Wordt 2017 het podcastjaar?

Daar waar Marketingfacts het in 2014 nog “een markt met potentie” noemde, kun je anno 2017 niet meer om het fenomeen podcasting heen. Op elke iPhone staat standaard de Podcasts-app geïnstalleerd. Een app die synct met iTunes op je laptop of vaste computer. En ook met Spotify kun je je op podcasts abonneren. Sterker nog: je komt echt van een andere planeet als je nog nooit van podcasting gehoord hebt.

En Apple toonde het in  jaarcijfers over 2016 klip en klaar aan (stand van zaken op 6 december 2016, zelfs nog een volle maand te gaan!):

Podcasts hit an impressive milestone in 2016: globally, Apple listeners consumed over 10 billion downloads and streams over the past 12 months via iPhone, iPad, Apple TV and desktop.

10 billion = 10 miljard downloads!

Het mooie van een podcast-app is dat deze bijhoudt tot waar je een aflevering beluisterd hebt in precieze minuten en seconden. De volgende keer dat je de aflevering verder wilt luisteren gaat ‘ie gewoon vanaf dat punt verder. En het maakt niet uit of je wisselt tussen iTunes van je smartphone of die van je laptop of vaste computer. Podcasts bieden vele voordelen ten opzichte van radio. En soms wordt het ook als audiostream aangeboden en is het dus live, net als radio. De podcast dient dan als archief, als een soort Uitzending Gemist.

Vorig jaar besloot ik een nieuwe audiodocumentaire te maken. Het werd tijd want mijn vorige audiodocumentaire stamt uit 2014. En hoewel ik in eerste instantie nog dacht dat ik hem net als de vorige keer op de radio uitgezonden zou willen hebben, dit keer maak ik er een podcast van. Ik heb niet veel nodig, ik kan alles zelf doen. Dat deed ik de vorige keer ook, maar de radio was toen nog wel nodig om hem uit te zenden. Dat was toen Radio 6, een zender die inmiddels ook alweer ter ziele is! Snap je gelijk hoe het met radio in Hilversum gesteld is: op sterven na dood!

Eind vorig jaar belde ik met Anton de Goede, de hoofdredacteur van Woord.nl. Hij vertelde mij dat Woord.nl in de huidige vorm per 1 jan 2017 zou ophouden te bestaan. En dan te bedenken dat ik in maart 2014 nog bij de opening aanwezig was! Het heeft dus slechts 2 1/2 jaar in huidige vorm kunnen bestaan. De site wordt op dit moment omgevormd tot, je raadt het al, een podcastplatform! (ik zei nog in 2014 tijdens de openingsborrel…)

Daar waar Hilversum ooit vooropliep met innovatieve ideeën.  Ik noem 3VOOR12, Bieslog en meer sites die onder de vlag van de VPRO vielen. Een club waar ik als WordPress-installateur  en code-masseur ook wat jaartjes mijn ding heb kunnen doen. Sterker nog: ik heb WordPress als eerste in Hilversum mogen installeren en heb weblogs.vpro.nl, pooljaar.nl, weblogs.hollanddoc.nl, radio6.nl en het weblog voor In Europa (mede) mogen opzetten/ontwikkelen. Helaas zijn door de bezuinigingen vanuit de politiek (lees: politici hebben afgelopen jaren echt nul,nul visie op internet laten zien!) al die blogs de nek om gedraaid.

Inmiddels komt alle innovatie van nieuwe makers die niet gebruikmaken van de oude medianetwerken. Zie het succes van de bloggers en de vloggers. En inmiddels ook van de podcasters. De gevestigde orde heeft het nakijken.

