als het kan.

Op dit moment ben ik druk bezig om de feel van de grooves goed te krijgen. Ik doe alles in mijn eentje dus het hoeft niet exact te klinken als een lekker bandje dat zit te spelen. Kortom: ik kan me alles veroorloven om de groove van het nummer mee neer te zetten, de hartslag van het nummer mee op te bouwen.

Het wordt catchy popliedjes, toegankelijk met meezing-refreintjes. Daar kom ik nou eenmaal op uit. Door mijn werk als sounddesigner ligt het misschien voor de hand om bijvoorbeeld soundscapes te bouwen die ik kan voorzien van gesproken woord, heel hip tegenwoordig, maar dat gaat ‘m niet worden. Ik heb gewoon zin in een serie liedjes omdat dat al heel diep van binnen in mijn leeft. Al sedert dat ik een tiener was en met een 4-sporen cassetterecorder en een gitaar op mijn bed dingen zat op te nemen.

Het werd tijd…

Vinyl

Toen ik jong was kon ik geen vrienden worden met vinyl. Elke tik die ik hoorde deed afbreuk aan de mooie muziek waar ik naar snakte. Het vertroebelde mijn plezier.

Van de cassette werd ik een stuk vrolijker. En al helemaal van de Walkman die je voor het eerst in staat stelde om muziek mee naar buiten te nemen. Ik kocht een eerste generatie exemplaar, een Sony.

En daaropvolgend de CD, waar ik echt op slag verliefd op raakte. Ik weet nog de eerste demonstraties tijdens de Firato. Je wist niet wat je meemaakte. Het 1e exemplaar van Philips kon slechts 15 tracks aan, een minpuntje, dus het daarop volgende model dat tot 99 tracks ging heb ik direct aangeschaft. Voor 750 gulden als ik het goed heb, in de personeelswinkel van Philips. Mijn pa werkte namelijk bij Philips.

Dankzij de digitale techniek klinkt muziek heden ten dage loepzuiver. Geen getik, geen ruis, geen brom, geen gejengel valt meer te horen. Maar we kunnen de muziek niet langer vasthouden. We kunnen het niet langer in een kast zetten of uitlenen. Muziek is geen bezit meer.

Inmiddels is vinyl weer behoorlijk populair geworden. Ik vermoed vanwege de behoefte om iets echt bewust te kopen en te bezitten. Ook cassettes en CD’s zijn in toenemende mate weer populair aan het worden.

Mijn vriendin vond dat het tijd werd om weer plaatjes te gaan draaien. De oude pickup was jaren geleden stuk gedaan, dus heb ik haar onlangs een nieuw exemplaar cadeau gedaan voor haar verjaardag.

De eerste platen die ik oplegde sloegen over. Ik vloekte het uit: “zie je nou wel, daarom heb ik altijd vinyl gehaat!” Maar een paar dagen later bekeek ik nogmaals de instellingen van de pickup. Ik had precies gedaan wat er in de handleiding stond. Maar wat als ik die handleiding nu eens niet als een bijbel beschouw? Ik draaide het anti-skating-wieltje een stuk terug totdat de plaat niet meer oversloeg. Dat werkte! Ook andere platen die eerder oversloegen bleven nu gewoon doorspelen alsof er niets aan de hand was.

Voor het eerst kan ik nu echt van vinyl genieten. Het heeft iets primitiefs zo’n pickup. Het concept is simpel maar wonderlijk tegelijk. Vinyl is als een boek. En het getik bederft niet langer mijn lol. Het vergroot zelfs het genieten voor mij. Als een knisperend haardvuur, So What?

Wat ik toen niet wist, weet ik nu: muziek hoeft niet perfect te klinken.

Melodische harmonie

Vaak wordt beweerd dat akkoorden slechts de melodie begeleiden maar soms hebben de akkoorden zelf juist ook een sterk melodische waarde. Dit is vaak het geval wanneer aan de akkoorden additionele noten zijn toegevoegd en waarbij de akkoorden in specifieke liggingen worden gespeeld zodat de melodische waarde duidelijk wordt. Vaak zijn het de hoogste noten uit de akkoordliggingen die ons brein masseert voor het ontwaren van melodieën.

In de sommige disco nummers welke voorzien zijn van rijke jazzy akkoorden kun je melodieën in de akkoordreeksen ontdekken. Ik heb er een speciaal lijstje voor aangelegd op Spotify. Meestal valt de melodie  in de akkoordreeks van de pianopartijen te ontdekken aangezien pianisten over het algemeen over een bredere harmoniekennis beschikken dan gitaristen. Een uitzondering hierop is pionier Nile Rogers die vanwege een achtergrond in jazzmuziek juist complexe melodische akkoordreeksen op zijn gitaar speelt (check bv B.Y.O.B. van Sister Sledge uit de lijst).

Zodoende vormt deze harmonie een contrapunt, een onafhankelijke stem, ten opzichte van melodie en baslijn in plaats dat het slechts om het omlijsten van de melodie gaat. Er valt zo een hele nieuwe wereld te ontdekken in de muziek als je er gevoelig voor bent.

