Wanneer is het verhaal afgerond?

De tijd tikt door. Maar wie een verhaal maakt bevriest als het ware de tijd. Die zet het begin en het einde op slot. Zoals Orson Welles ooit zei:

“If you want a happy ending, that depends, of course, on where you stop your story.”

Dilemma

Het is een dilemma waar je mee te maken krijgt bij storytelling. Met name als het over nog levende personen gaat. Het verhaal houdt toch pas op als de persoon overleden is? Inderdaad ja, dat is meestal het moment dat de verhalen op gang komen. Maar het is niet één verhaal maar verhalen, in meervoud dus, die dan op gang komen. En met het verstrijken van tijd komen er soms steeds meer verhalen bij. Als het goed is.

Zo was ik in april dit jaar bij een symposium onder de noemer ‘Omzien in rock’. Het was een dag die in het teken stond van de popbiografie. Een woord dat je ruim moet zien, ook documentaires mogen we dat stempel toebedelen. Kortom, lees: in beeld, geluid en tekst. Een van de artiesten die die dag diverse malen genoemd werd, was Herman Brood. Hoewel zijn vriend Bart Chabot via boeken zoals Broodje Gezond en dergelijke op een mooie manier Herman had vereeuwigd, de aanwezigen waren het er over eens dat het slechts één kant van Herman belichtte: die van de knuffeljunk. Die andere verhalen moeten simpelweg nog geschreven worden. En doen we dat niet dan zal de legendarische status van Herman langzaam aan wegebben. Of we documenteren de mens en zijn leven, of we doen het niet.

Vele verhalen

Een mensenleven is vaak zo complex en divers, het is vrijwel onmogelijk om dat slechts in één verhaal te beschrijven. Daarom zul je voor het documenteren van de levens van artiesten vele verhalen nodig hebben. En daarbij kun je maar beter alle typen media inzetten.

Ik merkte het toen ik de audiodocumentaire over Marvin Gaye, Oostende Healing, maakte. Mijn verhaal doet geen poging alles te beschrijven dat Marvin in België heeft meegemaakt. Diverse interviews heb ik simpelweg niet gebruikt omdat de verhalen afbreuk deden aan het verhaal dat ik wilde vertellen. Een verhaal dat na een lange speurtocht en diep peinzen tot stand kwam: hoe heeft Marvin Gaye zijn populairste hit ooit, Sexual Healing, in Oostende kunnen maken en waarom koos hij voor een elektronische sound? Privé-omstandigheden van Marvin waren daarbij van belang maar ik liet ze niet de boventoon voeren. Ik liet het gepsychologiseer achterwege en zoomde in op een Marvin die muziek maakte met de middelen die voorradig waren.

Toen Marvin Gaye van 1981 tot 1982 in Oostende woonde, toonde geen enkele documentairemaker interesse om er verhaal over te maken. Nog altijd kan ik dat niet begrijpen, men zat simpelweg niet op te letten! De enige documentaire die toen gemaakt is, is een documentaire die we nu een branded doc zouden noemen. Een documentaire die bedoeld is om de hele wereld te laten zien: kijk eens hoe goed het weer met Marvin gaat hier in België.

Van Gogh

Of neem Vincent van Gogh. De man was bij leven een worstelend kunstenaar. EN behoorlijk onbekend. Het had zomaar kunnen zijn of Vincent was na zijn dood vergeten. Zijn unieke schilderkunst in combinatie met zijn geestelijke gesteldheid hebben echter bijgedragen aan zijn legendarische status. Om kort te gaan: in het leven van Van Gogh zat niet één verhaal maar vele verhalen. Het verhaal van de worstelende kunstenaar die opzoek gaat naar zijn artistieke ziel. Die van de kunstenaar die het zoekt in Parijs (lees: kunst en Parijs doen het altijd goed qua verhaal). Die een stuk van zijn oor afsnijdt (nou dat is nogal een verhaal of niet?). En zichzelf op een open veld op 37-jarige leeftijd in de borst schiet in een hopeloze poging zelfmoord te plegen. Aan Van Gogh kleven verhalen die nog altijd blijven komen. Als er weer een kunstwerk voor velen miljoenen verkocht wordt. Als blijkt dat de schilderijen verkleurd zijn en we met hedendaagse technieken de oorspronkelijke kleuren weer aan het publiek kunnen tonen. Als er een onbekend werk opduikt. Als er weer een nieuwe theorie opgevoerd wordt rondom zijn zelfmoord of het afsnijden van dat stuk oor. Bizarre zaken die het clichébeeld van de gekke kunstenaar steeds lijken te willen bevestigen.