Er is geen twijfel over mogelijk: ik zal het zelf moeten gaan doen. Is het daarom een idee om alle stappen die ik moet zetten om tot een podcast te komen te beschrijven, te delen hier op mijn blog? En daarna misschien ook nog wel, want als de podcast er eenmaal is wil ik natuurlijk ook dat er flink naar geluisterd wordt. Promotie is dus wel een dingetje. Hoe zal ik dat gaan aanpakken? Waar loop ik misschien in vast? Wat valt er tegen? Of misschien wordt het gelijk een juweel van een succes? Wie zal het zeggen? We gaan het “zien”…

Terug bij het begin

Midden in het proces van het produceren van een podcast zit ik op dit moment. Het moet een serie van 10 afleveringen gaan worden. Een serie over het vinden van eigenheid in de muziek. Het vinden van een artistieke ziel. Ik ben niet de hoofdpersoon in de podcast, toch gaat het ook over mij. Alles wat er gezegd wordt is onderhevig aan zelfreflectie want alles wat ik erin wil hebben en wat niet, het is allemaal aan mij om dat te bepalen.

Elke documentaire is gekleurd. Je kunt maar 1 kant opkijken met de camera en dwing je de kijker echt om ergens naar te kijken. Hij of zij ziet niet wat er naast of achter de camera gebeurt. Met audio heb je dat minder in de hand. Geluid speelt zich tenslotte als een wolk rond de microfoon af en die vangt ook het geluid van opzij en van achteren op. Een camera kan dat niet, tenzij je een moderne 360 graden camera gebruikt…

Maar goeds, waar zit mijn eigûh eigenheid als het aankomt op muziek? Ik heb de afgelopen jaren veel verkend en geëxperimenteerd op muzikaal gebied als componist, sounddesigner en uitvoerend muzikant. Veelzijdigheid is iets wat mij redelijk ligt, maar toch knaagt er iets.

De keuzes die je maakt, ze vormen je.

Ik weet nog hoe ik een jaar of 13 was en op een open dag van de Haagse Stedelijke Muziekschool aanwezig was. Als ik toen de muziek van de jazzgitaar workshop van Ferry Robers niet gehoord had was ik er ook niet aan begonnen. Dan had ik misschien gekozen voor een workshop popmuziek. Maar ik koos voor jazz.

Toen ik op mijn 16e in een schoolbandje terecht kwam begreep ik geen ene donder van de blueslicks die je over Rolling Stones songs behoorde te spelen. Hoe je over complexe jazz akkoorden moest soloren snapte ik wel. Ik speelde modaal over de Stones en het klonk voor geen meter. Que!? Bovendien swingde ik en dat is niet goed voor rock ‘n’ roll. Rock moet je hoekig, rauw en fel spelen. En in een solo moet je met een behoorlijk overstuurd geluid de gitaar laten gillen, met licks die omhoog gaan. Sizzling to the top…

De complexe harmonie van de jazz, ik ben er altijd dol op geweest. Daarom hou ik ook zo van Steely Dan. En daarom raakte ik ook verknocht aan Braziliaanse muziek. Harmonisch, melodisch en ritmisch is die muziek zo verschrikkelijk rijk. En tekstueel zijn de Brazilianen ook nog eens de grootste poëten op aarde. Een werelddeel dat op muzikaal gebied behoorlijk miskend wordt door de rest van de wereld!

Samen met Tom America heb ik de formatie ‘zegzeg’. Dat vraagt om een eenvoudige en droge aanpak wat mij betreft. Een gitaar in al zijn naaktheid, zonder poespas. Gewoon zorgvuldig gekozen noten. Geen episch gegil met veel vervorming. Geen theater en geen stoerdoenerij.

We etaleren helemaal niets behalve waar de muziek zelf om vraagt. Zoals het was op die open dag van de Stedelijke Muziekschool. Het was de muziek die me toen raakte. De rest doet er namelijk helemaal niet toe.

