Is het boek vernieuwend?

Uitzonderingen daargelaten, maar de meeste boeken zijn niet vernieuwend. De meeste boeken vertellen simpelweg een goed verhaal en dat is voldoende voor een goed boek.

Het stempel vernieuwing geldt wel voor andere kunstvormen waarin het bijna verplicht lijkt dat de vernieuwing wordt opgezocht. Je ziet het in dans, in de beeldende kunst, video art, sound art en in de muziek. Het wordt vaak veroorzaakt door innovatie op technisch gebied waardoor de kunstvorm zelf ook weet te innoveren.

Maar waarom is literatuur wat het altijd al was, terwijl de andere kunstvormen zichzelf lijken te moeten vernieuwen?

Ik denk dat het met vorm te maken heeft. Een verhaal wordt opgediend volgens een bekend recept: het boek. En dat boek gaat al eeuwen op dezelfde manier mee. Dat is dus een vaste vorm. Daar valt weinig meer aan te vernieuwen.

Die andere kunstvormen daarentegen kunnen dat wel, want juist de vorm waarin ze worden opgediend is variabel. Een nieuw muziekinstrument zorgt voor nieuwe klanken. Technische ontwikkelingen om beeld en geluid te manipuleren zorgen voor nieuwe vormen.

Voor een boek geldt dat niet. Het gaat daarbij slechts om één ding: de inhoud, het verhaal. Okay, er is een aantrekkelijke kaft voor nodig en je kunt een paar keuzes maken voor wat betreft het lettertype en opmaak van de tekst, maar de lezer zal dit nooit kenmerken als een vernieuwende vorm, het is slechts een functionele vorm.

De schrijver is niet rusteloos op zoek naar vernieuwing maar doet gewoon wat ‘ie altijd al deed: een verhaal schrijven dat de lezer gretig wil lezen.

Wordt 2017 het podcastjaar?

Daar waar Marketingfacts het in 2014 nog “een markt met potentie” noemde, kun je anno 2017 niet meer om het fenomeen podcasting heen. Op elke iPhone staat standaard de Podcasts-app geïnstalleerd. Een app die synct met iTunes op je laptop of vaste computer. En ook met Spotify kun je je op podcasts abonneren. Sterker nog: je komt echt van een andere planeet als je nog nooit van podcasting gehoord hebt.

En Apple toonde het in  jaarcijfers over 2016 klip en klaar aan (stand van zaken op 6 december 2016, zelfs nog een volle maand te gaan!):

Podcasts hit an impressive milestone in 2016: globally, Apple listeners consumed over 10 billion downloads and streams over the past 12 months via iPhone, iPad, Apple TV and desktop.

10 billion = 10 miljard downloads!

Het mooie van een podcast-app is dat deze bijhoudt tot waar je een aflevering beluisterd hebt in precieze minuten en seconden. De volgende keer dat je de aflevering verder wilt luisteren gaat ‘ie gewoon vanaf dat punt verder. En het maakt niet uit of je wisselt tussen iTunes van je smartphone of die van je laptop of vaste computer. Podcasts bieden vele voordelen ten opzichte van radio. En soms wordt het ook als audiostream aangeboden en is het dus live, net als radio. De podcast dient dan als archief, als een soort Uitzending Gemist.

Vorig jaar besloot ik een nieuwe audiodocumentaire te maken. Het werd tijd want mijn vorige audiodocumentaire stamt uit 2014. En hoewel ik in eerste instantie nog dacht dat ik hem net als de vorige keer op de radio uitgezonden zou willen hebben, dit keer maak ik er een podcast van. Ik heb niet veel nodig, ik kan alles zelf doen. Dat deed ik de vorige keer ook, maar de radio was toen nog wel nodig om hem uit te zenden. Dat was toen Radio 6, een zender die inmiddels ook alweer ter ziele is! Snap je gelijk hoe het met radio in Hilversum gesteld is: op sterven na dood!

