Muziek A-Z: Z

Elke zaterdagavond zondagmorgen een letter uit mijn muzikale ABC.

Alan Lomax is voor mij het boegbeeld van het vastleggen van burgercultuur. Je zou verwachten dat burgercultuur dankzij internet gemeengoed is geworden, niets is minder waar. Tot op de dag van vandaag doen ‘professionele’ journalisten burgerblogs af als amateuristisch, worden uitingen via Facebook en Twitter niet gezien als belangrijke culturele uitingen.

Alan Lomax trok met zijn bandrecorder de gevangenissen in om de gezongen liedjes van vooral zwarte amerikanen vast te leggen. Zijn werk werd niet serieus genomen door de pers. Inmiddels weet iedereen dat wat Alan heeft gedaan van historisch belang was. Dankzij Alan kunnen we nu nog genieten van de folkmuziek die anders verloren gegaan was. De cultuurhistorici hadden het dus mis.

Alan liet ons horen hoe er werd gezongen. Hoe door het zingen van liedjes je eigen leed draaglijker werd. Hoe door het zingen van liedjes het werk minder zwaar werd. En dat was niet alleen in Amerika het geval. Want wij Nederlanders zongen natuurlijk ook. Bijvoorbeeld galmend als Italiaanse operazangers, zoals in de Jordaan het geval was.

Maar hoe zit dat nu? Zingen we nog tijdens het werk? Onder de douche? Als we een feest geven? Ik denk het niet. Het zingen zijn we verleerd. Het wordt ons niet meer geleerd op school. En waarom? Houden we soms niet meer van zingen?

Muziek A-Z: Y

Elke zaterdagavond een letter uit mijn muzikale ABC.

De Y van Yippie volgende week nog 1 letter en dan zijn we klaar?

Ja, ik heb het druk. Geen argument voor een blogger trouwens om over te schrijven. Dus dat moet ik maar niet doen ook. Maar los van al die ongein valt het me dus serieus nogal zwaar om iets muzikaals met de letter Y te verzinnen. Vandaar het volgende. Een soort nagekomen aflevering Zomergasten. Met vooral muziek. Omdat ik bepaal.

Yellow Calx van mijn vriend Aphex Twin:

Het Magisch Gele Orkest:

Muzikale humor om te lachen:

Muziek A-Z: X

Elke zaterdagavond een letter uit mijn muzikale ABC.

De X-factor. Je hebt hem of je hebt hem niet. Leuk natuurlijk maar mij boeit dat voor geen meter.

Daarom wil ik het over XTC gaan hebben. Een band die te weinig mensen kennen.

Ik kies 1 nummer uit hun repertoire: Dear God.

Het nummer is afkomstig van het album Skylarking. Een album dat geproduceerd is door Todd Rundgren. Hoewel de liedjesschrijver van XTC, Andy Partridge, een groot fan van Rundgren is (of was?), pakte de samenwerking niet zo goed uit. Partridge kon zich niet vinden in de artistieke keuzes van Rundgren. Ook heb ik jaren geleden gelezen dat Partridge zijn twijfel had over de techniek van Rundgren’s studio en de oren van Rundgren. Er zou een zeer lawaaiige ventilator pal boven de mengtafel gehangen hebben. En Rund zou het merendeel van de tijd achter zijn Apple computer gezeten hebben omdat hij bezig was daar software voor te schrijven. Kortom: het mag een wonder heten dat er een album uit die ‘samenwerking’ voorgekomen is. En wat voor een album!

Skylarking is een geweldig album. Een klassieker. Een ultieme popplaat. En Partridge heeft zijn mening – natuurlijk! – inmiddels flink bijgesteld. Gelukkig maar want als je Dear God hoort dan weet je dat dit nummer behoort tot de beste popliedjes ooit geschreven. Zo raak, zo catchy en tegelijkertijd zo wonderlijk. Kortom: Rundgren had gelijk.