VoCo is een audio app die woorden kan veranderen

Onder de noemer VoCo is Adobe bezig een soort Photoshop voor audio te bouwen waarmee je een opname van de menselijke stem zover kunt gaan aanpassen dat die stem andere woorden gaat uitspreken. De software heeft ongeveer 20 minuten aan spraak van een persoon nodig om op basis daarvan nieuwe woorden en zinnen te kunnen bouwen. Tijdens het Adobe MAX 2016 Sneak Peeks evenement werd een demo van de tool gepresenteerd:

Het is een kwestie van tijd voordat zo’n tool vlekkeloos werkt. Dat was met Photoshop immers ook het geval. Dankzij de digitale techniek kunnen we vandaag de dag al best heel veel. In tegenstelling tot analoog kun je digitaal echt onhoorbaar knippen in audio. Zelfs in een woord. En met de huidige techniek kunnen we de toonhoogte van een stem veranderen. We kunnen het formant (resonantie van specifieke frequentie/s) aanpassen om bv van een mannenstem een vrouwenstem te maken. We kunnen de snelheid van de stem versnellen of vertragen terwijl de toonhoogte gelijk blijft. En nog meer van dat soort foefjes. Een soort kleien met audio.

Met gemak knip ik woorden uit een interview. Een poos geleden werd tijdens een interview een achternaam verkeerd uitgesproken. Ik kon het niet over mijn hart krijgen dat de geïnterviewde met die fout op de radio te horen zou zijn en dus sleutelde ik net zo lang totdat het helemaal naturel klonk. En een jaartje terug werkte ik aan een documentairefilm waarin een Indiër voorkwam die ongelofelijk traag sprak. Niet te doen! Als oplossing werd het interview met behulp van software versneld, ook op beeld dus (het moet natuurlijk wel sync lopen!). Het zag er totaal overtuigend uit. Niemand die het doorhad, behalve de man zelf. En zijn vrouw die voor het eerst een beetje trots kon zijn op haar man…

Met een beetje (veel!) geduld kan ik zelfs een synthesizer mijn naam laten zeggen:

Deze VoCo tool zal nieuwe ethische vragen opwerpen. Hetzelfde gold ooit ook voor Photoshop. En nog altijd is daar discussie over. Want hoe ver ga je in het “mooier” maken van fotomodellen? Inmiddels zijn we toch helemaal gewend geraakt aan die onechtheid die we massaal beschouwen als echt. Of hebben we precies in de gaten dat het zwaar gemanipuleerde foto’s zijn? Ik denk het niet, slechts een klein deel van het publiek zal zien dat het niet echt is. Kritisch kijken en luisteren is een vak apart.

De werkelijkheid aanpassen/manipuleren is wat we graag doen. Vaak doen we dat vanuit het oogpunt van esthetiek. Maar we slaan er ook vaak in door. Je ziet het in het gebruik van Photoshop maar ook in het gebruik van Instagram-filters en dergelijke, iedereen slaat een beetje door in het aanpassen van de werkelijkheid. En over 50 jaar zal men zich gaan afvragen: hoe zag het er nu echt uit?

Onlangs zag ik een prachtige expositie van fotograaf Peter Lindbergh in de Kunsthal van Rotterdam. Peter staat bekend om zijn modefoto’s waarin hij de modellen op een rauwe en eerlijke manier fotografeert. Hij onderscheid zich in een modewereld die bol staat van doorgeslagen photoshoppers.

Tja… wat is mooi?

Mede door zo’n tool als VoCo zullen de discussies ook op het gebied van interviews en documentaires gaan komen. Je kunt straks mensen namelijk dingen laten zeggen die ze helemaal niet gezegd hebben. Is het wel ethisch verantwoord? En hoe zit het met de esthetische aspecten?

Net als met Photoshop moeten de mensen opvoed worden: wees je ervan bewust dat dit de werkelijkheid niet is, maar dat deze gemanipuleerd is. En laat ik er duidelijk over zijn: op zich is er niets mis met die techniek. Ik ben voor innovatie. Denk alleen goed na. Werkelijkheid en fictie dienen uit elkaar gehouden te worden. Ja toch?

 

bron, onder andere: The Verge

Een serie over mijn vak [muziek en sounddesign]

Zet de verkeerde muziek onder prachtige beelden en iedereen klikt weg. Views, geen. Waar ligt dat dan aan? Verkeerde muziek? Wat is verkeerde muziek?

Deze en ook andere vragen wil ik komende tijd gaan proberen te beantwoorden in de vorm van een serie blogposts over mijn expertise als muziekcomponist en sounddesigner. Met praktische tips voor videomakers, vloggers, bloggers, storytellers, theatermakers, podcasters, filmmakers en ga zo maar verder.