Eind vorig jaar belde ik met Anton de Goede, de hoofdredacteur van Woord.nl. Hij vertelde mij dat Woord.nl in de huidige vorm per 1 jan 2017 zou ophouden te bestaan. En dan te bedenken dat ik in maart 2014 nog bij de opening aanwezig was! Het heeft dus slechts 2 1/2 jaar in huidige vorm kunnen bestaan. De site wordt op dit moment omgevormd tot, je raadt het al, een podcastplatform! (ik zei nog in 2014 tijdens de openingsborrel…)

Daar waar Hilversum ooit vooropliep met innovatieve ideeën.  Ik noem 3VOOR12, Bieslog en meer sites die onder de vlag van de VPRO vielen. Een club waar ik als WordPress-installateur  en code-masseur ook wat jaartjes mijn ding heb kunnen doen. Sterker nog: ik heb WordPress als eerste in Hilversum mogen installeren en heb weblogs.vpro.nl, pooljaar.nl, weblogs.hollanddoc.nl, radio6.nl en het weblog voor In Europa (mede) mogen opzetten/ontwikkelen. Helaas zijn door de bezuinigingen vanuit de politiek (lees: politici hebben afgelopen jaren echt nul,nul visie op internet laten zien!) al die blogs de nek om gedraaid.

Inmiddels komt alle innovatie van nieuwe makers die niet gebruikmaken van de oude medianetwerken. Zie het succes van de bloggers en de vloggers. En inmiddels ook van de podcasters. De gevestigde orde heeft het nakijken.

Er is geen twijfel over mogelijk: ik zal het zelf moeten gaan doen. Is het daarom een idee om alle stappen die ik moet zetten om tot een podcast te komen te beschrijven, te delen hier op mijn blog? En daarna misschien ook nog wel, want als de podcast er eenmaal is wil ik natuurlijk ook dat er flink naar geluisterd wordt. Promotie is dus wel een dingetje. Hoe zal ik dat gaan aanpakken? Waar loop ik misschien in vast? Wat valt er tegen? Of misschien wordt het gelijk een juweel van een succes? Wie zal het zeggen? We gaan het “zien”…

Spotify en de fokking lijstjes

Niemand die tegenwoordig nog nummer na nummer uitzoekt en draait. Teveel gedoe. En ook luistert vrijwel niemand nog naar albums. Omdat er teveel vullers tussen staan. De skip is in, met 1 druk op de knop iets wegdrukken. Next. Zelfs De Wereld Draait Door snapt dat met hun 1-minuut-bandjes. Liever oeverloos gelul aan tafel door die grachtengordelbabbelaars dan een paar muzikanten op het podium hun ding laten doen.

En nu heef die man van Spotify onlangs dit geroepen:

Music is moving away from genres. People don’t search for Hip Hop or Country anymore, but rather they search around activities or a particular experience.

Daniel Ek

Hoewel ik die Daniel een blije eikel vind die vooral de grote labels probeert te pleasen (lees: de grootaandeelhouders van Spotify), hij heeft ongetwijfeld een punt. Spotify kan namelijk precies meten wat we op Spotify uitvreten. Het laat zich uitdrukken in meer dan 25 miljard luisteruren.

Conclusie:

  • we luisteren niet naar albums
  • we hebben geen interesse in genres
  • we willen automatically personalized playlists

We zetten dus een lijstje op die Spotify voor ons samenstelt, geheel automatisch. Elke dag weer voorzien van frisse nieuwe muziek die naadloos op onze stemming aansluit. Rekening houdt met of het ochtend of avond is, of we aan het hardlopen zijn, of naar de wolken liggen te staren. Of we ok zijn of aan de anti-depressiva moeten. Of we zomerkriebels hebben, het fokking zondagsmorgengevoel zoeken of een verjaardag te verzoeken hebben.

Persoonlijke smaak, geen. Zelfkiezen is teveel gedoe. Duim in de mond nemen en zuigen maar. Entertain us!

Zie ook Spotify Introduces Video Clips, Podcasts, And Activity-Based Playlists (TechCrunch)

Way to Go, een interactieve wandeling

Way to Go is een interactieve wandeling. Geproduceerd door het geweldige National Film Board of Canada (ik volg ze natuurlijk al jaren!) in een co-productie met de Franse televisie.

Het is een prachtige showcase van wat er mogelijk is met HTML5, de standaard opmaaktaal voor websites. Diverse onderdelen worden dynamisch gegenereerd. Met name de muziek en geluidseffecten hebben natuurlijk mijn bijzondere aandacht. Zo worden de duizenden geluiden on-the-fly gekozen en gemixt. De muziek is generatief (automatisch gegenereerde muziek) en interactief.

De geluiden van het lopen en rennen zijn afhankelijk gemaakt van de ondergrond. En toen ik erachter kwam dat de hoofdpersoon in het 360-graden spectrum ook nog eens blijkt te kunnen vliegen viel het mij op dat die overgang van lopen of rennen naar vliegen via een prachtig filter-effect verloopt en dat de muziek meer ambient elementen gaat bevatten. De geluidsmogelijkheden van HTML5 worden hier echt super mooi benut en de kijker speelt interactief een soort spel met de route die gelopen wordt en de muziek en de  geluiden die klinken.

