Mag kunst ook gewoon nut hebben?

Zaterdag zag ik de bijzondere uitzending van Verbogen Verleden met Olivier Locadia oftewel Willie Wartaal van De Jeugd van Tegenwoordig. Al snel werd bekend gemaakt dat zijn voorouders slaven waren. Maar ook dat veel van zijn voorouders muzikaal waren. Muziekdeskundige Rendell Rosalia legde uit welke rol muziek speelde in dat slavernijverleden. Hij vertelde over de “work songs”; liederen die slaven zongen om het helse werk op de plantages te verzachten in de brandende hitte, 10 uur lang per dag. Liederen die hun oorsprong in Afrika hebben. Maar er was ook muziek die op het eiland klonk, en nog altijd klinkt, om bevrijding van slavernij mee te vieren:  het lied Djuku Kaiman wat staat voor “geen slavernij meer.” En Rendell vertelde over het Tambú-ritme, een ritme voor het vertellen verhalen, zodat men zich kon uiten. Na een zware werkdag hield het Tambú-ritme hen op de been om het zware leven een beetje te kunnen verwerken. Deze manier van expressie was volgens Rendell geen keuze maar het was iets waar iedereen aan meedeed. “You had no choice. You had to express yourself to this music.” En dankzij die expressie vond men een stukje vrijheid, een beetje van zichzelf terug. En was iedereen muzikaal.

Nu is een bekende uitspraak dat kunst nutteloos is. Het is geen teken van cynisme maar is bedoeld om duidelijk te maken dat kunst kunst mag zijn zonder doel. Maar misschien is kunst dat wèl nut heeft vele malen krachtiger. Bijvoorbeeld deze muziek die als therapie werkt en als een soort medicijn. Muziek die mensen een beetje hoop geeft, levenskracht, hernieuwde energie. Geen seconde hoef ik na te denken over het nut daarvan. Die innerlijke noodzaak erachter is zo duidelijk, het pakte me meteen toen ik Rendell en Olivier erover hoorde praten. Het slaat een brug met hun verleden dat mijn verleden niet is, want ik ben blank. Maar door die muziek voel ik me verbonden met hun pijn, omdat ik het begrijp. En dat heeft nut, onwijs veel nut.

Ik zal die uitspraak dus niet meer maken. Kunst bestempelen als nutteloos getuigt van een elitaire houding. Dat kun je alleen maar zeggen als er voor jou geen noodzaak is. Dan heb je het goed. Misschien wel te goed.

Op een geile manier

Harmonie en melodie trekken mij omhoog. Oplifting. Geluid is duidelijk geen hoofdzaak.

Ja dus! En hee, luister eens:

Aan de prachtige hook-line wordt de gehele harmonie opgehangen. Of vice versa. En op een geile manier brandt de melancholische tederheid in m’n brein.

De zwetser Joost Zwagerman

Gisteravond zat ik me weer gruwelijk te ergeren aan het gezwets van Joost Zwagerman bij De Wereld Draait Door. Joost legt kunst uit. Met behulp van zijn bijna telepathische gave blijkt hij de kunstenaar volledig tot op het bot te kunnen doorgronden.

Ik geloof er alleen geen reet van. Heel veel kunstwerken komen tot stand doordat de maker niet teveel nadenkt en het gewoon doet, het gewoon maakt. Vanuit een gevoel. Maar nee hoor, Joost denkt de kunstenaar helemaal te snappen en wil het televisiekijkende volk wel even uitleggen wat de precieze beweegredenen van de kunstenaar zijn.

Alsof ‘ie zelf die kunstenaar is.

En niet alleen bij De Wereld Draait Door mag Joost over kunst komen praten, ook mijn club de VPRO vraagt hem weleens om zijn mening. In de nieuwste VPRO Gids (#2 2012) bijvoorbeeld die nu voor me ligt. Ik citeer:

Zwagerman is vooral een liefhebber van het vroege werk van De Jeugd van Tegenwoordig. ‘Op hun eerste album staat een persiflage op een slijmerig R&B-nummer, “Voor jou”. Dat vind ik zo grappig. De Jeugd brengt die zelfvergroting waar de hiphop bekend om staat tot een wending waardoor alles weer aan flarden gaat.’

In hetzelfde artikel komt Nico Dijkshoorn aan het woord. Het gaat over hetzelfde nummer. In de Wereld Draait Door koppelde Matthijs van Nieuwkerk de zanger en tekstschrijver van het lied, Vjeze Fur (Freddy Tratlehner), aan Nico. En ook Nico had een hele theorie verzonnen over dat lied. Deze bleek niet te kloppen:

En waar ik bang voor was, gebeurde ook nog: Freddy had het nummer puur op instinct geschreven. Als je het hoort vermoed je een enorme kennis van funk en soul, maar die jongen weet niets! Hij is reteslim, maar hij doet alles puur op intuïtie. Toen was dus het erge dat ik aan hém uit stond te leggen waarom zijn nummer zo goed was.