Wie denkt dat muziek en geluid een ondergeschikte rol speelt in bijvoorbeeld videos heeft het mis. Wat je hoort is minstens zo belangrijk als wat je ziet, zo zitten wij mensen nou eenmaal in elkaar. Ons gehoor is van essentieel belang om dingen te kunnen ervaren en alert te zijn op bijvoorbeeld gevaar.

Kortom: muziek en geluid doen iets met onze ervaring. Zet andere muziek en andere geluiden onder dezelfde beelden en de ervaring wordt (totaal) anders.

(wordt vervolgd)

Hoe rock ’n roll via röntgenfoto’s in de USSR verspreid werd

Het is bijna niet voor te stellen in onze tijd met muziek in overvloed, maar vroegâh in de 50-er jaren lag de situatie totaal anders. En al helemaal in de USSR dat in een Koude Oorlog verkeerde met de Yankees. Wie in de USSR rock ‘n’ roll of jazz wilde horen moest een beroep doen op het illegale circuit, de zwarte markt. En daarmee een gevangenisstraf van 2 to 5 jaar riskeren. Dan moet de voor liefde muziek wel heel groot zijn.

Lees verder

Product placement in muziek

Het is misschien niet zo algemeen bekend maar toch is product placement in muziek net zo oud als de weg naar Tuitjenhorn. Het fenomeen is bekend door het gebruik ervan in films en tv-programma’s waarin merken duidelijk in beeld gebracht worden. Het is een vorm van onbewuste/verborgen sponsoring.

Maar dus ook in popsongs wordt het veel gebruikt. De Pitch podcast maakte er een aflevering over:

The Future of Audio in De Balie: Nederland blijft achter

Vanmiddag werd in De Balie, Amsterdam, gesproken over de toekomst van audio. Audio als zijnde: gesproken woord. Maartje Duin en Tjitske Mussche die samen regelmatig luisteravonden organiseren onder de noemer Grenzeloos Geluid openden de bijeenkomt door een paar korte fragmenten van populaire podcasts te laten horen. Ze kwamen allemaal uit Amerika, op 1 Zweedse uitzondering na. En dat Zweden het goed doet op podcast gebied, dat kwam Jakob Munck van het Zweedse productiebedrijf Munck vertellen.

Jaloers op Zweden

Munck vertelde een lovend verhaal over het enorme succes in Zweden van on-demand radio. Dat heeft kunnen ontstaan doordat de Zweedse publieke radio omroep een paar jaar geleden besloten heeft om te gaan samenwerken met externe partners, waaronder het bureau van Munck. Het levert ongekend hoge cijfers op: 6,5 miljoen luisteraars per week waarvan 2 miljoen op basis van podcasts/om-demand. En dat op een inwonersaantal van 9 miljoen! Alle programma’s zijn in Zweden voor 30 dagen na live-uitzending beschikbaar. Het zijn cijfers waar wij in Nederland stikke jaloers op zijn. Download in dit kader het document Swedish Radio 2013 (PDF) ook eens, met nog veel meer info over hoe die slimme Zweden het doen, ook hoe ze de brug slaan tussen social media en radio/on-demand.

Munck werd gevraagd op welke manier men on-demand luistert. Zijn antwoord was kort en simpel: mobile.

Jaloers op Amerika

In Nederland kijken alle verhalende radiomakers naar Amerika. Want daar gebeurt het echt. Daar is de toekomst van radio dankzij het fenomeen podcasting een gegarandeerde stralende toekomst, met bakken vol geld en super creatieve podcasts. Ik noem This American Life, Radiolab, SerialLove + Radio of een WTF podcast (What The Fuck) die zelfs Obama te gast had.