John Lennon, van kind van de natuur naar een jaloerse man

Het leuke van die heruitgave van het White Album is dat deze naast het reguliere dubbelalbum ook voorzien is van de Esher Demo’s die opgenomen zijn bij George Harrison thuis in Esher, mei 1968. Ze klinken onwijs goed. En opvallend is dat sommige nummers niet eens veel afwijken van de definitieve versies zoals ze in Abbey Road zijn opgenomen. Hoewel je eigenlijk EMI Studios moet zeggen want pas in 1970 werd de naam omgedoopt tot Abbey Road.

Een van die Esher Demo’s is het nummer Child Of Nature van John Lennon dat je direct herkent aan de melodie. Het nummer viel af voor White Album, waarschijnlijk omdat Lennon niet tevreden was over de tekst. De tekst is namelijk te zoetsappig.

The Beatles waren behoorlijk in de band geraakt van Maharishi Mahesh Yogi met zijn vele volgelingen waardoor ze hem zelfs in India opzochten in februari 1968. Dat bezoek zette Lennon aan om Child Of Nature te schrijven. McCartney schreef naar aanleiding van dat bezoek ook een song: Mother’s Nature Son. Beide nummers komen tekstueel redelijk overeen maar de tekst van McCartney is wat beter, wat poëtischer, dan die van Lennon. Child Of Nature komt niet op het White Album terecht, Mother’s Nature Son wel.

Child Of Nature komt op de plank te liggen totdat Lennon de tekst ervan wijzigt in Jealous Guy en het opneemt voor zijn album Imagine uit 1971. Een geweldig nummer waarin Lennon kleur bekent, blind van verliefdheid verandert hij in die jaloerse guy.

Overigens raakte Lennon ontgoocheld door de Maharishi en schreef zodoende in India er nog een nummer over. Een nummer dat Maharishi zou gaan heten maar op verzoek van Harrison gewijzigd werd in het veel poëtischer Sexy Sadie. Dit nummer kwam wel op het White Album terecht. Logisch want het is een geweldig nummer en voorzien van de karakteristieke bijterige toon van Lennon.

Sexy Sadie what have you done
You made a fool of everyone

Het “saaie” White Album

De nieuwe mix van het legendarisch Beatle-album The Beatles zal niemand ontgaan zijn. Mij ook niet. De remix, uitgevoerd door de zoon van Beatle-producer George Martin, Giles Martin, levert een nieuwe ervaring op. Met minder compressie dan het origineel, directer en ruisvrij. The Beatles kun je met gemak de ultieme popgroep noemen, zij hebben zowat alles uitgevonden wat we vandaag de dag nog precies zo doen. En dit album levert het bewijs. Het klinkt als een klok en de muziek is tijdloos.

Het is het album dat iedereen vanwege de hoes The White Album is gaan noemen.

George Martin was helemaal niet blij met het album. George dacht na Sgt. Pepper opnieuw te kunnen uitpakken met orkesten en slimme arrangementen maar de Beatles wilden experimenteren en een totaal andere kant op gaan. The Beatles hadden Martin eigenlijk nauwelijks nodig voor dit album, zo vertelt zijn zoon in dit interview:

The Beatles lieten zich totaal niet leiden door hun succes en het publiek. Ze deden gewoon waar ze zin in hadden. Daarin zijn ze volslagen uniek. Dat getuigt van lef! En het leverde een reeks totaal op zichzelf staande albums op waarin het experiment flink werd opgezocht. We hebben het er nu nog over, precies 50 jaar na dato.

Technicus Ken Scott heeft in zijn geweldige boek Abbey Road To Ziggy Stardust uitgebreid over de legendarische sessies geschreven, waaronder dit:

The thing that no one can quite comprehend is that The Beatles’ sessions could often be boring. It could feel like absolutely nothing was happening for hours after hour. At times the band could be difficult to work with. In fact, most of the older studio staff did not want to work on Beatles projects.

Zijn verhaal lijkt op dat van andere technici die ik ken en waar ik bijvoorbeeld zelf ook meegewerkt heb. Experimenteren, langdurig zoeken, daar hebben veel technici het geduld niet voor. Die willen duidelijkheid in plaats van muzikanten die in de speeltuin (lees: studio) hun experimenteerdrift tot het maximum benutten.

Ik kan me alles bij het maakproces van het White Album voorstellen. Er is namelijk maar een manier als je muziek opneemt in de studio en dat is doorgaan totdat je denkt dat je iets fantastisch in handen hebt. Voor minder moet je het niet doen, deden The Beatles namelijk ook niet. En Auto-Tune en allerlei gladde studiofoefjes heb je niet nodig. Dit album levert het bewijs:

Hiërarchie in het lied

Qua lijstje van ingrediënten en belangrijkheid “wat maakt en lied tot een lied?” zou ik zeggen:

  • tekst + melodie
  • harmonie

Hoewel veel luisteraars niet naar de tekst luisteren (zonde want je mist de boodschap), instrumentale muziek noemen we geen lied. Melodie en tekst gaan dus hand in hand qua belangrijkheid want zonder een van die twee elementen kun je niet van een lied spreken.

