Leaving Neverland, tja wat moet ik daar nu van vinden?

Gisteren zag ik de documentaire Leaving Neverland, uitzonden door de VPRO. Een vier uur durende film waarin het seksuele misbruik van Michael Jackson op James Safechuck en Wade Robson aan de kaak gesteld wordt. Ook komen de beide moeders, de partners van James en Wade en de broer, zus en oma van Wade aan woord. Tot in de kleinste details vertellen zij hoe Michael Jackson James en Wade jarenlang zou hebben misbruikt.

Ter voorbereiding op de uitzending van gisteravond heb ik me de afgelopen weken verdiept in de documentaire en het vermeende misbruik van Michael. Ergens in mijn achterhoofd zat het oordeel dat Michael schuldig was. Ooit had ‘ie namelijk met Evan Chandler een schikking getroffen voor het veronderstelde misbruik van zijn zoon Jordan. Dit misbruikt heeft Jordan zelf trouwens altijd ontkent.

Ik las veel over de rechtszaken die in het verleden zijn aangespannen tegen Michael. De echt goede analytische stukken zijn wat mij betreft dit stuk en dit stuk. Ook de VPRO heeft veel over de film geschreven en deed een interview met de regisseur.

De uitzending van gisteravond, die nog een paar dagen terug te zien is online, en het interview met de regisseur zijn gebundeld in 1 document op VPRO/3VOOR12.

De VPRO maakte er een thema avond van. Met gesprekken vooraf, tussendoor en achteraf met popjournalist Atze de Vrieze, klinisch psycholoog dr. Iva Bicanic en muzikant Sef. Het deed me wat denken aan de uitzending die Oprah Winfrey wijdde aan de film. Op 4 maart 2019 na afloop van de vertoning van de film op Amerikaanse televisie hield ze een lang betoog over kindermisbruik. Daarna interviewde ze Wade en James, en de regisseur van de film, Dan Reed.

Oprah vindt dat de film belangrijk is om te leren begrijpen hoe ingewikkeld kindermisbruik is. Hoe geraffineerd de daders te werk gaan en hoe complex de liefde en het schuldgevoel doorwerkt op de slachtoffers. En Oprah vindt het belangrijk ook al kunnen we niet met zekerheid stellen of Wade en James de waarheid spreken. Maar die waarheid is wat mij betreft juist wel de kern waar het om zou moeten gaan.

Het format van de film

De hoofdpersonen zijn zo te zien slechts éénmaal geïnterviewd op camera. De personen zitten steevast op dezelfde stoel of bank met dezelfde kleding aan als ze in beeld komen. Bij alle personen was er dus slechts 1 moment waarop het interview werd afgenomen.

Het zet de documentaire inhoudelijk onder druk. Wie een documentaire maakt zal met sommige hoofdpersonen diverse malen moeten spreken. Je kunt pas van een documentaire spreken als er een persoon over meerdere dagen gevolgd wordt. Want mensen roepen vaak de ene dag dit, de andere dag dat.

Leaving Neverland is het betoog van moeders en kinderen. Er ontbreken dus twee vaders aan dit verhaal. Een van de vaders pleegde zelfmoord en de vader van James Safechuck is niet geïnterviewd, of zit in ieder geval niet in de film. Waarom? Het blijft onduidelijk.

De rechtszaken

Wade Robson heeft uit vrije wil op zijn 23e, voor Michael’s dood in 2009, onder ede verklaard dat Michael niemand heeft misbruikt. Maar na de dood van Michael verklaren zowel James Safechuck en Wade Robson door Michael Jackson te zijn misbruikt.

In 2013 stapte Wade zelf naar de rechter. In 2014 doet James hetzelfde. Beide zaken worden niet-ontvankelijk verklaard: “filed too late after Jackson’s death to claim any of his estate.”

De familie Jackson heeft nu een rechtszaak aangespannen tegen HBO, het televisienetwerk dat de film Leaving Neverland uitgeeft.

Wie moeten we geloven?

James en Wade hadden geen werkrelatie met Michael. Wade won als 5-jarige een danswedstrijd en mocht zodoende een keer met Michael meedansen op het podium. Zo ongewoon was dat niet want Michael liet regelmatig kinderen op het podium met hem meedansen. Het was een vast element in veel van zijn shows. En James speelde als kind in een Pepsi commercial met Michael.

