Gelijkwaardigheid is de kern

Net als vorige week, verzon ik gisteren een tekstje voor Podpraat dat ook op mijn blogje niet zou mistaan. Daarom het volgende.

De filosoof Foucault kwam ermee: waarom zou niet iedereen van zijn leven een kunstwerk maken? In een levende vorm, van scheppen en herscheppen. Altijd openstaan voor verandering en vernieuwing in plaats van je te disciplineren aan de macht. 

Een interessant idee want waarom zou kunst zich moeten beperken tot het materiële, de composities en de verhalen? Jouw levenswandel kun je toch ook als kunst beschouwen? Dat laat Jeroen Krabbé ook zo mooi zien in zijn tv-series over kunstenaars. Het leven van die kunstenaars zijn kunstwerken op zich. Daarom zijn die levensverhalen opgeschreven in boeken en worden er films en documentaires van gemaakt. Sure, dat zal met jouw levensverhaal niet zo snel gebeuren. Neemt niet weg dat jouw levensverhaal er niet voor onderdoet. Niemand is namelijk beter of interessanter dan de ander. 

Door jouw verhaal wél op te schrijven geef je vorm aan jouw gedachten. Of door het uit te spreken. Wij podcasters schrijven vaak op wat we willen zeggen zodat we precies kunnen zeggen wat we willen zeggen. Maar we kunnen het ook afwisselen met het spontane, met wat er in ons opkomt, bijvoorbeeld tijdens een vraaggesprek. Die stream of consciousness. De combinatie van die twee is vaak te gek, door het spontane met het overdachte te combineren.

Volg je eigen pad en wees nieuwsgierig naar alles wat zich aandient. Kijk, luister, ruik en voel zorgvuldig. Doe verslag.

Wat wil je in het leven?

Je kunt je kop gek malen op de levensvragen. Toch is het eenvoudiger dan je denkt. Eigenlijk moet je niet zo moeilijk denken.

Vraag het aan mensen die op sterven liggen en in ene wordt glashelder wat er van belang is. Zo schreef Bronnie Ware ruim 10 jaar terug de blogpost ‘Regrets of the Dying.’ Ze maakte er ook een boek van. Het kwam voort uit haar jarenlange werk als palliatief verpleegkundige. Dagelijks hoorde ze van mensen die op sterven lagen wat er toe doet en wat niet in dit leven.

De uitkomst is niet zo verrassend. Ik denk dat de meeste mensen die een beetje fris onder hun petje zijn zelf ook tot die conclusie komen.

Bronnie kwam tot een top 5 van spijtbetuigingen:

  1. Ik wou dat ik de moed had gehad om een leven te leiden waarbij ik trouw was aan mezelf, niet aan het leven dat anderen van mij verwachtten.
  2. Ik wou dat ik niet zo hard had gewerkt.
  3. Ik wou dat ik de moed had gehad om mijn gevoelens te uiten.
  4. Ik wou dat ik contact had gehouden met mijn vrienden.
  5. Ik wou dat ik mezelf had toegestaan me gelukkiger te voelen.

Dit in de praktijk brengen is niet eenvoudig ook al weet je donders goed hoe het zit.

ad 1: Moedig zijn is niet gemakkelijk, het is veel makkelijker om te doen wat anderen van je verwachten. Ik weet er alles van. Ik nam ondermeer afstand van het geloof, ik ben een dienstweigeraar (erkende gewetensbezwaren) en ik stopte na het tweede jaar HEAO met die opleiding om muziek te gaan maken. Daar werd niet zo positief op gereageerd door mijn omgeving. Maar het waren mijn keuzes, waar ik tot op de dag van vandaag achtersta.

ad 2: Werk gaat vaak ten koste van de kinderen, ten koste van een gezond sociaal leven. Veel mensen weten niet wanneer het genoeg is. Je kunt met veel minder geld ook rondkomen. Je hoeft echt geen huis te kopen, huren kan ook. Je hoeft geen auto te hebben. Je hoeft niet perse op vakantie, en zeker niet een paar maal per jaar en ga zo maar door. Het sluit aan bij punt 1: het vraagt om moed om niet te doen wat anderen doen. Hebben al je vrienden koophuizen? Prima, maar dat heeft niets met jou te maken.