Een goed lied herken je zelfs in een slechte uitvoering, met een matig geluid, gespeeld op een valse gitaar. Een goeie melodie staat namelijk als een (opvallend) huis en herken je uit duizenden, tenminste als je muzikale oren hebt. Bekijk bijvoorbeeld eens onderstaande video van Rick Beato waarin hij slechts door het spelen van de basnoten en de melodienoten, dus zonder opsmuk, glashelder de spannende verhoudingen laat horen die goeie melodieën kenmerkt (lees: weinig parallelle opeenvolgingen maar interessante tegengestelde lijnen).

Natuurlijk verschilt onze smaakontwikkeling maar niemand op deze aardkloof kan beweren dat Somewhere Over The Rainbow, Is Dit Alles? (Doe Maar) of Yesterday (The Beatles) slechte melodieën zijn. Je kunt er niet van houden (kwestie van smaak, smaakontwikkeling), maar het zijn simpelweg monumenten qua melodievoering.

Een melodie kun je voorzien van andere harmonie, van andere akkoorden, maar je zult het lied als zodanig nog wel herkennen. Harmonie stuurt heel duidelijk de zeggingskracht van de melodie en is onmisbaar als basisingrediënt van de compositie. Overigens kun je de melodie ook een beetje wijzigen zonder dat de luisteraar het doorheeft. Vrijwel geen enkele zanger zingt de melodie telkens precies hetzelfde, dat zou ook saai worden. Zo verdraait men vaak een nootje hier en daar om niet alle coupletten en refreinen hetzelfde te laten klinken. Bovendien vraagt de tekst vaak om creatieve oplossingen in de melodievoering.

Ritme is een onderdeel die hoort bij de uitvoering, niet bij de compositie. Daarom zitten er geen auteursrechten op ritmepatronen, wat overigens voor het lied volkomen logisch is maar voor moderne muziek als rap misschien onlogisch is. Rap bestaat namelijk niet uit een gezongen melodie maar komt neer op ritmisch praten (rapping to a beat). De tekst en de gebruikte ritmiek en de tekst bepalen de rap, dat is de creatie, niet de begeleiding (de beat). De ritmiek van een rap mag je, omdat auteursrecht op ritme niet bestaat, hergebruiken. De melodie van een lied daarentegen is wel volledig beschermd. Men hanteert in het auteursrechtensysteem dus de spelregels van het lied zelfs bij raps.

Ook het arrangement is een onderdeel van de uitvoering, niet van de compositie. Een goed lied kent vele uitvoeringen, van een uitvoering op slechts een akoestische gitaar tot uitvoeringen met vele lagen, bijvoorbeeld met een heel orkest erbij. Het lied verandert er niet door, de uitvoering wel.

Geluid is een nog specifieker onderdeel van de uitvoering dat bij de uitvoering van het lied zo’n beetje het laagst op de ranglijst der belangrijkheid staat. Hoewel tegenwoordig het geluid een onderdeel van het arrangement geworden is. Hoe een instrument klinkt bepaalt de rol van dat instrument in het arrangement. Dit noemen we ook wel het timbre, de klankkleur van een instrument. Maar dankzij de moderne opnametechnieken kunnen we nog veel verder gaan en gebruiken we effecten om het timbre van de instrumenten te veranderen, te verfraaien, te vervormen zo je wilt. Geluid is een onlosmakelijk onderdeel geworden van de uitvoering.

Compositie en uitvoering zijn twee totaal verschillende dingen. De compositie is het ontwerp, de blauwdruk, het schema. En de uitvoering is de interpretatie van de compositie. Heerlijk overzichtelijk.

De comeback

Ik wil graag weer gaan optreden. Omdat ik niet geboren ben om alleen maar thuis te klootviolen. Als gitarist van The Record Man heb ik in augustus een tweetal leuke optredens gegeven maar het is een internationale gelegenheidsformatie en dus geen vaste bezetting. Misschien dat we volgend jaar in New York iets gaan doen, onwijs kicken natuurlijk. Maar goed, ik wil meer.

Ik zal zelf die stap moeten zetten. Maar met wie? Ik heb nog nooit een band opgericht, altijd deed ik dat samen met anderen, of ik stapte in een bestaande band. Maar er moet nu iets gebeuren en dat zal ik zelf moeten gaan doen.

Ik heb in de loop der jaren wel wat nummers geschreven maar veel zijn het er niet. Mijn computer en telefoon staat vol met ideeën die ik sterk vind maar ik zal ze eerst naar tevredenheid moeten uitwerken. Diverse nummers heb ik al in allerlei varianten opgenomen. De ene wat minimalistischer, de andere keer wat elektronischer, om telkens te denken: nee, net niet. Ik stel hoge eisen. Maar ik zal het voor elkaar zien te krijgen, dat weet ik.

Ik ben nu 50 dus als ik een stel songs in een album kan gieten kan ik straks spreken van “op mijn 50-e debuteren”. Goed verhaal, of niet dan? En met zo’n album kan ik dan gaan touren.

Ik moet dit gaan doen. Het liefst voltijds. Totdat ik omval.