Een verhaal is een stuk bevroren werkelijkheid. Hét verhaal bestaat niet. Een verhaal wel. Als slechts één stuk van een taart. Om het behapbaar te maken. Met een kop en een staart.

(omslagfoto: Tom America)

Onderweg naar 20 jaar later: compassie

We zijn onderweg naar Oostende en het regent. Tom America is mijn chauffeur. En op de achterbank zit Massimo, zijn zoon. De laatste keer dat ik hem zag was ‘ie minstens een meter kleiner.

Ik kijk op mijn telefoon. 28 februari 2014.

We komen aan bij de plek waar Marvin Gaye vroeger weleens een potje basketbal speelde. Het lijkt nog precies als toen. Maar Marvin is er niet. Niet meer.

Even later staan we oog in oog met de toetsenist van Arno Hintjens, Serge Feys die ons nogal opgewonden toevertrouwt:

Hebben jullie het al gehoord? Spinvis heeft een huis in Oostende gekocht!

Maar Spinvis pakt een naald en laat de ballon knappen:

Ik heb -helaas- nog nooit een huis gekocht in Oostende. Er zal een persoonsverwisseling in het spel zijn.

Alleen een creatieve geest ziet verbindingen die niemand anders ziet. Ondanks de omstandigheden, plaats, tijd en geld.

We proberen het te begrijpen. Wat zocht Marvin Gaye in Oostende? En natuurlijk willen we het hem het liefst persoonlijk vragen. Maar dat kan niet meer want Marvin is al 30 jaar dood.

Dan maar herinneringen ophalen bij de mensen die hem gekend hebben. Mensen die hem opzochten in zijn appartement aan de Albert 1 Promenade waar ze Marvin aantroffen met zijn drumcomputer, de Roland TR-808 en zijn Jupiter 4 synthesizer. In het appartement waar hij zijn grootste hit Sexual Healing schreef. Waar zijn buren klaagden over de geluidsoverlast. Vrijwel niemand wist wat daar te gebeuren stond.

In het eerste jaar dat Marvin in Oostende zat, 1981, kwam Todd Rundgren uit met een album dat Healing heet. Is dat toeval? Ik zou het niet weten. Niemand die het Marvin ooit vroeg.

Mocht je onbekend zijn met dat album dan moet je maar eens het nummer Compasion opzoeken op Spotify of iets degelijks.

Everybody needs compassion.
If you want to be healed.

En het is compassie dat ik ook hoor in de muziek van Marvin Gaye. Het verdriet en de melancholie. Marvin voorzag zijn muziek weliswaar van dansbare uplifting grooves, maar de tragiek die uit de harmonie en melodie telkens weer naar voren komt spreekt boekdelen. Die pijn valt niet te ontkennen. De moderne blues.

Door de zoektocht die bij Marvin is begonnen, begint het bij Tom en mij ook weer te broeien. Tijdens onze ritjes naar Oostende en Brussel ontstaan er nieuwe plannen.

In Brussel laat Tom mij de legendarische club Ancienne Belgique zien. Tom heeft daar vaker gespeeld, maar ik niet. Het lijkt mij een feest om daar te mogen spelen voor de Belgen. En in De Grote Post van Oostende, waar we eerder met Serge Feys spraken, moet het ook een feest zijn om te spelen. Spinvis speelt er weleens.

20 jaar is een lange tijd. Maar de compassie zit er nog. En daar moeten we iets mee.