ad 3: Het uiten van gevoelens is voor mij de essentie. Ik besef me dat het uiten van gevoelens zonder schaamte, zonder bang te zijn voor de mening en het oordeel van de ander mij het meest dierbaar is. Ik wil mijn visie, mijn mening kunnen geven zonder rem. Wat een ander er ook van mag vinden, het heeft niets met mij te maken, het is slechts het oordeel van die ander. Mijn mening doet ertoe. Zo ik iets ben, ben ik een stem.

ad 4: Vrienden zijn voor mij altijd belangrijk geweest en zullen altijd belangrijk voor mij blijven. Ik koester sommige lange vriendschappen die inmiddels bijvoorbeeld al bijna 40 jaar duren. Als je met elkaar zoveel hebt meegemaakt dan draagt dat bij aan een band die met niets te vergelijken is. Met vrienden kun je het heel erg oneens zijn, het kan weleens heel erg botsen, maar een goeie vriendschap kan ertegen.

ad 5: Je moet je realiseren wat je hebt, niet wat je niet hebt. Geluk is maar een woord. En gevoel komt vaak voort uit gedachten. Je lekker voelen is dus voor een groot deel een kwestie van het trainen van je gedachten. Het komt neer op leren relativeren. Kijk niet naar anderen om uit te zoeken wat jij niet hebt. Koester wat jij hebt. En realiseer je dat je in staat bent tot de meest wonderlijke dingen. Kiss the sky. Laat het gaan. Ga lekker dansen, doe lekker gek, maak fouten, omarm het allemaal. Maar wees geen calvinist. Ga voluit.

De vrouw die geen pijn voelt

Op The New Yorker las ik het fascinerende verhaal A world without pain over de Schotse Joanne Cameron die geen pijn kan voelen, zowel fysiek als mentaal niet. Voor wie dat stuk nog wil lezen: doe dat eerst voordat je de rest van mijn stuk leest.


In het artikel worden eerst de mooie kanten van het verhaal van Joanne Cameron belicht. Haar leven is ronduit positief en liefdevol te noemen. Zelfs als mensen heel naar tegen haar doen ook dan blijft ze rustig en compassie voor hen voelen.

Bij elke operatie die Cameron moest ondergaan had ze geen enkele pijnstiller nodig. En toen haar eigen zoon in elkaar geslagen was en in het ziekenhuis kwam te liggen, voelde ze geen verdriet maar handelde puur uit compassie. Nooit worden bij haar diepe gevoelens van verdriet of machteloosheid aangeboord. Zelfs toen haar eerste man overleed ging het leven gelijk weer verder. Evenals bij de dood van haar ouders.

Cameron vermoedt dat haar vader ook geen pijn kon voelen. In haar jeugd las hij elke dag poëzie aan haar voor en huppelde daarna samen met haar handje in handje naar school toe. Volgens Cameron was het de meest liefdevolle man die je je maar kon voorstellen.

Hoewel Cameron een puur positief leven leidt, er kleven best een hoop nadelen aan haar afwijking. Mensen die geen pijn kunnen voelen zijn zeldzaam, maar ze zijn er wel. De afwijking wordt gezien als gevaarlijk omdat je zonder gevoel van pijn fysiek en mentaal zeer kwetsbaar bent.

Ze bevond zich altijd in een veilige omgeving, maar zou dat niet het geval zijn dan zou haar zomaar het ergste kunnen zijn overkomen zonder dat ze er erg in had. Een beetje zoals ze vroeger als klein kind een gebroken arm had gekregen zonder dat ze er zelf erg in had. Het was haar moeder opgevallen dat haar arm er raar bij hing. Ook haar heupoperatie was niet het gevolg van pijn maar doordat anderen haar vreemde houding tijdens het lopen opmerkten.

De dochter van Cameron is niet zo blij met die altijd blije en liefdevolle moeder. Het is een beetje raar als je moeder tijdens je pubertijd, terwijl je tegen haar staat te schreeuwen, blijft zeggen: “het is goed hoor!” Woede is een soort verborgen verdriet, of vaak het resultaat ervan. Je voelt je verdrietig en wordt boos, of andersom. Hoewel het woord woede in het stuk niet letterlijk benoemd wordt, het is duidelijk dat Cameron ook totaal geen boosheid kent.

