Hiërarchie in het lied

Qua lijstje van ingrediënten en belangrijkheid “wat maakt en lied tot een lied?” zou ik zeggen:

  • tekst + melodie
  • harmonie

Hoewel veel luisteraars niet naar de tekst luisteren (zonde want je mist de boodschap), instrumentale muziek noemen we geen lied. Melodie en tekst gaan dus hand in hand qua belangrijkheid want zonder een van die twee elementen kun je niet van een lied spreken.

Een goed lied herken je zelfs in een slechte uitvoering, met een matig geluid, gespeeld op een valse gitaar. Een goeie melodie staat namelijk als een (opvallend) huis en herken je uit duizenden, tenminste als je muzikale oren hebt. Bekijk bijvoorbeeld eens onderstaande video van Rick Beato waarin hij slechts door het spelen van de basnoten en de melodienoten, dus zonder opsmuk, glashelder de spannende verhoudingen laat horen die goeie melodieën kenmerkt (lees: weinig parallelle opeenvolgingen maar interessante tegengestelde lijnen).

Natuurlijk verschilt onze smaakontwikkeling maar niemand op deze aardkloof kan beweren dat Somewhere Over The Rainbow, Is Dit Alles? (Doe Maar) of Yesterday (The Beatles) slechte melodieën zijn. Je kunt er niet van houden (kwestie van smaak, smaakontwikkeling), maar het zijn simpelweg monumenten qua melodievoering.

Een melodie kun je voorzien van andere harmonie, van andere akkoorden, maar je zult het lied als zodanig nog wel herkennen. Harmonie stuurt heel duidelijk de zeggingskracht van de melodie en is onmisbaar als basisingrediënt van de compositie. Overigens kun je de melodie ook een beetje wijzigen zonder dat de luisteraar het doorheeft. Vrijwel geen enkele zanger zingt de melodie telkens precies hetzelfde, dat zou ook saai worden. Zo verdraait men vaak een nootje hier en daar om niet alle coupletten en refreinen hetzelfde te laten klinken. Bovendien vraagt de tekst vaak om creatieve oplossingen in de melodievoering.

Ritme is een onderdeel die hoort bij de uitvoering, niet bij de compositie. Daarom zitten er geen auteursrechten op ritmepatronen, wat overigens voor het lied volkomen logisch is maar voor moderne muziek als rap misschien onlogisch is. Rap bestaat namelijk niet uit een gezongen melodie maar komt neer op ritmisch praten (rapping to a beat). De tekst en de gebruikte ritmiek en de tekst bepalen de rap, dat is de creatie, niet de begeleiding (de beat). De ritmiek van een rap mag je, omdat auteursrecht op ritme niet bestaat, hergebruiken. De melodie van een lied daarentegen is wel volledig beschermd. Men hanteert in het auteursrechtensysteem dus de spelregels van het lied zelfs bij raps.

Ook het arrangement is een onderdeel van de uitvoering, niet van de compositie. Een goed lied kent vele uitvoeringen, van een uitvoering op slechts een akoestische gitaar tot uitvoeringen met vele lagen, bijvoorbeeld met een heel orkest erbij. Het lied verandert er niet door, de uitvoering wel.

Geluid is een nog specifieker onderdeel van de uitvoering dat bij de uitvoering van het lied zo’n beetje het laagst op de ranglijst der belangrijkheid staat. Hoewel tegenwoordig het geluid een onderdeel van het arrangement geworden is. Hoe een instrument klinkt bepaalt de rol van dat instrument in het arrangement. Dit noemen we ook wel het timbre, de klankkleur van een instrument. Maar dankzij de moderne opnametechnieken kunnen we nog veel verder gaan en gebruiken we effecten om het timbre van de instrumenten te veranderen, te verfraaien, te vervormen zo je wilt. Geluid is een onlosmakelijk onderdeel geworden van de uitvoering.

Compositie en uitvoering zijn twee totaal verschillende dingen. De compositie is het ontwerp, de blauwdruk, het schema. En de uitvoering is de interpretatie van de compositie. Heerlijk overzichtelijk.

2 maanden lang werken aan 18 seconden muziek

In nrc.next las ik een interview met Dave Porter die verantwoordelijk is voor de score van de geweldige serie Breaking Bad. Het bouwen van de openingstune, zo bleek, was geen makkie geweest:

Ik werkte er in die periode zeker een paar dagen per week aan. Twaalf versies heb ik laten horen aan producent Vince Gillian en andere mensen van AMC (noot: tv-zender van Breaking Bad). Het was een proces van vallen en opstaan. Vooral vallen eigenlijk. En dat allemaal voor achttien seconden muziek.