De film wekt de suggestie dat de heren een hele innige band hadden met Michael maar de feitelijke onderbouwing hiervan ontbreekt volledig.

Er kwamen massa’s kinderen bij Michael over de vloer. Het was zeker niet zo dat James en Wade de enigen waren. Bewijzen van de innige band, nog afgezien van misbruik, worden niet gegeven in deze film.

Ik vind het onmogelijk om deze getuigen te geloven. Het zijn slechts verklaringen die onderschreven worden door hun eigen familieleden. De uitspraken worden niet getoetst, er is geen onderzoek verricht en er is geen hoor en wederhoor gepleegd. Dat maakt hun verhalen bijzonder zwak. Op camera zomaar iemand beschuldigen, een overleden persoon nota bene, en zonder die beschuldigen tot op het bot te analyseren, dat is een kwalijke zaak te noemen. De maker Dan Reed is nogal liefdeloos te werk gegaan. Het is een belediging voor elke documentairemaker en journalist die wel zorgvuldig werkt.

Een historische misser?

De film is één groot #metoo betoog zonder dat de persoon in kwestie zich kan verdedigen en dat 4 uur lang. Terwijl de hoofdpersoon, Michael Jackson tot op heden 100% vrijuit gaat voor wat betreft de verdachtmakingen over vermeend seksueel misbruik. Ondanks dat er heel veel kinderen bij hem bleven logeren.

Wat me ook heel erg tegenstaat aan deze film zijn de details over de seksuele handelingen. Daar hebben wij als kijker niets aan. Het komt sensatiebelust over, het is effectbejag.

De kans is aanwezig dat we hier een stel leugenaars aan het werk hebben gezien.

HBO en de VPRO zouden toch beter moeten weten. Meent men serieus dat het hier om een goede documentaire gaat? Dat de VPRO deze sensatiebeluste documentaire wenste uit te zenden stemt me triest.

Het is vast een teken des tijds. Nepnieuws overschaduwt inmiddels de feiten. En zelfs de VPRO gaat mee in die gekte.

Een zeer pijnlijke historische misser.

UPDATE: aanvullende link in het document opgenomen.

Omgekeerde ouwe lul

We hadden het over muziek. Vriend van me uitte zijn kritiek op die aalgladde muziek van tegenwoordig.

“We worden ouwe lullen”, opperde ik.

“Nee, juist niet!”, blafte hij terug.

Ik besefte dat hij gelijk had. Vroeger was het de oude generatie die telkens riep “moet dat nou?” Een heupwiegende Elvis ging ooit te ver. Het lange haar (wat nou lang?!?!) van The Beatles. De duivelse Heavy Metal. En ga zo maar door.

Het oudere lullenvolk deed vroeger een smeekbede tot braafheid.

Vandaag de dag geldt het omgekeerde. De populaire muziek is tammer en gladder dan ooit tevoren. De artiesten photoshoppen en filteren zich helemaal gek. Rauw is uit. En alles is nep. De tieten. De extreme make-over make-up. De geautotunede zang. Het Instagram-leventje.

Dat je hoopt dat de vuist weer de lucht in gaat. Men weer trouw wordt aan wat diep in ons leeft. Niet langer proberen perfect te zijn want dat heeft geen zin. Daar zijn we immers mens voor, imperfect. Koester dat. Want imperfectie is niet saai, imperfectie geeft jus aan het leven.

Maar dat wisten we allang natuurlijk. Ja wij wel. Wij omgekeerde ouwe lullen.

De spagaat van de schrijver

We seem to have lost the target. Writers seem to write to be known as writers. They don’t write because something is driving them toward the edge.

Charles Bukowski

Sommige schrijvers zie je heel vaak terug in de media, op tv, op sociale media. Het lijkt wel of ze meer bekend zijn om hoe ze eruit zien en wat ze in talkshows te vertellen hebben dan om wat ze schrijven.