Jonathan Mitchell, maker van de bijzonder populaire podcast The Truth (meer dan 150.000 abonnee’s), kreeg van de dames Duin en Mussche het woord om zijn Amerikaanse droom te verwoorden. The Truth podcast was Mitchell ooit begonnen omdat hij na zo’n 20 jaar ervaring als traditioneel radiomaker meer vrijheid zocht. En die vrijheid kreeg hij. Vandaar zijn boodschap: get it out there. Denk niet teveel na over geld maar ga iets maken en zet het online zodat men het kan delen. Want ook al is het een kleine groep, mensen willen immers graag delen.

Mitchell kan er inmiddels goed van leven. Adverteerders kunnen een paar korte timeslots kopen die Mitchell op eigen wijze aanprijst in zijn podcast. Het levert hem zo’n 5000 dollar per episode op wat voldoende is om ze te kunnen produceren. Mitchell werkt vanuit huis en zegt geen zorgen te hebben over zijn inkomen. Die relaxtheid dankzij de solide stroom aan inkomsten via adverteerders heeft Mitchell ook zeker te danken aan het podcast-platform Radiotopia waar hij vanaf het begin bij betrokken is. Radiotopia hanteert een samen-staan-we-sterk methodiek voor alle aangesloten podcasts door ze gezamenlijk te promoten en gezamenlijk op zoek te gaan naar adverteerders, donaties en andere vormen van funding. Het is een ongekend succes gebleken.

Nederland blijft achter

Frustrerend is het dan om vervolgens geen enkel positief geluid uit Nederland te horen. Jan Westerhof (Directeur Radio NPO) kreeg het woord maar wilde vooral graag benadrukken dat hij fan is van de term radio. Radio sluit het sharen/delen uit en is een oude term van alleen maar zenden. Als Westerhof blijft vasthouden aan die term dan is radio echt ten dode opgeschreven, zo voorspel ik. Omarm het internet of sterf, dat idee.

Ik heb ervaring met het maken van radiodocumentaires. Na het maken van mijn eigen productie Oostende Healing voelde ik me geroepen om een podcast te gaan produceren. Toch is dat tot op heden niet gebeurd maar ik sluit niet uit dat dat een keer gaat veranderen. Want de kans die Nederland laat liggen is eigenlijk te mooi om waar te zijn.

P.S. De live-stream is on-demand te bekijken, niet in super lage kwaliteit via de NPO maar in HD via het Vimeo-account van De Balie:

De New York Times laat het zien: zo bouwden Skrillex, Diplo en Justin Bieber de track ‘Where Are Ü Now’

Geweldig om te zien hoe de New York Times de track ‘Where Are Ü Now’ van Skrillex, Diplo en Justin Bieber analyseert. Muziektechnische taal wordt voor de verandering nu eens niet vermeden en ook worden de geluidstechnische behandelingen, de editing, uitvoerig beschreven. Wat we sounddesign noemen, mijn specialisatie. Het is deze klankvormgeving die de track karakter, dynamiek en kleur geeft. Een specialisatie die in de loop van de jaren een steeds grotere rol heeft gekregen. Niet alleen in popmuziek en dancemuziek, maar ook in films, radio en televisiedocumentaires en podcasts. Dankzij moderne audiosoftware kun je het geluid tegenwoordig met ongekende precieze sounddesignen (zie ook mijn post Met een ijsklontje muziek maken).

De track ‘Where Are Ü Now’ wordt in tekst, audio en op beeld geanalyseerd. Ik wil je adviseren om als eerste het stuk The Inside History of ‘Where Are Ü Now’ op de NYT-site te lezen. In dit artikel zul je ook een podcast/audio-onderdeel aantreffen dat specifiek op de samenwerking tussen het drietal ingaat. Het fraaiste onderdeel van de totaalanalyse is de speciale video die de NYT van de track heeft gemaakt. In de video worden de 3 heren geïnterviewd, leggen zij precies uit hoe de track werd opgebouwd door het te laten zien en horen.

Voor mij is het ook geweldig om te zien hoe Skrillex op zijn laptop (MacBook Pro die ik zelf ook gebruik) met Ableton Live (software die ik zelf ook sinds 2001 gebruik) werkt want zo werk ik namelijk zelf ook. Vroeger had je een grote studio nodig, een technicus die de knoppen bediende en een groep muzikanten. Tegenwoordig kun je die dingen allemaal in je eentje doen, zoals ik ze meestal doe. Of, zoals deze heren, met zijn drietjes. Met een hele vette hit als resultaat.