Ook ik maak vaak gebruik van generatieve elementen in mijn muziek en sounddesign werk. Zo programmeer ik vaak geluiden, of korte muzikale frases die telkens bij herhaling net weer even iets anders klinken. Ook het inzetten van bijvoorbeeld witte ruis die gefilterd wordt, zoals wanneer het poppetje gaat vliegen, pas ik natuurlijk vaak toe. Voor een sounddesigner zoals ik is dit een droomproject. Helaas worden dit soort projecten, zover ik weet, in Nederland nog niet gedaan. En zo ja dan zou ik er dolgraag aan mee willen werken want het uit elkaar trekken van muziek en geluid en ze als een soort lego-blokjes interactief aan elkaar lijmen via HTML5 is natuurlijk bijzonder kickûh!

Innovatief Nederland, waar zijt gij? Ik zit hier, dat u het weet.

a-way-to-go.com

Het format dat online heet

internet_-_marco_raaphorst

Hoewel het fenomeen film sinds 1880 bestaat vond de rus Vsevolod Illarionovich Pudovkin pas in 1920 er toepassingen voor uit die we vandaag de dag nog gebruiken. Zo’n 40 jaar later dus, zoals het zo vaak gaat met de uitvinding van nieuwe technologie. Het duurt jaren voordat er echt een nieuwe toepassing, een format, ontstaat.

Pudovkin vond de editing uit, door in de films te gaan knippen met een schaar en delen aan elkaar vast te plakken. Ook vond hij uit dat een camera vanuit een ander standpunt kon filmen om zo een blik vanaf een andere kant op de zaak te werpen.

Let wel: dit alles gebeurde ten tijden van de stomme film. Dus zonder geluid moest de film een verhaal vertellen. Geen sprekende hoofden, geen voice-overs, niets van dat alles.

De regels van Pudovkin gebruikt elke filmmaker tot op de dag van vandaag.

Met televisie verliep dat proces ongeveer hetzelfde. Volgens de overlevering werd op 26 januari 1926 in een laboratorium in London een eerste exemplaar van een werkende televisie getoond. Een van de dingen die de televisie ons toonde is hoe een radiomaker het nieuws voorleest. In plaats van het nieuws alleen maar te kunnen horen zagen we nu de radiomaker achter een buro met zijn grote microfoon zitten.

Tot op de dag van vandaag presenteren we het nieuws op die manier. We filmen een presentator die het nieuws opleest. Net zoals De Wereld Draait Door een groep mensen rond de tafel filmt die praten. Net zoals Pauw en Witteman dat doen. Het is exact gelijk aan het maken van radio maar dan met een camera erbij. En we doen het dus al bijna 100 jaar zo. Tijd voor iets anders, of niet?

Formats worden uitgevonden en blijven dan lange tijd in trek. Zo zal menig fotograaf dit door Vermeer bedachte format gebruiken voor het maken van een portretfoto:

Girl_with_a_Pearl_Earring-PD

Iemand kijkt ogenschijnlijk achteloos achterom.

Natuurlijk kreeg de televisie ook vernieuwende elementen. Met name Nederland heeft altijd een bijzondere rol gespeeld op dat gebied door het introduceren van vernieuwende cameravoering en editing binnen de wereld van de documentaire. Het over de schouder meekijken met de interviewer, dat werd in ons land uitgevonden. Of wat te denken van Frans Bromet die als 1e camjo zelf vanachter de camera vragen stelde? Iets dan men ooit als heel raar beschouwde, want het horen van een stem van iemand die je niet ziet, dat kan toch niet?

De opkomst van de film en televisie, ik ben er te jong voor. Wat ik wel heb meegemaakt is de opkomst van internet. Waar we nu middenin zitten. Waar we zitten te wachten op dat vernieuwende format. Want dat gaat er komen, ooit. We nemen nu lange video’s op, uploaden ze naar YouTube en verwachten dat de kijker op play drukt en achterover leunt. Alsof het televisie is. Net zoals Netflix televisie naar het internet brengt. Leuk, maar totaal niet vernieuwend. Waarom is de video nog niet interactief? Waarom kan video ook niet tekst zijn? Waarom loopt een video alleen maar vooruit in de tijd en kunnen we niet een parallel verhaal ingaan? Waarom is beeld en geluid niet gescheiden? Waarom leuken we video op met een stukje muziek op de achtergrond?

