Melodische harmonie

Vaak wordt beweerd dat akkoorden slechts de melodie begeleiden maar soms hebben de akkoorden zelf juist ook een sterk melodische waarde. Dit is vaak het geval wanneer aan de akkoorden additionele noten zijn toegevoegd en waarbij de akkoorden in specifieke liggingen worden gespeeld zodat de melodische waarde duidelijk wordt. Vaak zijn het de hoogste noten uit de akkoordliggingen die ons brein masseert voor het ontwaren van melodieën.

In de sommige disco nummers welke voorzien zijn van rijke jazzy akkoorden kun je melodieën in de akkoordreeksen ontdekken. Ik heb er een speciaal lijstje voor aangelegd op Spotify. Meestal valt de melodie  in de akkoordreeks van de pianopartijen te ontdekken aangezien pianisten over het algemeen over een bredere harmoniekennis beschikken dan gitaristen. Een uitzondering hierop is pionier Nile Rogers die vanwege een achtergrond in jazzmuziek juist complexe melodische akkoordreeksen op zijn gitaar speelt (check bv B.Y.O.B. van Sister Sledge uit de lijst).

Zodoende vormt deze harmonie een contrapunt, een onafhankelijke stem, ten opzichte van melodie en baslijn in plaats dat het slechts om het omlijsten van de melodie gaat. Er valt zo een hele nieuwe wereld te ontdekken in de muziek als je er gevoelig voor bent.

Hiërarchie in het lied

Qua lijstje van ingrediënten en belangrijkheid “wat maakt en lied tot een lied?” zou ik zeggen:

  • tekst + melodie
  • harmonie

Hoewel veel luisteraars niet naar de tekst luisteren (zonde want je mist de boodschap), instrumentale muziek noemen we geen lied. Melodie en tekst gaan dus hand in hand qua belangrijkheid want zonder een van die twee elementen kun je niet van een lied spreken.

Een goed lied herken je zelfs in een slechte uitvoering, met een matig geluid, gespeeld op een valse gitaar. Een goeie melodie staat namelijk als een (opvallend) huis en herken je uit duizenden, tenminste als je muzikale oren hebt. Bekijk bijvoorbeeld eens onderstaande video van Rick Beato waarin hij slechts door het spelen van de basnoten en de melodienoten, dus zonder opsmuk, glashelder de spannende verhoudingen laat horen die goeie melodieën kenmerkt (lees: weinig parallelle opeenvolgingen maar interessante tegengestelde lijnen).

Natuurlijk verschilt onze smaakontwikkeling maar niemand op deze aardkloof kan beweren dat Somewhere Over The Rainbow, Is Dit Alles? (Doe Maar) of Yesterday (The Beatles) slechte melodieën zijn. Je kunt er niet van houden (kwestie van smaak, smaakontwikkeling), maar het zijn simpelweg monumenten qua melodievoering.

Een melodie kun je voorzien van andere harmonie, van andere akkoorden, maar je zult het lied als zodanig nog wel herkennen. Harmonie stuurt heel duidelijk de zeggingskracht van de melodie en is onmisbaar als basisingrediënt van de compositie. Overigens kun je de melodie ook een beetje wijzigen zonder dat de luisteraar het doorheeft. Vrijwel geen enkele zanger zingt de melodie telkens precies hetzelfde, dat zou ook saai worden. Zo verdraait men vaak een nootje hier en daar om niet alle coupletten en refreinen hetzelfde te laten klinken. Bovendien vraagt de tekst vaak om creatieve oplossingen in de melodievoering.

Ritme is een onderdeel die hoort bij de uitvoering, niet bij de compositie. Daarom zitten er geen auteursrechten op ritmepatronen, wat overigens voor het lied volkomen logisch is maar voor moderne muziek als rap misschien onlogisch is. Rap bestaat namelijk niet uit een gezongen melodie maar komt neer op ritmisch praten (rapping to a beat). De tekst en de gebruikte ritmiek en de tekst bepalen de rap, dat is de creatie, niet de begeleiding (de beat). De ritmiek van een rap mag je, omdat auteursrecht op ritme niet bestaat, hergebruiken. De melodie van een lied daarentegen is wel volledig beschermd. Men hanteert in het auteursrechtensysteem dus de spelregels van het lied zelfs bij raps.

Ook het arrangement is een onderdeel van de uitvoering, niet van de compositie. Een goed lied kent vele uitvoeringen, van een uitvoering op slechts een akoestische gitaar tot uitvoeringen met vele lagen, bijvoorbeeld met een heel orkest erbij. Het lied verandert er niet door, de uitvoering wel.