TIP! Check ook de comments onder deze blogpost!

Referenties

Muziek A-Z: W

Elke zaterdagavond een letter uit mijn muzikale ABC.

Wetenschap. Is muziek wetenschappelijk te onderbouwen?

Muziek zet het lijf in beweging

Sommigen denken dat muziek, en je ziet het eigenlijk al bij baby’s, het lijf in beweging zet. Dat denk ik ook. Muziek heeft eigenlijk altijd al beweging in zich, heeft namelijk een ritme. Muziek zet goeie filmmuziek beelden in beweging. Bij slechte filmmuziek treedt daarom een remmende werking in. Het vloeit dan niet samen, vormt een tegenbeweging. Bij het maken van bijvoorbeeld leadermuziek zie ik met name dat als mijn vak; de muziek naadloos laten aansluiten op de beelden. Als in een dans. Als een zwerm vogels. Als het golven van de zee.

Muziek zet ons lijf in beweging. Letterlijk. Dat is nogal wat. Mensen beginnen op muziek ineens te bewegen. Heeft muziek dan eenzelfde soort functie als ons hart? Vormt het een soort 2e hart? Of ligt het meer voor de hand om te zeggen dat muziek juist ons hart in beweging zet? En zo de hele handel, ons hele lijf? Is het daarom dat muziek ons, zoals we zo mooi zeggen, echt ‘raakt’? Een soort pacemaker op afstand en zonder batterijen? Alsof we door donderslag geraakt zijn raken we ineens actief. Omdat er ergens muziek klonk.

Muziek is zelf ook beweging. En zet ook jouw lijf in beweging. Het is eenvoudiger om mee te bewegen dan het tegen te gaan. Het tegenwerken kost je energie, meebewegen laat je meegolven op de energie en versterkt jouw bewegingen. Versterkt ook jouw denkpatronen. Je zult je oren moeten bedekken als je er niet door geraakt wil worden.

Muziek op een ritme van noten, op het ritme van de taal. In hetzelfde ritme als alles op aarde, ons hart, de golven die uit de zee komen. Een kind gaat meebewegen wanneer moeder zingt, wanneer er muziek klinkt. En het troost het kind. Dat liedje dat moeder vroeger altijd zong dat herinneren we ons. En laat ons nooit meer los. Omdat het ons hele lijf raakt, telkens weer. Als een warme zon op de huid, als de smaak van lekker eten. Van sommige muziek krijgen we kippenvel, laten we direct de tranen vloeien, wordt een diep gevoel van binnen geraakt. Als elektriciteit op afstand. Als aanraking op afstand.

Muziek geeft rust

Als muziek ons in beweging zet, kan muziek ons dan ook rust geven? Was het drama tijdens de Duitse Love Parade te voorkomen geweest door rustgevende muziek te draaien bij de ingang, in die donkere tunnel?

@AF_Photography maakte mij erop attent dat ze dat in Japan allang doen. Zo klinkt er op drukke metrostations Ambient muziek. En zijn er vogelgeluidjes op de perrons te horen.

Muziek kan ons opfokken en ook tot rust brengen. Muziek kan een helende werking hebben. Toch zien we muziek teveel als amusement en daarmee doen we het te kort. Muziek gaat veel verder dan dat. De juiste muziek brengt mensen in beweging, de verkeerde muziek breekt het juist af. In welke situatie zouden we dat niet willen toepassen? In vrijwel elke situatie lijkt mij. Daarbij heb ik niet gezegd dat er ook nooit stilte mag klinken, want naar mijn idee is dat essentieel om van het effect van muziek te kunnen blijven genieten. Stilte, energie in rust.

Muziek is tenminste even belangrijk als hoe dingen eruit zien, of hoe het ergens ruikt. Sterker nog: muziek is belangrijker dan die aspecten. Het meest ongrijpbaar maar het enige dat ons echt emotioneel ontroert, het enige dat ons hele lijf in beweging zet, ons vervult van angst als we naar een film kijken, zelfs met de ogen gesloten.