Kijk naar alle nieuwssites. Wat zij doen is een digitale krant maken. Met dezelfde rubrieken als een krant, nieuws, sport, amusement, opinie. En als je wilt reageren dan kan dat via de ingezonden digitale brief onderaan een bericht als reactie. Het enige verschil is dat het ene op papier bestaat en het andere online, verder zijn er geen verschillen.

Internet is een jong medium. Je zou kunnen zeggen dat het pas een jaar of 15 bestaat. En wellicht hebben we nog 15 jaar nodig om er echt nieuwe formats voor te verzinnen. Daar heb ik ideeën over. Maar da’s iets voor een andere keer.

Het is een geweldige tijd om nu te leven. Omdat we de echte innovatie van internet op ons leven gaan meemaken. En daar zitten we ZO dichtbij, ik voel het …

(foto onder Creative Commons BY: Marco Raaphorst)

Nederland, het land van de reaguurders, laat alle kansen liggen

ja

SoundCloud, Medium en Kinja spelen in op de veranderingen rondom het discussiëren online.

SoundCloud is bedoeld voor audio. Nu is dat een type format wat zich niet zo makkelijk voor een discussie leent zou je denken. Daar heeft zij iets op gevonden en zo kan men op SoundCloud een reactie aan een specifiek moment in de timeline van de audiotrack koppelen. In plaats van op de hele track te reageren reageer je op dat specifieke moment. Bij SoundCloud kun je overigens ook op de gehele track reageren.

Medium heeft de slimme methode van “Leave a note” per paragraaf bedacht. Naast elke paragraaf staat een +teken waarmee je een korte note voor dat stuk tekst kunt achterlaten. Voor de lezers zijn deze notes alleen zichtbaar als je erop klikt, wat rust in de tent geeft. Het moet worden gezegd: qua leesbaarheid, qua online software om stukken te schrijven, zelfstandig of samen met anderen, en qua reactie-methode staat Medium op eenzame hoogte. Bij Medium kun je dus heel precies in-context reageren. En dat is een absolute verrijking.

Kinja biedt een zeer unieke manier om te reageren, ze geeft elke reaguurder een subdomein. En of de reaguurder nu een eigen blog schrijft of regeert op een ander maakt geen verschil, alles wordt op dezelfde manier in de timeline gezet. Gawker.com maakt bijvoorbeeld gebruik van dit geniale systeem. Er is geen verschil meer in de hiërarchie op deze sites tussen een blogpost en een reactie. Met name dat is natuurlijk de reden waarom reacties verschoven zijn naar Facebook en Twitter omdat een niet-schrijver daar ineens wel alle aandacht krijgt met zijn reactie.

Wie wil er nog helemaal onderaan een blogstukje een reactie geven en er een beetje bijbungelen als een soort van ingezonden digitale brief? Inderdaad, ook mijn blog gebruikt deze techniek omdat WordPress eigenlijk op dit vlak achter loopt. En ook een nieuw platform zoals De Correspondent loopt achter op dit vlak, ook al heeft men de software op maat laten ontwikkelen. Ik ben lid maar voel me slechts een lezer van De Correspondent. Iemand die slechts consumeert maar niet kan deelnemen. Dat was mij achteraf gezien die 60 euro niet waard (2 maal 60 euro trouwens, want mijn vriendin waarmee ik samenwoon deed hetzelfde). Okay, ik heb een nieuw initiatief een kans kunnen geven. Maar mij moet echt van het hart dat de vernieuwingsdrang teleur stelt.

Wie kennis van internet heeft zal moeten toegeven dat een rigide roverdeling tussen auteur en reaguurder inmiddels achterhaald is. Het wordt dan ook hoog tijd dat wij in Nederland gaan innoveren op dit vlak. Want geef toe: na Hyves is er niets meer gebeurd. Op De Correspondent had ik goeie hoop maar zij hebben die kansen niet gezien, laat staan dat ze deze gegrepen hebben. Of je nu een blog schrijft of een reactie geeft, het een staat niet los van het ander. Samen is het woord van nu. Dus Nederland: word eens wakker!

Geestdodend werk

Techniek moet het werk waar wij nu ons geld mee denken te moeten verdienen gaan overnemen. Dat is de ware innovatie die gaande is.

Alles wat je kunt automatiseren zal vroeg of laat geautomatiseerd worden. Ineens staat er dan een apparaat of een stuk software processen uit te voeren die voorheen door mensen afgehandeld werden.

Het is geestdodend werk maar computers en machines klagen niet. Houden wij tenminste tijd over om nuttige zaken met onze hersenpan te verrichten.