Herkenbaar. Ook ik ben een onwijze mierenneuker en kan uren sleutelen aan de kleinste details. Ik vergeet dan te eten. Ik vergeet de benen te strekken. Ik vergeet alles. Behalve de muziek.

7 dingen die muzikanten van startups kunnen leren

lean-startup

Ed Rex plaatste een week of twee terug een interessant stuk op Medium: The Lean Musician / ‘7 Things Musicians Can Learn From Startups’. Een stuk waarin hij een vergelijking trekt tussen het ontwikkelen van een stuk muziek en het ontwikkelen van een product. Volgens hem ligt er een nieuwe manier van werken in het verschiet voor moderne muzikanten.

What I’d suggest is that it needs to adopt whole new ways of working — new approaches to the way music is actually created — that will mean musicians can produce better music, faster.

Hij komt met 7 stappen:

  1. Stel de luisteraar voorop“There can be a tendency to think the opposite is true in music: the artist’s job is to find their true expression, and if the listener doesn’t get it, the fault is with the listener. But this just isn’t how music works, and it never has been. In the past, music was usually written for a specific patron, congregation or audience, and if composers didn’t write music those people liked, they’d find themselves out of work.” – Kortom: als je wilt dat je muziek beluisterd wordt dan zul je rekening moeten houden met het publiek.
  2. Maak korte werkbare tracks“A composer might spend years on a piece, working in complete solitude until the last note is in place. What if, at the premiere, no one likes it? Shouldn’t that have been found out sooner?” – Kortom: leg de ruwe schetsen van je nieuwe muziek zo snel mogelijk voor aan een grote groep luisteraars om daar feedback op te krijgen.
  3. Edit en schrap dingen en leg ze steeds bij herhaling voor aan een grote groep mensen en wees niet bang om daarin radicale beslissingen te nemen“To improve is to change; to be perfect is to change often.”, zei Winston Churchill ooit. Kortom: verander op basis van de feedback die je krijgt en blijf het veranderen totdat het goed is.
  4. Maak gebruik van A/B testen“In music, there’s no A/B testing. Why not? There’s nothing stopping you putting out two early versions of a track — with a couple of different choruses, for example — and seeing which gets more likes and shares. You can then go with the version that people like more.” Kortom: maak alternatieve versies en laat het publiek kiezen.
  5. Niet stoppen bij de lancering“There’s a prevalent feeling that, once written and recorded, a musical work is set in stone — to change it is to take a hammer and chisel to something sacred. But this is actually a relatively new idea. The composers of old chopped and changed their pieces well after the first performance — Handel, for example, continually revised his operas, adding new arias and rejigging roles to accommodate the various singers who happened to be available for each performance. And jazz tunes, with their emphasis on improvisation, are reinvented every time they’re played.” – Kortom: verander net als elke blogger, of Twitter, of Facebook dat met hun websites doen ook dingen aan jouw muziek als je denkt dat het beter bij de tijdgeest aansluit.
  6. Wees efficiënt in je werkwijze“I’ve been in recordings where people stroll in two hours late, argue over mixing levels for half the day, and take a cigarette break every thirty minutes. (…) The greatest musicians of the past operated more like startups do today. Bach wrote over 1,100 pieces of music during his lifetime. Handel composed the Messiah in 24 days, started Samson a week later, and completed the latter in a month.” – Kortom: dankzij de handigheden van software kan muziek heden ten dage heel snel ontwikkeld worden. Werk dus hard en je zult meer tijd overhouden om te kunnen lummelen, zodat je je creatief weer kunt opladen.
  7. Forceer in korte tijdseenheden specifieke doelen te halen“Instead of sitting down at the piano whenever the mood takes me and seeing what I come up with, I’ve been setting myself specific goals to achieve in a set amount of time. Finish the chorus by the end of the weekend, that sort of thing.” – Kortom: door korte tijdseenheden en concrete doelen te bepalen voorkom je dat je teveel tijd in details gaat stoppen en het grotere geheel niet meer overziet.

Het komt vaak voor dat ik op deze manier met opdrachtgevers samenwerk. Al jaren. Dan stuur ik de opdrachtgever bijvoorbeeld een checklist met vragen over hoe de muziek moet klinken, welke instrumenten er wel of niet in moeten en meer van dat soort vragen. Toch voel ik mij bij deze opdrachten vaak creatief wat teveel gestuurd, het voelt als te weinig vrij. Maar misschien is het puur een idee dat ik in mijn kop heb zitten. Op bovenstaande 7 punten valt wat mij betreft namelijk niets af te dingen. We leven immers in moderne tijden. FF een export maken vanuit mijn DAW-software is zo gedaan. FF uploaden naar SoundCloud ook. En voor je het weet heb je er feedback op en kun je het gaan fine-tunen.