En dat ligt niet alleen aan de schrijvers zelf want menig talkshow nodigt de schrijvers juist uit omdat ze goed kunnen vertellen en het goed doen op beeld. Dat ze vaak geen reet verstand hebben van de onderwerpen, is bijzaak. Met complete eenzijdigheid tot gevolg, zo concludeerde de Ombudsman onlangs:

De Wereld Draait Door bestaat 48% uit terugkerende gasten. Bij Pauw keert 40% van de gasten terug en bij Jinek is dit percentage 33%. Bij De Wereld Draait Door was Jan Mulder tussen 2005 en 2015 wel 252 keer te gast. Dat houdt in dat hij in 16% van de afleveringen te zien was.

Het belang van diversiteit
Het moge duidelijk zijn dat het met de diversiteit inderdaad niet al te best gesteld is. Dat wekt de vraag op waarom het zo van belang is dat talkshows een afspiegeling van de samenleving kunnen geven.

(…)

Dit begrip houdt in dat de gasten in staat moeten zijn om op een makkelijke, onderhoudende manier te praten over het […] onderwerp, zonder vast te klampen aan […] jargon, maar ook over andere onderwerpen die ter tafel komen. Het betekent ook dat ze een interessante uitstraling moeten hebben en goed kunnen omgaan met spontane, onverwachtse gebeurtenissen. Ze moeten de aandacht van de kijker vast kunnen houden met hun verhaal.

Aan tafel! – onderzoek diversiteit Ombudsman (PDF)

Er is dus sprake van een Talkshowelite. Het gaat niet om kennis van zaken, het gaat erom dat ze een goed verhaal kunnen vertellen, spontaan met een interessante uitstraling. Het draait slechts om de vorm, niet om de inhoud.

Je moet van goede huizen komen wil je er niet aan meedoen. Wie kan aanschuiven bij DWDD wordt blij gemaakt met aandacht en in potentie hogere verkoopcijfers. Uitgevers zullen hierdoor ook grote druk uitoefenen op schrijvers vermoed ik.

De werkelijkheid is echter dat Matthijs van Nieuwkerk je alleen gaat uitnodigen als er een duidelijk verband tussen jou als schrijver en de hoofdpersoon in het boek gelegd kan worden. Zo mocht Griet op de Beeck komen vertellen over het eerste deel van haar trilogie:

Aan tafel bij DWDD zien we Griet zoals we haar niet eerder zagen: ze vertelt uitgebreid over haar persoonlijke betrokkenheid bij het centrale thema van de trilogie: incest. Ze werd zelf door haar vader op jonge leeftijd misbruikt.

Aflevering DWDD (25 september 2017)

De titel van haar boek Het beste wat we hebben wordt niet eens genoemd op de site van DWDD. Het feit dat ze zelf misbruikt is, is belangrijker. Punt is: het boek is niet biografisch. Het is fictie.

Waarom laat de schrijver zich dan toch verleiden tot dit soort gesprekken? Waarom werkte Charlotte Mutsaers mee aan een interview voor DWDD? In haar boek Harnas van Hansaplast schrijft ze dat de politie haar broer dood op zijn bed vinden, in een pyjamajasje, zonder broek, omringd door stapels porno. Kinderporno.

Het is fictie, maar toch liet Charlotte zich verleiden tot het beantwoorden van een stel respectloze vragen in het NRC.

We zitten in Mutsaers’ schrijfappartement in Amsterdam, de hond ronkt in zijn mand, de regen klettert tegen de ramen, we eten een stuk frambozentaart, en zij zegt: „Geen vruchtbare vraag. Voor een schrijver is het altijd fifty-fifty. De helft ervaring en de helft grote duim.”


En uw broer…?
„Komt niet uit mijn duim. Hij was echt mijn broer. Al die aantekeningen die ik van hem gebruik, de lijsten waarop hij precies bijhield wat hij at – geen letter aan veranderd.”


En de porno?
„Allemaal echt.”


Ook de kinderporno?
„Ook.”


En de Charlotte Mutsaers in uw roman, is die echt?
„Dat mag je niet vragen. Dat mag je nooit aan een schrijver vragen.”


Waarom niet?
„Dan wordt die verleid, of gedwongen, om eh…”


…te liegen?
„Ja.”

interview NRC

DWDD ging naar aanleiding daarvan (want: sensatie!) ook in gesprek met Charlotte. Het werd een soort politieverhoor. Ze moest verantwoording afleggen over de kinderporno van haar broer en precies aangeven welke feiten uit haar boek echt gebeurd zijn en wat fictie is.