Geluid is een nog specifieker onderdeel van de uitvoering dat bij de uitvoering van het lied zo’n beetje het laagst op de ranglijst der belangrijkheid staat. Hoewel tegenwoordig het geluid een onderdeel van het arrangement geworden is. Hoe een instrument klinkt bepaalt de rol van dat instrument in het arrangement. Dit noemen we ook wel het timbre, de klankkleur van een instrument. Maar dankzij de moderne opnametechnieken kunnen we nog veel verder gaan en gebruiken we effecten om het timbre van de instrumenten te veranderen, te verfraaien, te vervormen zo je wilt. Geluid is een onlosmakelijk onderdeel geworden van de uitvoering.

Compositie en uitvoering zijn twee totaal verschillende dingen. De compositie is het ontwerp, de blauwdruk, het schema. En de uitvoering is de interpretatie van de compositie. Heerlijk overzichtelijk.

Op een geile manier

Harmonie en melodie trekken mij omhoog. Oplifting. Geluid is duidelijk geen hoofdzaak.

Ja dus! En hee, luister eens:

Aan de prachtige hook-line wordt de gehele harmonie opgehangen. Of vice versa. En op een geile manier brandt de melancholische tederheid in m’n brein.

Muziekanalyse: Buffalo Grass van Todd Rundgren

Like buffalo grass
You crawled across my heart
Oh, like buffalo grass
Wrapped yourself around my heart

Een liefdeslied dus. Maar we gaan het niet over de tekst hebben.

Buffalo Grass klinkt behoorlijk electronisch. En een beetje te dun, te druk en te galmend naar mijn smaak. Toch is het een heel interessant nummer. Er zit een refreintje in wat in je kop blijft hangen en ondersteund wordt door een gewaagde harmonie.

In het intro klinkt een elektrische piano met een werkelijk enorm lange galm erop. Bij de 3e herhaling komt er een gitaarachtige synthesizer/sampler bij. Bombastische drums met een dwepende galm zetten in. Melodieus is het vrij eenvoudig. Het geluid is vrij open, weinig instrumenten klinken. Met de zin “And every time I cut you off, you grow right back” zet Todd een kleine modulatie in die een oplossing naar het refrein afwingt.

En ja hoor dan zet het refrein precies op tijd in.

Kicken!

Een dikke muur van geluid klinkt.
Een vervormde gitaar en diverse synthesizers spelen de melodie unisono mee.
Todd neemt het koortje voor zijn rekening.
Maar bij “Oh, like buffalo grass” wordt het unisono spel ietwat opgegeven en zorgen een paar instrumenten en stemmen uit het koortje voor spannende harmonie.
De harmonie bestaat uit noten die vrij dicht bij elkaar liggen, wat voor een broeierige harmonie zorgt.
Het refrein klinkt nogal bombastisch.

Na 2 maal refrein laat de gitaarsolo er geen gras over groeien, slikt 2 tellen van de laatste maat in en zet hoog en fel in.

Hoor hoe in het 2e refrein een orgeltje heel hard de melodie unisono meespeelt.
En hoor hoe Todd een groot koor maakt door zijn stem diverse malen te dubbelen.
Het is een juweel van een refrein dat nogal zwaar aangezet wordt.
Episch zou je tegenwoordig zeggen.
Wat op zich logisch is voor iemand die verantwoordelijk is voor Meatloaf’s Bad Out Of Hell productie.

Waarom lijken popliedjes vaak op elkaar?

snare drumPopliedjes lijken vaak op elkaar. De reden hiervoor is heel simpel: het aantal ingrediënten is zeer beperkt. Er valt weinig te kiezen en dus voor je het weet lijkt jouw lied op het lied van een ander.

Ritme

Hèt ritme van een popliedje bestaat uit een vierkwartsmaat (1,2,3,4) waarbij de drummer op de 2e en 4e tel een harde slag op zijn snaredrum geeft. Dit heeft het bekende boem-tsjak boem-tsjak patroon tot gevolg.

Harmonie

De harmonie van de meeste popliedjes bestaat uit slechts een paar simpele akkoorden. Ze zijn meestal niet verfraaid met additionele noten zoals in de klassieke, jazz en niet-westerse muziek juist wel gebruikelijk is.

Deze akkoorden worden het vaakst gebruikt in popmuziek:

popularchords

plaatje van hooktheory.com

Om de vingerzetting daarvan te noteren heb je slechts 1 A4-tje nodig. En met een paar weken gitaarles moet je in staat zijn deze te spelen.

Een E mineur akkoord wordt overigens in de meeste gevallen opgevolgd door een F of een A mineur. Hoe ik dat weet? Lees maar eens het artikel ‘I analyzed the chords of 1300 popular songs for patterns. This is what I found.’