(omslagfoto: still uit video NYT)

Het verschil tussen het audioblog en de podcast

podcaster-grafix

Hoewel het audioblog en de podcast veel gemeen lijken te hebben, ze verschillen ook behoorlijk van elkaar. Daarom, ter verduidelijking, het volgende:

Wat is een Podcast?

  1. de podcast is een gestandaardiseerde feed (RSS) met audio bestanden (veelal in het mp3-formaat, maar ook m4a of ogg formaten worden soms gebruikt)
  2. je abonneert je op een podcast door de feed aan een programma zoals iTunes toe te voegen
  3. de podcast bestaat uit diverse episodes/afleveringen
  4. de nieuwe episode/aflevering wordt automatisch gedownload wanneer deze beschikbaar is
  5. soms is de feed voorzien van oudere episodes/afleveringen die met terugwerkende kracht gedownload kunnen worden
  6. de podcast is altijd voorzien van artwork, aanvullende show notes per aflevering en een aangehecht (enclosed) geluidsbestand
  7. een podcast feed moet door Apple gevalideerd worden voordat deze in de podcast directory van iTunes opgenomen wordt

Wat is een Audioblog?

  1. de audioblog is een blogpost waar een stuk audio aan toegevoegd is bijvoorbeeld door een player zoals die van SoundCloud in de post te embedden of door het mp3-bestand toe te voegen aan de blogpost
  2. de audioblog kun je niet via een programma zoals iTunes afspelen
  3. een audioblog bezoek je via de browser of via tools zoals Bloglovin’ of Feedly (zoals je dat met alle andere blogs ook doet)

Best of both world: Podcast + Audioblog!

Het abonneren en hiermee automatisch downloaden via het programma is de essentie van de podcast. Het werkt op basis van een gestandaardiseerd systeem zodat de audiobestanden zonder problemen via een abonnement in bijvoorbeeld iTunes automatisch opgehaald/gedownload worden. Een audioblog is in essentie een blogpost die voorzien is van een of meerdere audiobestanden.

Een podcast is complexer om op te zetten maar kan een groot effect hebben doordat men zich via allerlei apps op de feed kan abonneren waardoor de audiobestanden automatisch naar de gebruiker gestuurd worden. Deze abonneer functie missen blogs met uitzondering van diegenen die services zoals Bloglovin’ of Feedly gebruiken. Helaas is het ooit zo geweldige Google Reader door Google jaren geleden gestopt. Wat een enorme historische misser van Google was! Maar Google bleek ongevoelig voor de massale kritiek (alle bloggers waren WOEST!) die men hierop kreeg. De service kwam er niet mee terug.

Audioblogs kunnen heel goed via sociale media zoals Twitter en Facebook onder de aandacht gebracht worden. Menig podcaster zal daarom naast het aanbieden van de specifieke podcast-feed ook elke episode/aflevering aankondigen via een blogpost of audioblogpost en het promoten viaTwitter en Facebook.

De gecombineerde oplossing van (audio)blog + podcast-feed is de beste oplossing. Dit kun je met WordPress via speciale plugins opzetten. Wellicht dat ik daar een andere keer wat meer op inga. Maar voor nu, voor wie daar serieuze interesse in heeft, laat het me weten en ik maak een offerte op maat!

Kurt Cobain, het gekwelde kind

De muziek van Kurt Cobain leerde ik pas echt kennen na zijn dood. Begin jaren 90 was ik vooral druk bezig met mijn eigen muzikale carriere. Onze doelen waren denk ik wel ongeveer gelijk, zo stel ik me voor. Muziek maken voor, hopelijk, zoveel mogelijk mensen. En de plekken waar je dan terecht komt zijn soms hetzelfde. Een zaal als Paradiso bijvoorbeeld. 

