Het mixen van gesproken woord

Bij het maken van een radiodocumentaire of een podcast heb je rekening te houden met de verstaanbaarheid van de stemmen. Wat er gezegd wordt. En dat is best lastig want tijdens een gesprek valt er al snel een woord weg omdat er een brommer voorbijrijdt of omdat je als interviewer de microfoon net op het verkeerde moment wegdraait om een volgende vraag te kunnen stellen. Gelukkig kan ik dat achteraf aanpassen tijdens de mixage. Het kost een boel werk, maar het moet gebeuren omdat het de luisterervaring sterk verbetert.

Dankzij moderne hedendaagse software kan ik minuscule veranderingen maken die de luisteraar niet zal opmerken tenzij ik het allemaal achterwege laat want dan zal de luisteraar regelmatig naar de volumeregelaar moeten grijpen. Dat is natuurlijk onzinnig want het geluidsniveau moet gewoon optimaal gebalanceerd zijn. Alle stemmen moeten op hetzelfde volumeniveau zitten, zo simpel is het eigenlijk. En juist heden ten dage hebben we daar radionormeringen voor afgesproken binnen Europa. Programma’s zoals Spotify, iTunes Music en YouTube gebruiken die normen ook en het zorgt ervoor de luisteraar niet de hele tijd met de volumeregelaar de boel hoeft bij te sturen. Wat vroeger wel het geval was. En ook met CD’s en vinyl het geval is.

Helaas houden nog altijd relatief veel podcasters zich niet aan de norm. Het resulteert in gesprekken die vermoeiend zijn om naar te luisteren. En dat is zonde, want de luisteraar haakt uiteindelijk dan toch echt af. Ik in ieder geval wel.

Het verwarrende van volume

Muziek en geluid dat op hoog volume klinkt is moeilijk op waarde te schatten. Het is een slechte methode om te mixen naar mijn idee. Het geeft misschien wel een kick en klinkt al snel lekker, maar je houdt je oren simpelweg voor de gek.

Ik doe regelmatig A/B testen, vergelijk het ene ten opzichte van het andere. Online kun je veel testen vinden, de ene microfoon versus de andere, de ene EQ versus de andere, de ene voorversterker versus de andere. Vaak aangeboden in een ZIP-je zodat ik de opnames zelf aan een nauwkeurige luistertest kan onderwerpen. Ik lees vaak in de reacties allerlei nonsense. Het is de napraterij van mensen die niet willen luisteren. Men houdt graag allerlei audiomythes in stand.

Ons gehoor is niet-lineair, enorm gekleurd dus. We reageren totaal anders op volumeverschillen wanneer ze op zacht of juist op hoog niveau worden beluisterd. Op een hoog geluidsniveau zal elke mix dat iets harder van volume is in vergelijking met een zachtere mix als meer helder worden bestempeld. Totale onzin want het geluid is niet anders, het is slechts harder van volume. Je oren en hersensen denken iets anders te horen. Kortom: die zit je dus keihard te foppen op die manier!

Oplossing: beluister de mix op een heel zacht volumeniveau. Alleen dan zul je de mix echt op waarde kunnen schatten. Zul je horen of een instrument wel of niet goed “in de mix ligt”, of het er niet teveel uitspringt of juist te zacht staat. En kun je fantastisch goed inschatten of een voice-over te zacht of te hard staat. Stel het afluistervolume bijvoorbeeld eens op fluisterniveau af en luister bijvoorbeeld naar hoe een stem de hele mix door klinkt. Volumeverschillen op laag afluisterniveau hoor je gelijk, op hoog niveau niet want alles is immers goed te horen.

Simpel, goedkoop en uiterst effectief.

Een hoeraatje voor streaming: Dynamiek is het nieuwe HARD!

spotify-replay-gain

Sommige mastering engineers proberen nog steeds om een muziek​​track zo hard mogelijk te laten klinken. Zij geloven dat we nog in oorlog zijn, de loudness war. Nou, ik dacht het niet hoor!