(fotograaf omslagfoto: Massimo America)

De ware pioniers van de drummachine

Toen ik vorige jaar mijn audiodocumentarie over Marvin Gaye in Oostende maakte, Oostende Healing, stelde ik mijzelf en anderen steevast de vraag: waarom koos Marvin daar in België voor een drumcomputer in plaats van een echte drummer? Mijn metgezel Tom America zei vanaf het begin: “vanwege budgetredenen, omdat die TR-808 betaalbaar was.” Het werd door iedereen die ik interviewde bevestigd. Marvin had inderdaad in Oostende geen cent te makken en een drumcomputer bleek een veel goedkopere optie dan zijn drummer uit America over te laten komen.

Het beviel Marvin wel, die Roland TR-808. Technicus Mike Butcher (technicus van het legendarische album Midnight Love en werkte 9 maanden met Marvin samen) die ik erover in Brussel interviewde vertelde me dat voor de track My Love Is Waiting er een klein experiment met echte drums werd gedaan. Toen Marvin de mix daarvan beluisterde hoorde Mike hem iets mompelen van “mmm, ok”. Marvin was not impressed en de versie van het nummer dat de plaat Midnight Love haalde was net als alle andere nummers van dat album voorzien van de TR-808 drummachine. Zodoende werd een door praktische redenen ingegeven beslissing uiteindelijk toch nog een duidelijke creatieve keuze.

En omdat het internet geen geheimen kent, hierbij de versie met echte drums:

En dit is de versie die het officiële album haalde:

Marvin was overigens niet de eerste die met een drumcomputer experimenteerde. De grootmeester van de funk, Sly Stone, begon al 1970 te experimenteren met een Maestro Rhythm King MRK-2 drummachine. De resultaten hiervan kun je horen op het geweldige album There’s a Riot Goin’ On. Zoals in de geniale hit single Family Affair:

De reden waarom oompie Sly voor een drumcomputer koos lijkt simpel te verklaren. En net zoals bij Marvin lijkt daar niet zozeer een creatieve maar een praktisch gegeven aan ten grondslag te liggen. Zo las ik onlangs op Medium het verhaal dat drummer Gregg Errico het drugsgebruik van Sly een beetje zat was, waarop Sly hem inruilde voor die inmiddels legendarische drummachine. Op de Wikipedia-pagina van het beroemde album valt verder te lezen dat Sly het album grotendeels in zijn eentje opgenomen heeft. Hier en daar zelfs liggend vanuit een bed dat in een studio stond!

Als we naar de vrolijke kleurtjes kijken van de drummachine die Sly gebruikte dan weten we waar Roland de mosterd vandaan heeft gehaald ter inspiratie van de TR-808 machine.

Maestro Rhythm King MRK-2

Vergis je niet, in hetzelfde jaar dat There’s a Riot Goin’ On uitkwam, 1971, kwam J.J. Gale met zijn album Naturally uit waarop ook hij experimenteerde met een drumcomputer. Een artiest waarvan je niet zou verwachten dat hij met een ritmecomputer zou werken. Laat staan in die tijd.

Maar de man die te boek staat als eerste muzikant die een drummachine op plaat heeft gezet, is de koorknaap met de te strakke onderbroek: Robin Gibb. In zijn lied Saved by the Bell uit 1969 slaat een machine het ritme:

Een eenvoudige vraag borrelt bij mij op: welke drummer had op dit nummer willen drummen? En voor je het weet ben je dus een echte pionier…

Column: Remember Marvin Gaye, de publiciteits documentaire

Vanuit het café van Hotel Du Parc in Oostende kijk ik de straat in waar begin jaren 80 Marvin Gaye elke dag rond het avonduur een familiepension binnenloopt om er wat te eten. Dit gezellige pension behoorde ooit toe aan Liliane Cousaert en haar man Freddy Cousaert. Zanger Arno Hintjes was er toendertijd kok.

Tegenover mij zitten de inmiddels volwassen dochters van Freddy en Liliane: Pascale en Michèle. Ik herken ze van een foto met Marvin en zijn zoontje Bubby. Omarmd zitten ze op de bank in Marvin’s appartement aan de Albert I-Promenade. Het is 1981 en Marvin Gaye is in Oostende aan het ‘herbronnen’.