De wereld sucks

De impact van Nirvana was ongekend. Nog altijd eigenlijk. Ik heb niet veel op met de teksten van Kurt, nooit gehad ook. Te naargeestig. De kracht van de muziek zit hem voor mij in de combinatie van de eenvoudige harmonieën en ritmes die goed samengaan met zijn sterke gevoel voor melodie.

I’m so happy ‘cause today I found my friends, they’re in my head / I’m so ugly, but that’s OK ‘cause so are you.

Kurt is altijd dat kind gebleven. Hij is van ’67, ik ben van ’68. En zeker nu ik de documentaire Cobain: Montage of Heck heb gezien kijk ik voor een deel ook mijn eigen verleden in. Toen de eerste stappen naar volwassenheid gezet werden. Stappen die Kurt nooit heeft durven zetten. Kurt raakte volgens de overlevering depressief doordat zijn ouders gingen scheiding maar was zelf nog slechter in staat om kinderen op te voeden. Courtney Love kickte van de heroïne af toen ze zwanger raakte terwijl Kurt rustig doorspoot als een onvolwassen junk. In de documentaire wordt het allemaal pijnlijk zichtbaar. Het is nog net geen Sid and Nancy, maar het scheelt niet veel.

Een lullig douchegordijntje

De eenvoud van hun bestaan wordt in beeld gebracht door Courtney die hun “happy days” filmt. In een krappe badkamer staat het echtpaar voor een eenvoudig douchegordijntje tanden te poetsen. Courtney laat zien hoe groot haar borsten zijn. En bij Kurt zijn de rode korsten op zijn rug duidelijk zichtbaar. We kijken duidelijk niet naar een aflevering van MTV Cribs.

De slachtofferrol die Kurt aantrok zette hij linea recta om in teksten voor zijn songs. Het leven was de hell. En tot letterlijk bloedens toe zingt hij negen keer “A denial!” in de song Smells Likes Teen Spirit. Het wordt massaal meegebruld, als teken dat hij niet alleen staat in zijn gevoel. De fans vinden Kurt puur en echt.

Tot hij ineens toetreedt tot de Club Van 27.

Met tranen in zijn ogen is het -ex Nirvana bassist Krist Novoselic die verwoordt wat ik denk: “waarom zagen we dit niet aankomen?”

In de docu komt ook een jonge Dave Grohl aan het woord. Zijn toon is juist heel opgewekt. Hij waardeert het succes van de band enorm. Hoe kan het ook anders, alles zit toch mee? Maar Kurt kan dat niet. Je zou kunnen zeggen: wat een verwend joch, maar zo simpel ligt het niet. Kurt is een sombere zonderling die weigert tijdens interviews de vragen te beantwoorden. Zwaar op de hand, of zeg maar gerust: depressief.

Niet zo verwonderlijk dus dat deze Kurt al in zijn middelbareschooltijd een 1e zelfmoordpoging doet. Voorzien van zware stenen op het lijf gaat hij op een avond op een treinspoor liggen. Het verkeerde spoor, zo blijkt. De trein raast over de rails naast hem voorbij. Het voorval spoort Kurt aan om toch echt iets met zijn leven te gaan doen. Hij ontdekt de punkrock en gebruikt het format om zich te uiten.

De beeldtaal van de film

Cobain: Montage of Heck is zichtbaar geïnspireerd op de Pink Floyd film The Wall. De persoonlijke teksten uit het dagboek van Kurt (het woord internet was toen alleen nog in militaire kringen bekend en het woord blogger moest nog uitgevonden worden) komen in de docu tot leven via indrukwekkende animaties, die de letters in beweging zet. Alsof ze letter voor letter voor ons worden uitgeschreven. Hier en daar wordt een woord omcirkelt of onderstreept. Ook de tekeningen van Kurt die hij aan de lopende band maakte komen geanimeerd tot leven. En als Kurt ons toespreekt, met dank aan de door hemzelf opgenomen monologen, wordt het verhaal verfraaid door de animaties van Nederlander Hisko Hulsing.

