Auto-Tune

Natuurlijk kun je een discussie hebben over of je het Auto-Tune effect mooi vindt klinken. Ik vind het persoonlijk in de meeste gevallen heel lelijk klinken. Puur op basis van klank. Maar daar ga ik nu niet op in. Ik wil iets anders vertellen.

Toch vreemd, want muziek is abstract. Van een schrijver verwachten we niet dat hij/zij met een heel mooi handschrift schrijft en dat het zo uitgegeven wordt. Nee hoor, de tekst moet van een universeel font worden voorzien. De persoonlijkheid van het handschrift van de schrijver willen we juist niet zien. Maar van een muzikant verwachten we dingen die misschien vals romantisch zijn. Die we bestempelen als ziel of echt, maar toch juist iets anders zijn: artistieke keuzes. Anders zou geen mens naar een drumcomputer kunnen luisteren. Of naar een tekening kunnen kijken die met behulp van een tekenprogramma is gemaakt. “Oh mijn hemel, de tekenaar gebruikte een vlakgom!”

Luister naar het resultaat. Of het echt is boeit niet, want muziek is niet echt, het is abstract. Daarom is het kunst.

Het verwarrende van volume

Muziek en geluid dat op hoog volume klinkt is moeilijk op waarde te schatten. Het is een slechte methode om te mixen naar mijn idee. Het geeft misschien wel een kick en klinkt al snel lekker, maar je houdt je oren simpelweg voor de gek.

Ik doe regelmatig A/B testen, vergelijk het ene ten opzichte van het andere. Online kun je veel testen vinden, de ene microfoon versus de andere, de ene EQ versus de andere, de ene voorversterker versus de andere. Vaak aangeboden in een ZIP-je zodat ik de opnames zelf aan een nauwkeurige luistertest kan onderwerpen. Ik lees vaak in de reacties allerlei nonsense. Het is de napraterij van mensen die niet willen luisteren. Men houdt graag allerlei audiomythes in stand.

Ons gehoor is niet-lineair, enorm gekleurd dus. We reageren totaal anders op volumeverschillen wanneer ze op zacht of juist op hoog niveau worden beluisterd. Op een hoog geluidsniveau zal elke mix dat iets harder van volume is in vergelijking met een zachtere mix als meer helder worden bestempeld. Totale onzin want het geluid is niet anders, het is slechts harder van volume. Je oren en hersensen denken iets anders te horen. Kortom: die zit je dus keihard te foppen op die manier!

Oplossing: beluister de mix op een heel zacht volumeniveau. Alleen dan zul je de mix echt op waarde kunnen schatten. Zul je horen of een instrument wel of niet goed “in de mix ligt”, of het er niet teveel uitspringt of juist te zacht staat. En kun je fantastisch goed inschatten of een voice-over te zacht of te hard staat. Stel het afluistervolume bijvoorbeeld eens op fluisterniveau af en luister bijvoorbeeld naar hoe een stem de hele mix door klinkt. Volumeverschillen op laag afluisterniveau hoor je gelijk, op hoog niveau niet want alles is immers goed te horen.

Simpel, goedkoop en uiterst effectief.

Het lineaire geluid van een ruimte

Het mooie van muziek en geluid is dat het oneindige analytische materie vormt. Zo ben ik al een eeuwigheid geïnteresseerd in hoe je het fijne van een analoog geluid kunt vertalen naar digitaal. Daarover een andere keer meer.

Ik heb gemerkt dat als ik die kennis met anderen deel het mijn eigen kennis vergroot omdat er feedback gegeven wordt. Dat is het mooie van kennisoverdracht online vind ik, want men tilt elkaar naar een hoger niveau op die manier. Ik doe dit al jaren en eigenlijk alleen op internationale fora en via mijn internationale bedrijf en website Melodiefabriek. Nerds zoals ik moeten er ook in Nederland zijn, vandaar het nu volgende blog-epistel.

Geluid = verandering in luchtdruk

Geluid is een hoorbare verandering van de luchtdruk in een ruimte. Door deze verandering in luchtdruk worden de trommelvliezen van de mens die zich in de ruimte bevindt in beweging gezet.

Puur sec genomen is niet alleen lucht in staat om geluid over te brengen maar water ook. Onderwater kun je dus ook geluiden waarnemen, die weliswaar een stuk dieper en doffer klinken vanwege de zwaardere massa van water die veel lastiger in beweging te zetten is dan geluid.