War is over! Give peace a chance!

Een streaming-dienst zoals Spotify heeft Volume Normalisatie standaard geactiveerd ingeschakeld. YouTube? Ook. iTunes Radio / Music? Precies hetzelfde. En het werkt fantastisch.

Lees verder

Het geheim van de sound van AM van Arctic Monkeys en Brothers van The Black Keys

Vaste lezers van dit blog weten dat ik een groot liefhebber ben van Tchad Blake. Zijn moderne kijk op geluid heeft mij in grote mate beïnvloed. Tchad stamt net als ik uit het analoge tijdperk maar heeft de mogelijkheden van digitaal met behulp van de computer volledig omarmd.

Tchad is verantwoordelijk voor te gek klinkende Tom Waits producties, maar ook Crowded House, onze Nederlandse Marike Jager, The Pretenders, Los Lobos, Suzanne Vega, Sheryl Crow en ga zo nog maar een poosje door. Recentelijk deed hij de mixage voor AM van Arctic Monkeys en Brothers van The Black Keys. Twee producties die overeenkomsten vertonen door het inzetten van samples voor de drumsounds (met name de bass en snare drum werden vervangen door samples). Productie technisch vertonen deze producties overeenkomsten met hiphop-producties waarin vaak ook loeistrakke drumsounds met losser klinkende partijen gecombineerd worden.

Luister maar:

Het verhaal over de samples vertelde Tchad in een interview op het blog The Black Keys Fan Lounge een paar jaar geleden (bron). En eerder deze maand kwam het in een interview voorbij dat hij samen met zijn oude maatje Mitchell Froom verzorgde voor het geweldige audio-seminar Mix With The Masters.

Het is zeer inspirerend om het illustere duo samen te zien praten over het opnemen en mixen van muziek. Zie (verplicht kijkvoer!):

(omslagfoto: still uit video Q&A Mix With The Masters)

SHORT [korte film] viewing (met mijn sounddesign en mixage)

Gisteren was de viewing van de korte film Short in Amsterdam. Ik was voor de film verantwoordelijk voor het sounddesign en de mixage. Short werd geschreven, geregisseerd en geproduceerd door Naima Challiou en zal binnenkort vertoond worden op filmfestivals.

De mixage heb ik in Ableton Live gedaan. En wel hierom:

  • Live is de beste DAW voor audiobewerkingen
  • De Max 4 Live Convolution reverb bleek prima in staat om de diepte van de straatambiance te simuleren
  • Dankzij de video exportfunctie kon ik mijn werk met Naima eenvoudig sharen

Ook maakte ik een paar foley geluiden (Wikipedia link). Zo creëerde ik een aantal ritsel sounds (stoelen die bewegen, allerlei handgeluiden etc ), een koffiezetapparaat (gemaakt met een koffiezetapparaat, een magnetron en een synthesizer), een paar verkeer-door-de-straat ambiance tracks, mensen die op de achtergrond in de kamer ernaast praten en enkele andere kleine dingen die de boel wat meer leven geeft zodat je de beelden gelooft.

Ik ben helemaal blij met deze productie. En zo ook Naima.

Mijn muziek, sounddesign, audionabewerking en mixage voor Hidden Champions documentaire

punk-voorhout

Gisteravond hebben Henk-Jan Winkeldermaat a.k.a. Punkmedia en ik handjeklap gedaan: voor de documentaire Hidden Champions van Henk-Jan ga ik de muziek, sounddesign, audionabewerking en mixage verzorgen.

Wij werkten al eerder samen. Een paar maanden geleden bijvoorbeeld toen Henk-Jan en ik een video in opdracht van de Belastingdienst maakten die van het Ministerie van Financiën het advies kreeg “NIET TE PLAATSEN OP YOUTUBE EN OOK NIET OP DE SITE VAN DE PRODUCENT”.

Hidden Champions zal natuurlijk wel online te zien zijn. Kortom: wordt vervolgd…