Welnu, de kunstenaar is aan niemand iets verschuldigd. Het werk is wat het is. Het is aan de ontvanger, de lezer, de luisteraar, de kijker om er iets van te vinden. De kunstenaar schept slechts.

Mijn podcastcollega’s René van Es en Jair Stein doken jaren geleden in het verhaal van Guus Bauer. Zijn boek Vogeljongen beschrijft hoe een persoon in coma ligt terwijl de geest volledig wakker is, het zogenaamde locked-in syndroom. In interviews vertelde de schrijver dat hem dat zelf was overkomen, dat de feiten van de hoofdpersoon in zijn boek dus overeenstemden met zijn persoonlijke ervaringen. Maar hij bleek het geheel verzonnen te hebben, het is fictie. Jair Stein heeft die hele ontmaskering beschreven voor De Correspondent. Waarbij Jair ook inzoomt op die gekke obsessie van de media om pijnlijke, persoonlijke details van het leven van de auteurs naar boven te halen terwijl men tegelijkertijd een duidelijke desinteresse heeft voor de boeken die ze schrijven.

Kortom: het gaat niet over boeken, het gaat om persoonlijke verhalen van de schrijvers. En fictie is daarbij verboden, fictie is bijna een vorm van bedrog geworden, volgens De Media.

Over dit onderwerp heeft Sander Bax het boek De literatuur draait door geschreven. Ik moet het nog lezen maar het interview met hem gisteren in VPRO Boeken prikkelde direct mijn interesse.

In De literatuur draait door laat Sander Bax zien hoe het schrijverschap van de 21ste eeuw sterk beïnvloed wordt door de wetten van deze mediacultuur. 

quote website VPRO Boeken

Ik moest ook denken aan het schotschrift De lezer is niet dood van Alex Boogers. Daarin richt hij zich tot lezers die geheel zelfstandig boeken ontdekken. Niet door ze te dwingen, door hard te roepen “Dit is goede literatuur en dat niet!”, zoals Max Pam onlangs deed. Ook houdt Alex een pleidooi voor de schrijver die zich niet laat afleiden, of beter gezegd: verleiden tot het deelnemen aan die gekke mediacultuur. Alex vindt dat er voor een schrijver slechts een ding opzit: schrijven.

We moeten respect hebben voor kunstenaars, schrijvers die zich niet willen laten verleiden tot het geven van stompzinnige interviews die niet over het werk zelf gaan. Het werk is namelijk het enige waar het om draait. Vervolgens is het aan de lezer en kan de schrijver dus maar beter zwijgen.

Egoïsme

Wij laten ons vaak leiden (lijden!) door wat anderen ons vertellen, wat anderen ons adviseren of soms zelfs verplichten te doen. Vaak wordt daarbij de methodiek van Het Schuldgevoel gehanteerd. We worden hiermee opgezadeld als we niet doen wat anderen vinden dat we moeten doen.

Wie naar zijn innerlijk luistert wordt vaak afgedaan als egoist. Maar als er iets juist niet egoïstisch is dan is het wel het luisteren naar je eigen inner mountain flame.

Iedereen die EHBO heeft gehad weet dat wanneer je een slachtoffer gaat helpen je eerst moet denken aan je eigen veiligheid. En iedereen die weleens gevlogen heeft weet dat wanneer in het vliegtuig de zuurstofmaskers moeten worden opgezet je eerst het masker voor jezelf opzet en daarna pas het masker voor je kind. Waarom? Omdat je simpelweg helemaal niemand kunt helpen als je niet eerst aan jezelf denkt.

Eerst aan jezelf denken is geen vorm van egoïsme. Je zult wel moeten, trouw zijn aan jezelf is een voorwaarde in het leven.

Wat is dan een egoist? Iemand die opzettelijk een ander verwaarloost en pijn wil doen. Dus juist diegene die de ander belast met schuldgevoelens is een egoist. Of iemand die grossiert in een woord zoals zondaar. Negeer deze mensen en blijf trouw aan jezelf.

Vergeef niet te snel

Hoe lastig is het om een ander te vergeven? Hoe vergeef je mensen de verkeerde dingen die ze gedaan hebben? Haemin Sunim, een ZEN-leermeester en schrijver pleit er voor dat we dat vooral niet te snel doen.