Het kwartje is inmiddels bij mij wel gevallen en ingedaald. Conclusie: we moeten dankbaar gebruik maken van het netwerk dat internet ons biedt, niet alleen voor de distributie maar zeker ook voor de ontwikkeling van muziek. En het publiek zit klaar om ons te helpen. We leven in een mooie tijd, of niet?

(featured image onder CC BY: Betsy Weber)

Hidden Champions 2013 (met mijn muziek en audio-nabewerking)

hidden-champions-still

Voor deze productie van Punkmedia componeerde ik de muziek, deed ik het sounddesign (korte zipgeluidjes over titels en teksten), bracht ik audio-mixage in balans (in video-editing was de mixage al gedaan, dus stemmen en achtergrondgeluiden waren samengevoegd, maar kleine volume verschillen kon ik aanpassen) en nam ik de voice-over van Rob Captijn in mijn studio op.

Zie ook Hidden Champions →

Het beste werk

scriptum

Een week of wat terug zat ik in de prachtige tuin van uitgeverij Scriptum. Mijn vriendin was uitgenodigd voor de jaarlijkse barbecue en de aanhang mocht ook weer meekomen. Met de verkoper van Scriptum, Ruud Binkhorst en zijn vrouw had ik een leuk gesprek over mijn bezigheden. Over muziek dus.

Ik probeerde te ontkrachten dat het maken van muziek gemakkelijk en alleen maar lollig was. Dat dacht Ruud ook zeker niet. Een vriend van hem was ook componist en Ruud vond het een wonder telkens als hij die vriend in zijn studio aan het werk zag. Dat klopt, met muziek is het altijd maar afwachten of je iets moois weet te maken. En afwachten of die ander het ook mooi vindt. En als dat dan ontstaat, ja dat kun je best een wonder noemen.

Ik vertelde over mijn pa, mijn jeugd, meer dan 30 jaar gitaarspelen en dat ik ben grootgebracht met de muziek van Bach. Ruud kon er niet naar luisteren, naar die Bach. Ik wel. Apart toch want dan heb je het over die Grote Bach waarvan velen zich niet kunnen voorstellen iemand die muziek niet mooi zou vinden. Zelfs al zou ik Bach zijn dan lijkt het me toch nog knap lastig om dat te moeten accepten. Dat niet iedereen van het hetzelfde houdt. Ook al ben je Bach.

Het ligt zo gevoelig allemaal en eigenlijk ben je nooit 100% tevreden. “Dat moet je ook zijn”, vond Ruud. Nooit tevreden zijn. Altijd denken dat het beter kan. “Je hebt geluk, je bent nog zo jong. Je beste werk maak je waarschijnlijk pas als je stokoud bent”, aldus Ruud.

Ik herinner me een uitzending van ’24 uur met’ met Willem Nijholt. Wilfried de Jong vroeg hem of ‘ie weleens helemaal tevreden was. Dat was Willem eigenlijk nooit. Het zei het met een blik op zijn gezicht die mij verdomd bekend voorkwam. Da’s ook mijn blik. Ik ervaar alleen tevredenheid dankzij mijn relativeringsvermogen. Dat ik mijn best heb gedaan. Dat ik alles heb gegeven. Dat de inner mountain flame heeft gewoekerd. Maar dat is wat anders dan helemaal tevreden zijn.

Ach wat zit ik nou te zeuren, het is immers nog lang niet zover.

Mijn muziek, sounddesign, audionabewerking en mixage voor Hidden Champions documentaire

punk-voorhout

Gisteravond hebben Henk-Jan Winkeldermaat a.k.a. Punkmedia en ik handjeklap gedaan: voor de documentaire Hidden Champions van Henk-Jan ga ik de muziek, sounddesign, audionabewerking en mixage verzorgen.

Wij werkten al eerder samen. Een paar maanden geleden bijvoorbeeld toen Henk-Jan en ik een video in opdracht van de Belastingdienst maakten die van het Ministerie van Financiën het advies kreeg “NIET TE PLAATSEN OP YOUTUBE EN OOK NIET OP DE SITE VAN DE PRODUCENT”.

Hidden Champions zal natuurlijk wel online te zien zijn. Kortom: wordt vervolgd…