João Gilberto overleden

Gisteren is João Gilberto op 88 jarige leeftijd overleden. Hij was wat mij betreft de belangrijkste Braziliaan op muziekgebied. Een muzikaal pionier die een nieuw genre op zijn naam wist te zetten: Bossa Nova. Een Nieuwe Stroming.

João is de uitvinder van de kenmerkende gitaarstijl van de Bossa Nova. Het is een soort rustige variant op de aloude Samba, aangevuld met de harmonie van jazzmuziek. De muziekstijl ontstond in de 50-er jaren, opvallend omdat in Amerika in die jaren de Rock ‘n’ Roll ontstond. Hoewel de Roll uit de term Rock & Roll slaat op de swing uit jazzmuziek, het is het enige element van jazzmuziek dat in Rock & Roll is terug te vinden. Rock & Roll is zowel ritmisch, harmonisch (gebaseerd op een schema van slechts drie akkoorden) en tekstueel vrij primitief. En de popmuziek die eruit voorkwam liet vervolgens ook nog de swing/roll voor wat het was. Die simpelheid, eenvoud in de vierkwartsmaat, heeft natuurlijk gezorgd voor enorme populariteit. Elke kip kan het meezingen en begrijpt het ritme van 1,2,3,4.

De Bossa Nova daarentegen leunt wel zwaar op jazz en is veel subtieler. Om kort te gaan: Rock & Roll miskent de jazz, Bossa Nova omarmt het.

João Gilberto verzon niet alleen een geheel eigen gitaarstijl hij zong de melodieën op zijn eigen wijze: zacht en teder. Het groteske van de Rock & Roll was hem vreemd. De muziek van João klonk juist klein, intiem en poëtisch!

De pa van João vond die zangstijl van zijn zoon bizar en liet hem in ’55 in een psychiatrisch ziekenhuis opnemen (!). Tijdens een psychologisch interview staarde Gilberto uit het raam en zei: “Kijk naar de wind die de bomen onthaart.” De psycholoog antwoordde: “maar bomen hebben geen haar, João!” Waarop João reageerde: “en er zijn mensen die geen poëzie hebben.” Een week later werd hij uit het psychiatrisch ziekenhuis ontslagen. De rest is geschiedenis.

Mijn favoriete album is het album João Gilberto uit 1973. Het instrumentarium bestaat uit stem, gitaar en percussie van Sonny Carr. Meer is niet nodig, deze muziek heeft alles in zich wat mij zo ontroert aan muziek. Op dat album het bekende nummer Águas de Março:

Mijn oude bandmaatje uit de band MAM, Tom America, vertelde me ooit dat je bij de Brazilianen bijna het speeksel in de mond kunt horen. Bovenstaand nummer is daar een mooi voorbeeld van. João stelde zodoende hoge eisen aan de opnametechniek en eiste dat zijn teksten heel duidelijk en precies te horen waren.

De Bossa Nova is misschien wel de meest elegante muziekstijl die er is. En het is minstens zo cool als het meesterwerk van Miles Davis: Kind Of Blue. Het is ook ouder, grote kans dus dat Miles beïnvloed werd door de Bossa Nova en hierdoor zijn Kind Of Blue kon maken.

Als het ruizen der bomen. João Gilberto rust zacht.

Muziek als sex en drugs

Trevor Gibbons is een man van 54 jaar oud die zelfs zonder stembanden kan zingen en kan dansen ondanks dat vrijwel zijn hele rechterkant verlamd geraakt is door twee beroertes en een val van 4 hoog, nu 10 jaar geleden. De pijn, handicaps en depressie heeft hij kunnen overwinnen dankzij… muziek!

De hersenen reageren op dezelfde manier op het luisteren naar mooie muziek, als op seks, eten en drugs. Dat hebben Canadese onderzoekers ontdekt.

Dat brengt de Volkskrant in haar artikel ‘Muziek maakt genotsstof aan‘. Muziek maakt net als sex en drugs dopamine aan zo is bewezen door de Canadese onderzoekers.

Natuurlijk zijn er enorm veel verhalen van mensen die de heilzame werking van muziek kennen. Sterker nog ik denk dat vrijwel iedereen dat wel weet en zo ervaart. Muziek zet ons in beweging, letterlijk. Je hoort iets en je lichaam reageert direct. Alleen door je oren te bedekken zou je dat kunnen voorkomen.

“Because it gives us pleasure, we can use it to our advantage to modulate our state of mind.”

(bron)

De onderzoekers hebben zich puur gericht op instrumentale muziek. En wel hierom:

One key stipulation was that the volunteers’ favourite music not have lyrics. “We wanted to be sure the response was due to the music not the words that accompanied it,” says Zatorre.

Morgen (19 jan) zal ik op KX Radio worden geïnterviewd door Guuz Hoogaerts, bekend van Filles Sourires. Zijn programma Ongehoord Goed gaat over niet-Engelstalige muziek. Dan zit je bij mij goed. Morgen zal ik mijn liefde voor Braziliaanse muziek toelichten in woord en muziek. Braziliaanse muziek spreekt mijn gevoel rechtstreeks aan. Ontroering en zin om te dansen. Levensenergia!

(bedankt Ed voor de Ian Dury aanswinger!)

De samba van Tom Zé

Door de jazz kwam ik in mijn puberteit bij de Braziliaanse muziek terecht. Op de stedelijke muziekschool liep ik Quintus Kessler tegen het lijf. Hij had 3 jaar in Rio gewoond en gemusiceerd. Quintus stak me aan met de Braziliaanse muziek. We begonnen samen de Braziliaanse band Xangô naast onze popband Wouldn’t You. Die laatste werd geproduceerd door de welbekende liedjeschrijver, zanger en producer Hans Vermeulen (ex Sandy Coast etc.). Tijdens onze eerste ontmoeting vertelde ‘ie: “de Brazilianen maken de beste muziek van de wereld”

Braziliaanse muziek is de meeste rijke muziek die ik ken. Harmonisch en melodieus geavanceerder dan welke andere muziek dan ook. Daarnaast hebben ze de lekkerste ritmes vol elegantie, verleiding en ook geilheid. En de Brazilianen zijn tekstueel en qua instrumentatie en arrangementen grote vernieuwers, ze sluiten het experiment nooit uit. De basis wordt gevormd door veel emotie en dat wat ze energia noemen. Braziliaanse muziek stopt nooit. Spelen en zweten alsof je leven er vanaf hangt.

Braziliaanse muziek is de meeste levendige muziek die ik ken. Wild en kleurijk. En Tom Zé, een van de vele grootmeesters.