Kort ervoor in Londen ging het mis. De jarenlange cokeverslaving van Marvin had hem de das om gedaan. Van het laatste geld worden tickets voor de band gekocht terwijl Marvin zelf achterblijft met zijn zoontje Bubby en zijn Nederlandse vriendin Eugenie Vis.

En dan in december 1980 ontmoet Freddy Cousaert die in Londen op zoek is naar nieuwe muziek, Marvin Gaye. Wat volgt is een legendarisch gesprek met een handreiking van Freddy: “Marvin, please come to Ostend!”

In Hotel Du Parc hoor ik het ware verhaal achter de documentaire Transit Ostend die over deze interessant periode gemaakt is. Het is een documentaire van Richard Olivier die 20 jaar later een re-edit krijgt onder de noemer: Remember Marvin Gaye. We zien beelden van Marvin Gaye die een pintje drinkt in café Zeemansverlangen. We zien hem joggen in de duinen. En we horen hoe Marvin liggend op de bank een dampende uitvoering van Heard It Through the Grapevine doet.

De film wil ons laten zien dat het goed met Marvin gaat. Logisch want het geheel werd gefinancierd door Freddy en is compleet in scene gezet. Maar ook al moeten we Remember Marvin Gaye als een publiciteitsfilm beschouwen de beelden staan op mijn netvlies gebrand. Want niemand had toendertijd namelijk door wat er in Oostende gebeurde. Met slechts één halfzachte “documentaire” over deze fascinerende periode als resultaat. Een periode waarin Marvin zichzelf herpakt en de wereld uit het niets verrast met zijn meest succesvolle album Midnight Love met daarop zijn grootste hit: Sexual Healing.

Als eerder dit jaar de 1e vrouw van Marvin Gaye, Anna Gordy overlijdt en ik erachter kom dat dit jaar Marvin Gaye 75 jaar zou zijn geworden, weet ik wat ik moet gaan doen. En ik doe het, ik maak die documentaire, mijn eerste documentaire: Oostende Healing.

(omslagfoto, copyright: Pascale Cousaert)

Update: dankzij deze column kreeg ik gratis kaartjes van de VPRO voor de NFF Documentaire Previewdag.

Mijn radiodocumentaire Oostende Healing ter ere van Marvin Gaye zijn 75e verjaardag om 0:00 uur op Radio 6

Mijn audiodocumentaire Oostende Healing werd rond middernacht van 1 op 2 april 2014 ter ere van Marvin Gaye zijn 75e verjaardag uitgezonden op Radio 6 (link naar de uitzending – mijn documentaire zit in het 3e uur). Eerder die avond, op 1 april 2014 was ik van 23:00 tot 0:00 uur te gast bij Met ’t Oog op Morgen en sprak ik over mijn documentaire (link naar de uitzending).

-- PERSBERICHT --
Mijke & Co Live! van de NTR op Radio 6 soul & jazz zendt dinsdagavond om middernacht de radiodocumentaire Oostende Healing uit. Dinsdag 1 april is het 30 jaar geleden dat Marvin Gaye werd doodgeschoten door zijn vader in zijn ouderlijke huis. Marvin zou aanstaande woensdag 2 april 75 jaar zijn geworden. Muzikant en documentairemaker Marco Raaphorst is op zoek gegaan naar het verhaal achter het meest succesvolle album van Marvin Gaye, Midnight Love.

Niet alleen is Gaye’s tragische dood één van de meest opvallende verhalen uit de popgeschiedenis, wat er zich de paar jaar ervoor afspeelde is niet minder legendarisch te noemen. Marvin was bankroet en depressief van het vele drugsgebruik en zijn turbulente relaties toen hij in Oostende ‘aanspoelde’ in 1981. Hij bleef daar ruim anderhalf jaar. Hij begon weer te sporten, liet het Vlaamse popicoon Arno Hintjes regelmatig voor hem koken, dronk leffe tussen de Oostendenaren en schreef er zijn grootste hit Sexual Healing. Ook nam hij in Studio Katy in de buurt van Brussel zijn meest succesvolle album Midnight Love op.