“We proberen te vergeven om onszelf van het verleden te bevrijden, niet omwille van degene die ons aanvalt. We praten de verkeerde dingen die de ander heeft gedaan dus niet goed.”

Is vergeving niet juist heel compassievol?

“Jawel, maar niet als je het te snel doet. Een van de redenen waarom het zo moeilijk is om te vergeven, is dat ons hart niet naar onze geest luistert. Zelfs al besluit je met je volle verstand dat je iemand wilt vergeven, toch blijft je hart vaak koppig gesloten. Bij vergeving draait het erom die kloof tussen hart en hoofd te dichten. Je moet jezelf gunnen om je hart te openen. Want we proberen te vergeven om onszelf van het verleden te bevrijden, niet omwille van degene die ons aanvalt. We praten de verkeerde dingen die de ander heeft gedaan dus niet goed. Het gaat erom de knoop van onze eigen emoties die ons weerhoudt om een vervuld leven te leiden te ontwarren. Daarvoor moet je in die negatieve emoties duiken, en dat kost tijd. Vergeef daarom niet te snel.”

Hoe werkt dat, in je negatieve emoties duiken?

“Sommige mensen proberen negatieve gevoelens, zoals woede en haat, niet te veel aandacht te geven. Maar juist deze emoties vormen de verbinding tussen het besluit van de geest en het hart. Voel hoe deze emoties zich fysiek uiten als je aan de te vergeven situatie denkt. Misschien is het stijfheid in je nek en een sneller kloppend hart. Laat dat er allemaal zijn. Wanneer je dat doet, gebeurt er iets onverwachts. Het innerlijke landschap van onze emoties wordt zichtbaar. Langzaam kun je dieper in je emotie zakken. Misschien zit er onder je woede eigenlijk angst, en daaronder verdriet.

“Als je met compassie naar je eigen emotionele wonden kijkt, zal je hart – wonderlijk genoeg – langzaam smelten. Vanuit deze begripvolle blik kun je vervolgens naar de ander kijken. Je zal inzien dat hij ook ongelukkig was en wellicht zelfs begrijpen waar zijn pijn vandaan kwam. Dan vindt vergeving plaats waar je werkelijk iets aan hebt. Hoofd en hart komen op zo’n moment even samen, en zo dicht je langzaam de kloof tussen beide.”

Is het u al gelukt de kloof tussen hoofd en hart te dichten?

“Nee, daar ben ik denk ik nog de rest van mijn leven zoet mee. Maar dat is niet erg.” Lachend: “Dat is het hele punt: ik ben nu eenmaal niet perfect.”

Haemin Sunim in een interview met Trouw

Het geheim van de luiaard

In de Amsterdamse dierentuin Artis hangt een luiaard aan een boom, met zijn kop naar beneden en zijn pootjes om een tak, want zo hangen luiaards aan bomen; alsof ze een hangmatje zijn. Hij wiegt hypnotiserend zacht heen en weer. Om hem heen is het een drukte van belang. Vijf of zes dwergzijdeaapjes dansen driftig om hem heen, in wanhopige pogingen de luiaard gek te krijgen, maar die grijnst ze alleen maar sloom toe: this aggression will not stand, man.

Als er één dier is dat de kunst van het lummelen onder de knie heeft, is het de luiaard, door katholieke ontdekkingsreizigers vernoemd naar de vierde van de zeven hoofdzonden. Op de grond beweegt de luiaard zich voort met een gemiddelde snelheid van 0,3 kilometer per uur, trager dan een schildpad. Oké: wat meespeelt is dat de luiaard met zijn slecht ontwikkelde oren en ogen in een soort constante roes leeft, schrijft zoöloog Lucy Cooke in Wilde verhalen – De ware aard van onbegrepen beesten (2018). En dan kauwt hij ook nog eens de hele dag op bladeren die alkaloïde bevatten, een spulletje dat ongeveer dezelfde werking heeft als valium: ‘Deze diertjes lijken dus niet alleen stoned, ze zíjn stoned.’

Maar evolutionair is het beest een groot succes. Hij gaat al 64 miljoen jaar mee, schrijft Cooke, en heeft kanonnen als de sabeltandtijger en wolharige mammoet overleefd. Luiaards zijn uitstekende overlevers. ‘Hun geheim? Precies: hun luie aard.’

Volkskrant artikel