Lees verder

De Noordzee uit een synthesizer, geknisper of een stukkie vinyl

Ruis is interessant. Vroeger hield ik er niet van omdat je er altijd last van had. Kwam door die taperecorders. Maar eenmaal over op digitaal begon ik dat warme bijgeluid toch wel te missen. En ik ben niet de enige. Ruis is weer hip en je ziet het aan de ruisgeneratoren in software die steeds vaker op de markt verschijnen. Vaak in de vorm van een plugins.

Ben ik even blij dat ik Propellerhead Reason software gebruik en dat ik van het zelf doen ben. In Reason zit namelijk de kickass Thor synth die ondermeer een ruis-oscillator heeft voor het genereren van alle mogelijke typen ruis, zoals de witte Noordzee, een Tikkende Plaat, Gameboy gepruttel, straaljagerruis, geknipsper, snorkelen onderwater, gesis en ga zo maar door.

Of wacht, ik laat het je wel even zien:

Dit is toch prettig kleien met geluid voor volwassenen, ja toch?

Meer hierover op mijn Melodiefabriek blog →

P.S. Het is ook deze synth, Thor, die mijn naam kan uitspreken:

Met een gitaar gaat zoiets je dus never nooit niet lukken…

Mooie reflecties van Uhbik-A

u-he-ambiance

Ik herinner me dat ik de TC Electronics M5000 voor de eerste keer in de studio hoorde. In Studio BGM in Voorburg was dat, *kuch* bijna 20 jaar geleden. Het was de eerste digitale galm/reverb die echt “echt” klonk. De reflecties die je hoorde leken door een houten vloer en houten panelen te zijn opgewekt. Net echt.

Een goede galm belast de CPU van een computer behoorlijk. Ik was dan ook zeer blij toen Propellerhead Software hun groots klinkende RV7000 galm aan Reason toevoegde enkele jaren geleden. De RV7000 geeft een fraai en regelmatig klinkende galm zonder dat het je CPU laat koken in rekenkracht.

Vorig jaar heb ik een nieuwe reverb met een speciaal geluid aan mijn collectie effecten toegevoegd, de Uhbik-A. Deze klinkt totaal anders dan de RV7000 en doet me herinneren aan de M5000 ook al heb ik die in geen jaren meer gehoord. De Uhbik-A is in staat om zeer natuurlijk klinkende galmen op te wekken. Ik hoor hout en een driedimensionale akoestiek. Een echte ruimte.

Tijd voor een voorbeeldje. Mijn aangepaste Ibanez AM50 gitaar nam ik rechtstreeks op in Reason en met de Line 6 Guitar Amp in Reason en de Uhbik-A erbij ontstaat een mooie dikke sound. Met name de warme diepte die het toevoegt vind ik helemaal te gek. Luister maar:

Het probleem met afluistering, Dolby 5.1 en stereo

Er viel bij mij een kwartje tijdens de Processing Found Sound workshop van Robert Henke. Het weergeven van geluid en muziek via luidsprekers is behoorlijk complex en de keuze voor stereo is niet langer de beste.

Ik heb er wel vaker over geschreven, over de problemen die je ondervindt om geluid zo af te stellen dat het op alle speakers en hoofdtelefoons goed klinkt. Menig hoofdtelefoon klinkt beroerd en ook al doe je nog zo je best, goed zal het daarop natuurlijk nooit klinken. Natuurlijk zijn er meerdere factoren van invloed, bijvoorbeeld de versterker. En de geluidskaart, bij gebruik van een computer, iPad of iets dergelijks. Robert Henke gebruikte tijdens zijn workshop voornamelijk een externe geluidsunit, maar toen hij na de lunchbreak het plugje rechtstreeks in zijn MacBook Pro stopte trokken vrijwel alle aanwezigen een vies gezicht, inclusief Robert zelf. Apple is blijkbaar nog steeds niet in staat om een goed audio-interface in die peperdure laptops te stoppen.

Terug naar de luidsprekers. Het eerste probleem heb ik al genoemd, die van de wisselende kwaliteit ervan. Probleem nummer twee is dat je er twee nodig hebt om stereo te kunnen weergeven en dat je precies in het midden van die twee speakers moet zitten om het stereo-effect te kunnen waarnemen. In onze werkruimte tijdens de workshop lukte dat al niet, een deel zat teveel bij de linker-speaker en een ander deel teveel bij de rechter-speaker.