Muziek A-Z: V

Elke zaterdagavond een letter uit mijn muzikale ABC.

Het eeuwige Vuur van Verleiden en Verlangen in totale Vrijheid Voelen.

Het kwam zomaar in me op. Dus ik denk dat we het daarmee moeten doen.

Vuur. Het eeuwige Vuur in mij. Ik pak een gitaar op en speel een stukje. Dat klinkt altijd als muziek. Nu dan, vroeger niet. Vroeger hoorde ik alleen maar mijn eigen beperkingen.

Verleiden. Muziek moet de luisteraar verleiden. Een couplet moet het refrein verleiden. Vuur en water. Spanning = verleiden.

Verlangen. We verlangen allemaal naar thematisch verheven elementen. Ben je bekend met de muziek van Once Upon a Time in the West? Een goed voorbeeld van een ijzersterk thema dat je doet verlangen het opnieuw te horen.

Vrijheid. Er mogen geen beperkingen zijn. Geen regels voor muziek. Alles kan. Echt alles kan. Als maker moet je jezelf niet beperken. En de luisteraar moet dat ook niet doen. Die moet open staan voor alle muziek. Want muziek is vrij.

Voelen. Mijn muziek is een zeefdruk van mijn hart. Wat ik voel. Beter dan ene John Lennon kan ik het niet formuleren:

My role in society, or any artist’s or poet’s role, is to try and express what we all feel. Not to tell people how to feel. Not as a preacher, not as a leader, but as a reflection of us all.

Muziek A-Z: T

Elke zaterdagavond een letter uit mijn muzikale ABC.

(foto uit Publieke Domein)

(foto uit Publieke Domein)

Zonder Tonen geen muziek. In drie betekenissen:

  • Toonhoogte: je hoort een klank en kunt bepalen dat de ene noot hoger klinkt dan de ander. Hoe dat zit? De hoogte is afhankelijk van de frequentie, snelheid, waarop de grondtoon (de laagste toon in de klank) trilt. Hoe sneller die trilling, hoe hoger het klinkt, hoe hoger de toonhoogte.
  • klankToon: eigenschappen van een geluid. Bijvoorbeeld een Gibson Les Paul gitaar is te herkennen aan een moddervette Toon.
  • bovenToon: Tonen die hoger klinken dan de grondToon en samenklinken met diezelfde grondToon. Voor een groot deel bepalen die bovenTonen de klankToon. En telkens als zo’n bovenToon gehele veelvouden (bv 1, 2 of 3 maal) zijn van de grondToon noemen we dit harmonisch. Bij complexere veelvouden (7,318 keer de grondToon bijvoorbeeld) worden de bovenTonen ook complexer en wordt het steeds lastiger hun hoogte te duiden. Sommige Tonen gaan we hierdoor nauwelijks nog kunnen uitdrukken in een hoogte, zoals bij bijvoorbeeld percussieklanken het geval is.

Zonder Tonica ook geen muziek. Mocht je ooit iemand hebben horen zeggen “in welke Toonsoort zullen we dit lied eens spelen?” dan weet je nu dat daarmee de Tonica genoemd wordt. De Tonica is het centrum van een compositie. Het rustpunt, het ijkpunt. Als je terugkomt op dat punt voelt de luisteraar zich weer in balans. Muziek is spanning en ontspanning, een spel met noten dat flirt met de Tonica. De Tonica is de vrouw die verleid wordt. Bij afwezigheid van een Tonica spreken we van aTonale muziek. Muziek die stuurloos overal heen lijkt te gaan. Onbepaald. Doelloos.

Dat was hem weer voor deze week. Los van het feit dat ik zo’n gitaar zoals op de foto ook inderdaad hele lekkere gitaren vind.