"That whole album, for me as an engineer, was very different to anything I've done before and anything I've done since" zegt de opnametechnicus van die plaat Mike Butcher hierover in de documentaire Marvin sloeg in België een nieuwe muzikale richting in, voor het eerst gebruikmakend van een drumcomputer en synthesizers.

Muzikant en documentairemaker Marco Raaphorst nodigde zijn muzikale maatje Tom America uit om als chauffeur en klankbord met hem op zoektocht te gaan. Samen maakten zij ritjes naar Oostende, Brugge, Brussel en spraken zij met de mensen die Marvin toentertijd gekend heeft. Mensen zoals Arno Hintjens, Mike Butcher (technicus van album Midnight Love), Johan Vestreken (-ex radio/tv presentator), de dochters van Freddy Cousaert, de man die Marvin naar Oostende gehaald heeft en nog een paar anderen. "Sexual Healing was er niet gekomen zonder mijn pa. Bestaat nie" aldus dochter Michele Cousaert.

"I have to say, I've worked with a lot of people, but he was somebody I can definitely say he was a genius. Crazy genius you could say, but definitely a genius”. Mike Butcher spreekt met lof over Marvin wanneer hij terugblikt naar hun samenwerking. Hoewel Marvin misschien nooit de sexual Healing gevonden heeft is er wel iets anders dat hij vond: “Oostende Healing.”

Marco Raaphorst is muzikant, sounddesigner en documentairemaker. De Nieuwe Revu noemde hem 1 van de 30 meest invloedrijke online Nederlanders. En met zijn muziekblog marcoraaphorst.nl won hij in 2007 een Dutch Bloggie voor Beste Muziekblog van Nederland. Als sounddesigner leverde hij honderden geluiden voor populaire muzieksoftware.

In de uitzending van aanstaande dinsdag is alles te horen over Marvin Gaye’s tijd in Oostende. Om middernacht bij Mijke & Co Live! op Radio 6 Soul & Jazz. Hét programma over live muziek, met historische en eigen liveopnames, een eigen livepodium iedere woensdag in de Sugarfactory in Amsterdam, interviews en studiogasten.

Voor meer informatie, zie oostendehealing.nl →

1e les van Arno Hintjens om Oostends te leren

Een paar maanden geleden kreeg ik een idee als donderslag bij heldere hemel. Nu heb ik wel vaker ideeën maar dit idee was zeldzaam. Dit idee veroorzaakte vuurwerk bij mij van binnen. Ik kon er bijna niet van slapen en stond er de volgende morgen mee op. Er was geen twijfel. Er was geen enkele ja-maar, geen enkele reden om het niet te doen. Dit idee moest en zou ik gaan uitvoeren.

En zo is het dus gegaan.

De NTR zal mijn productie op Radio 6 gaan uitzenden. Het wordt een audiodocumentaire over de periode dat Marvin Gaye in Oostende zat, van 1981 t/m 1982. Een legendarische periode waarin Marvin een nieuwe muzikale richting insloeg en met zijn meest succesvolle op de proppen kwam, Midnight Love. Met daarop zijn grooste hit, Sexual Healing. Goed voor twee Grammys. Muziek die in België opgenomen is. Geïnspireerd op de zee en de Oostendse 2-beats-back-in-tempo mentaliteit.

Met mijn muzikale maatje van MAM, Tom America (componist en Oostende kenner) ben ik al diverse malen in de auto gestapt en route richting Oostende, Brugge en Brussel gereden om daar het goede volk een microfoon onder de mond te houden. Onder wie zanger Arno Hintjens die toentertijd als kok regelmatig iets voor Marvin klaarmaakte.

Tijdens ons gesprek liet ik het woord “geld” vallen. Ik sprak met harde G. Waarop Arno besloot mij een lesje Oostends te geven. Je zult het niet terug gaan horen in mijn audiodocumentaire. Het valt buiten de scope van het verhaal dat ik over Marvin ga vertellen. Maar hoe dan ook, volgens Arno ben ik voor mijn Oostends inmiddels dus wel geslaagd.

Van die dingen dus.