Bij concerten is dat dus ook een heel groot probleem. Ja, je leest het goed: een heel groot probleem. Zo was ik laatst aanwezig in Paradiso voor een uitvoering van Todd Rundgren met het Metropole Orkest. In plaatst van dat ik het ruimtelijke geluid van het Metropole Orkest hoorde heerlijk hoorde galmen in die oude kerk van Paradiso, kwam het geluid – net iets te hard – uit een tweetal speakersets. Het bovengenoemde probleem trad op: de helft van de zaal stond teveel naar links terwijl de andere helft teveel naar rechts stond. Alleen de mensen die pal voor het podium in het midden stonden hoorden waarschijnlijk het beste geluid.

Robert vertelde dat hij helemaal geen voorstander is van opvolger van stereo: Dolby 5.1. Ik deel zijn mening. Dolby 5.1 bestaat uit 6 speakers waarbij je net als bij stereo het probleem hebt dat er slechts één echt goeie positie is om het effect waar te kunnen nemen. Dolby 5.1 bestaat uit 4 speakers die in een vierkant of rechthoek opgesteld zijn. Speaker 5 is de basspeaker die vrijwel niet richtingsgevoelig is qua geluid (lage frequenties hebben vrijwel geen richtingsgevoel) en daardoor vrijwel overal te plaatsen is. Speaker 6 is de monospeaker voor spraak en zang die precies op oorhoogte geplaatst dient te worden. Laat nu juist die speaker idealiter op de plek komen waar al een televisie staat. Daarom plaatst men de monospeaker voor spraak en zang vaak onder de tv. Of soms wordt deze speaker boven de tv geplaatst. Kortom: vaag, vooral als je daar serieuze audio-mixages op wilt doen. Audioprofessionals zijn het al jaren oneens over hoe je voor Dolby 5.1 moet mixen. Het merendeel heeft besloten de monospeaker maar helemaal te vergeten, volgens Robert.

Robert werkt zelf vrijwel nooit met stereo of Dolby 5.1 maar maakt gebruik van bijvoorbeeld quadrofonische opstellingen via een vierkant of rechthoek. Ook werkt hij vaak met nog meer speakers. Daarbij probeert hij de ruimte en speakers en luisteraars op elkaar af te stellen. Zijn muziek leent zich bijzonder voor om zich door de speakers ‘te verplaatsen’. Met deze opzet krijgt de ene groep mensen soms iets anders te horen dan de andere groep maar dat is geen probleem aangezien Robert geen liedjes maakt waarbij je de tekst moet kunnen horen maar electronische muziek. Op die manier wordt geluid en muziek een echte ervaring die in een ruimte plaatsvindt.

Het bracht me op een idee. Aangezien ik veel met spraak werk zou ik wel eens willen experimenteren met een opzet waarbij 1 speaker alleen maar de spraak weergeef en wat andere speakers de overige auditievezaken voor hun rekening nemen. Het is zaak om de weergave van geluid en muziek zo goed mogelijk op de omgeving af te stemmen. Omdat geluid, in tegenstelling tot beeld (doe het licht uit en je hebt alle aandacht voor je film en video), enorm goed afgestemd moet zijn op haar omgeving wil zij volledig tot haar recht kunnen komen. Want geluid kan alleen maar klinken als er letterlijk een ruimte voor gecreëerd wordt.

 

Processing Found Sound door Robert Henke

Processing Found Sound w/ Robert Henke

Robert Henke noemt zichzelf ook wel Monolake. Maar ik ken hem eigenlijk vooral vanwege zijn werk voor het softwarepakket Ableton Live. Robert bedankte voor de functie van toekomstig directeur van Ableton vanwege de angst dat dat wellicht het einde van zijn artistieke carrière zou kunnen betekenen. Zijn vroegere muzikale compagnon in Monolake, Gerhard Behles, deed dat wel en hing inderdaad zijn muzikale carrière aan de wilgen. (bron)

Afgelopen dagen volgde ik bij STEIM, Amsterdam, een workshop van deze Robert Henke. De insteek daarvan: Processing Found Sound. Het bewerken van veldopnames dus. Een zeer geslaagde workshop waarin Robert het manipuleren van geluid via software liet horen maar ook de theoretische kant ervan uitdiepte. Genoeg gesprekstof die ik komende tijd zal proberen om te zetten naar wat verse blogsels.

Processing Found Sound w/ Robert Henke

Lekkere luchtdruk

De lucht die er is een beetje samenpersen.
Er ontstaan luchtdrukveranderingen.
Da’s geluid.

En wat als er geen geluid klinkt?
Is dat dan ook een kwestie van luchtdruk, of de afwezigheid daarvan?
Ja.

De demping van sneeuw verandert het geluid, dat kun je nu buiten duidelijk horen.
Of ga met je oor naast een dik zwaar gordijn zitten.
Hoor je de luchtdruk?