De cassette “Montage of heck”

Op een dag, tijdens het doornemen van de spullen van Kurt die opgeslagen liggen in een loods, treft regisseur Brett Morgen tussen de meer dan 100 thuiscassette-opnames van Kurt er eentje aan met daarop de tekst “Montage of heck”. Het is een soort mixtape die Kurt op zijn 4-sporenrecorder op 21-jarige leeftijd maakte. Je hoort hem in het toilet pissen en doortrekken. Vogeltjes die fluiten en muziek die ala het bekende Beatle nummer Revolution No 9 is gemonteerd. Er komt van alles voorbij, The Sounds of Silence van Simon & Garfunkel, I Want Your Sex van George Michael en ga zo maar door. Kurt als een soort podcaster. Maar dan wel eentje met een bijzonder zwartgallige smaak.

Teenage angst has paid off well / Now I’m bored and old.

Objectiviteit

Zijn voorlaatste zelfmoordpoging doet Kurt in Rome als hij vermoedt dat Courtney overweegt om vreemd te gaan. Die poging mislukt maar is een voorbode van dat wat nog geen maand later wel lukt. Die mededeling komt in de documentaire net zo plotseling als ik dit zinnetje nu tik.

De film slaagt er niet helemaal in om een heel objectief beeld te schetsen van wie Kurt nu precies was en hoe de weg naar succes en zijn zelfverkozen dood verlopen is. Op diverse cruciale momenten ontbreekt het aan diepgang. Bijvoorbeeld in de scene waarin de vader van Kurt zichtbaar zwijgt, maar waar Brett Morgen beter door had kunnen vragen. Want was die scheiding nu De Reden om daar je hele leven verbolgen over te blijven? Was het omdat vader ondanks zijn belofte om altijd alleen te blijven toch weer voor een nieuwe vrouw koos? Was het die vrouw, de enge stiefmoeder? Was het omdat mama hem naar zijn vader stuurde? Was het de hyperactiviteit, de ADHD?

De film blijft hangen in dat wat de geïnterviewden op camera zeggen. Het vraagt soms om een weerwoord, een voice-over die het grotere geheel kan duiden. In Cobain: Montage of Heck komt alleen Kurt zelf aan het woord en de mensen die hem liefhadden.

Over zijn geslaagde zelfmoord komen we helemaal niets te weten. Zelfs van Courtney niet. Terwijl Kurt 9 dagen lang vermist is geweest en alleen aan zijn vingernagels geïdentificeerd kon worden. Het beeld gaat op zwart na de mededing van het overlijden van Kurt en de aftiteling rolt langzaam het beeld in.

De film geeft ook geen inzage in de plek waar het allemaal grotendeels plaatsvond: Seattle. Grunge was een genre dat daar ontstond en de tijdgeest bepaalde, niet alleen voor Nirvana.

Here we are now, entertain us.

Entertaining is de film zeer zeker wel. En het zet aan tot nadenken. Psychisch verknipte personen worden soms de grootste sterren, zo blijkt maar weer. Of het nu om Michael Jackson gaat of deze Kurt Cobain.

“Embrace life, because you only get one life”

“I wish I was dead already”, zei zangeres Lana Del Rey in een interview. Het kon rekenen op een reactie van de dochter van Kurt, Frances Bean:

“I’ll never know my father because he died young, and it becomes a desirable feat because people like you think it’s ‘cool.’ Well, it’s fucking not. Embrace life, because you only get one life. The people you mentioned wasted that life. Don’t be one of those people. You’re too talented to waste it away.”

After a Del Rey fan tweeted at Frances Bean to “leave her the fuck alone,” the grunge icon’s daughter clarified her tweets. “I’m not attacking anyone,” she wrote. “I have no animosity towards Lana. I was just trying to put things in perspective from personal experience.”

Cobain: Montage of Heck vertelt het verhaal van de ontevreden anti-held. Kurt was niet cool. Geen voorbeeld voor wie dan ook. Zeker geen held. Zijn verhaal is gewoonweg in en in triest.

(omslagfoto: Luigi Orru / CC BY-NC-ND)