Lastig, want niet alleen als ouder, maar überhaupt om je staande te houden in het leven, is boosheid noodzakelijk.

Compassie heeft Cameron in overvloed. Maar aan empathie ontbreekt het haar volledig. Als iemand zich ongelukkig voelt of verdrietig is dan kan Cameron dat niet meevoelen. En hoewel dat voor Cameron misschien lekker positief voelt, de ander zal daar totaal anders over denken. Zal zich emotioneel niet begrepen voelen door haar.

Kortom: koester de pijn. Het is een duidelijk signaal.

Afwijkend gedrag

Vroeger had ik best vaak de neiging om dat wat ik mooi vond na te gaan doen. Toch haatte ik dat omdat ik daardoor heel grillig alle kanten uitvloog. Met terugwerkende kracht kan ik daar best iets milder op terugkijken. Het komt voort uit onzekerheid en het was simpelweg een leerproces waar ik doorheen moest. Eerst moet je heel veel fouten maken voordat je iets kunt leren.

Hoe ouder ik word hoe meer afstand ik krijg tot de dingen die me raken. Ik kan enorm geniet van dingen, van muziek bijvoorbeeld, die in niets lijkt op hoe ik het benader. Het is dan wat het is en misschien mede daardoor kan ik er zo heerlijk van genieten. Zelf had ik het anders gedaan. Maar mijn handen jeuken nu minder dan vroeger om het ook zo te gaan doen. Ik laat het bij wat het is.

Een beetje zoals naar een restaurant gaan en verschrikkelijk lekker gegeten hebben maar dat dan niet in je eigen keuken na willen gaan doen. Het is te gek om ook dat te leren natuurlijk maar het is evenzo te gek om te kunnen genieten van dingen zoals ze zijn.

Het komt voort uit een soort bewijsdrang die in mij leeft. En een analytische aard die in mij leeft. Maar ik hoef niet alles te kunnen, juist niet. En ik hoef niet alles te doorgronden. Door afstand te houden tot iets blijft het wat het is: het is niet van mij, het is van die ander.

Ik wil gewoon kunnen genieten van wat anderen maken en wat ik samen met anderen kan maken. En dat kan ik nu doen met meer rust en met meer afstand. Waardoor het genieten alleen maar dieper gaat.

Het midden

Mensen worden gedwongen te kiezen tussen twee uitersten. Zo worden ze opgevoed. En de media helpen daar enorm in mee, het zet die uitersten tegenover elkaar, want dat doet het zo goed op tv. Alleen uitersten halen het nieuws. Wat er tussenin zit valt af en krijgt geen aandacht.

Maar het kleine kan niet overleven want het wordt opgevreten door het grote. Je ziet het in alles, de uitwassen van het grote. Bij de banken, bij de multinationals, bij de grote internetbedrijven. En de mensen zijn daar zelf schuldig aan want men aapt maar wat graag na wat de massa doet, men kijkt bewonderenswaardig naar wat het stempel superster draagt of dat wat van Oranje bloed is. Men gelooft in het uiterste van het grote omdat men het andere uiterste, ellende en armoede, vreest.

Maar misschien is het een klein beetje aan het veranderen. De groep die zich tegen de gevestigde orde van het grote keert is misschien mondiger en actiever dan ooit tevoren. Het is deze groep die van oudsher zich in Nederland niet thuis voelt bij de uitersten (extremisme). Het is een groep die zich niet kan rekenen tot de elite, maar het zijn ook geen arme sloebers. Het is deze groep die weet dat ergens tussen die twee uitersten de sleutel voor een goed leven ligt.

De optimale balans brengt geluk. Of misschien beter: de optimale balans is geluk.

Indianen

Vandaag op Facebook gezet:
Ik ben altijd een liefhebber geweest van de wijze indianen. Dit in tegenstelling tot cowboys. De indiaan kijkt en ruikt om zich heen en leert zo zijn omgeving te begrijpen. De cowboy daarentegen is lomp en pakt wat ‘ie te pakken kan krijgen. En dan is het nog niet genoeg. De indiaan is verlicht omdat hij zich totaal bewust is van zijn omgeving. De cowboy is de lompe idioot in de woestijn die nooit zal vinden wat ‘ie zoekt. Omdat hij zich nooit heeft afgevraagd wat ‘ie zoekt. En daarom is het nooit genoeg.