Melodie

De meeste mensen vinden de melodie van een nummer iets speciaals. Toch lijken die heel vaak op elkaar. De reden: ze bestaan veelal uit maximaal 5 verschillende noten, de noten van de pentatonische ladder. Zo heel veel combinaties tussen die 5 noten zijn er dus niet te maken. En vrijwel iedereen voelt aan hoe die toonladder werkt, check deze video maar eens:

Zo simpel zit het dus. Wil je wat leuke voorbeelden horen? Check dan deze site: soundsjustlike.com →

De zielloosheid van muziek

Een noot is geluid waarvan je de toonhoogte kunt duiden. En een paar noten achter elkaar afgespeeld met wat rust ertussen hier en daar, dan spreken we van een melodie. Een paar noten die tegelijkertijd samenklinken noemen we harmonie. En als de melodie of harmonie niet binnen ons bekende kader valt dan noemen we het niet muzikaal.

Geluid achter elkaar afgespeeld met wat rust ertussen in een vaste en bekende cadans zonder dat we de toonhoogte kunnen duiden, noemen we een ritme.

Op zich is het spul, geluid, ritme, noten, van zichzelf zo zielloos als wat. Net zoals een woord dat is. Of een letter. Zelfs als je ze in een bepaalde volgorde zet, dan nog: zielloze materie. Wij mensen hebben namelijk alleen een ziel. En dieren waarschijnlijk ook, hoewel daar de meningen nogal over verschillen.

De hele hamvraag is: wanneer raakt iets onze ziel? En waarom vinden we de ene melodie mooier dan de andere melodie? Betrek het eens op taal. Waarom heb je meer met het ene woord ten opzichte van het andere woord? Dat komt door de betekenis, door de associaties die je eraan verbindt door je ervaring, je leeftijd. En zo is het met muziek ook. Muziek moet je echt leren kennen door duiding te geven aan ritmes, aan melodieën. Want pas bij herkenning kan het je ziel echt raken.

Mensen moeten het kunnen duiden anders vinden ze het abstract. Muziek die een bruggetje legt naar iets dat we kennen, dat vinden we mooie muziek. Bruggetjes die met de tijdgeest te maken hebben vinden we helemaal van deze tijd. Hip. En het liefst heel strak binnen een kader, met het karakteristieke geluid erbij. Anders is het bijvoorbeeld geen ‘echte’ Dubstep. En vooral als je jong bent, kraam je dat soort onzin regelmatig uit.

Het woord ‘echt’ valt hier met name uit de pas. Muziek wordt namelijk pas ‘echt’ wanneer we er iets mee doen, wanneer het onze ziel raakt. En al is er maar 1 persoon die geraakt wordt door mijn muziek, dan maakt dat mijn muziek net zo ‘echt’ als andere muziek. Ook al zou het geen ‘echte’ Dubstep zijn.

Geluid is evenzo belangrijk als muziek. Geluid is muziek. Een melodie gespeeld op een viool of gespeeld op een banjo zal een totaal ander uitwerking op ons hebben. Puur door de associaties. En heeft dus dramatisch effect op de uitwerking in onze ziel.

Luister en kijk naar een stukje uit de film Las Marimbas del Infierno die ik eerder dit jaar op het Rotterdams Filmfestival zag. Over een trashmetalband aangevuld met een marimba:

Je lacht erom, maar snap je nu ook waarom je lacht?

De samba van Tom Zé

Door de jazz kwam ik in mijn puberteit bij de Braziliaanse muziek terecht. Op de stedelijke muziekschool liep ik Quintus Kessler tegen het lijf. Hij had 3 jaar in Rio gewoond en gemusiceerd. Quintus stak me aan met de Braziliaanse muziek. We begonnen samen de Braziliaanse band Xangô naast onze popband Wouldn’t You. Die laatste werd geproduceerd door de welbekende liedjeschrijver, zanger en producer Hans Vermeulen (ex Sandy Coast etc.). Tijdens onze eerste ontmoeting vertelde ‘ie: “de Brazilianen maken de beste muziek van de wereld”

Braziliaanse muziek is de meeste rijke muziek die ik ken. Harmonisch en melodieus geavanceerder dan welke andere muziek dan ook. Daarnaast hebben ze de lekkerste ritmes vol elegantie, verleiding en ook geilheid. En de Brazilianen zijn tekstueel en qua instrumentatie en arrangementen grote vernieuwers, ze sluiten het experiment nooit uit. De basis wordt gevormd door veel emotie en dat wat ze energia noemen. Braziliaanse muziek stopt nooit. Spelen en zweten alsof je leven er vanaf hangt.

Braziliaanse muziek is de meeste levendige muziek die ik ken. Wild en kleurijk. En Tom Zé, een van de vele grootmeesters.