Het mixen van gesproken woord

Bij het maken van een radiodocumentaire of een podcast heb je rekening te houden met de verstaanbaarheid van de stemmen. Wat er gezegd wordt. En dat is best lastig want tijdens een gesprek valt er al snel een woord weg omdat er een brommer voorbijrijdt of omdat je als interviewer de microfoon net op het verkeerde moment wegdraait om een volgende vraag te kunnen stellen. Gelukkig kan ik dat achteraf aanpassen tijdens de mixage. Het kost een boel werk, maar het moet gebeuren omdat het de luisterervaring sterk verbetert.

Dankzij moderne hedendaagse software kan ik minuscule veranderingen maken die de luisteraar niet zal opmerken tenzij ik het allemaal achterwege laat want dan zal de luisteraar regelmatig naar de volumeregelaar moeten grijpen. Dat is natuurlijk onzinnig want het geluidsniveau moet gewoon optimaal gebalanceerd zijn. Alle stemmen moeten op hetzelfde volumeniveau zitten, zo simpel is het eigenlijk. En juist heden ten dage hebben we daar radionormeringen voor afgesproken binnen Europa. Programma’s zoals Spotify, iTunes Music en YouTube gebruiken die normen ook en het zorgt ervoor de luisteraar niet de hele tijd met de volumeregelaar de boel hoeft bij te sturen. Wat vroeger wel het geval was. En ook met CD’s en vinyl het geval is.

Helaas houden nog altijd relatief veel podcasters zich niet aan de norm. Het resulteert in gesprekken die vermoeiend zijn om naar te luisteren. En dat is zonde, want de luisteraar haakt uiteindelijk dan toch echt af. Ik in ieder geval wel.

Luister zondag 28 mei 2017 naar de Radio Doc: ‘Wim de Bie: de Radio Jaren – van Uitlaat tot podcast’

De VPRO kreeg in de smiezen dat ik Wim de Bie help bij de techniek en montage van zijn podcast Bie’s Warboel. Zodoende boden ze mij aan om een radiodocumentaire voor Radio Doc over Wim te maken. En Wim stemde daarin toe.

Wekelijks sprak ik bij hem thuis af om, zoals Wim dan regelmatig zei “zoals Kees en ik ook altijd deden”, ideeën te spuien. Vooral eerst veel praten zonder op te nemen. Het resulteerde in een echte samenwerking.

We zijn diep in het radioverleden van Wim gedoken. In 1963 begon De Bie zijn medialoopbaan als eindredacteur van het VARA-radioprogramma Uitlaat. Vanwege de enorme populariteit op televisie van het duo Koot en Bie bleef het radioverleden van Wim wat op de achtergrond. Velen zullen wellicht niet weten dat het duo Koot en Bie in het radioprogramma Uitlaat voor het eerst landelijke bekendheid kreeg.

Het radioarchief van Uitlaat is grotendeels verloren gegaan. Maar in de maand dat ik met Wim begon samen te werken, november 2016, ontving Wim van Beeld en Geluid een harddisk met slechts 27 fragmenten (!) die wel bewaard waren gebleven. Een belangrijke aanvulling op het radioarchief van Uitlaat kwam recentelijk dankzij de uitgebreide privécollectie van Wim tot stand. Die collectie, bestaande uit vier verhuisdozen vol zelfgemaakte bandopnames, werd door het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid geheel gedigitaliseerd en april jongstleden bij Wim afgeleverd.

Samen selecteerden we diverse spraakmakende radiofragmenten van ondermeer W.F. Hermans, H.M van Randwijk, Provo Robert Jasper Grootveld, de Clicheemannetjes en Johnny de Selfkicker. Een aantal fragmenten komen uit de unieke privécollectie van Wim en sommige fragmenten waren nooit eerder op de radio te horen.

Wim blikt terug en kijkt vooruit. Want de cirkel is wat Wim betreft rond nu hij nog altijd met een audiorecorder in de hand zelf opnames maakt en de microfoon op bijvoorbeeld zijn eigen voeten richt, lopend door een grindbak. En vooruitstrevend ook, want de inmiddels 78-jarige De Bie maakt er dus een podcast van: Bie’s Warboel.

Wim de Bie: “Het is een ongelofelijk groot probleem aan het worden, al die oude mannetjes en vrouwtjes… en dat ik daar dan godsamme onderdeel van uitmaak!”

Luister zondag naar onze Radio Doc ‘Wim de Bie: de Radio Jaren – van Uitlaat tot podcast’. Tussen 21 en 22 uur zal deze op NPO Radio 1 te horen zijn. Een Radio Doc van precies dezelfde tijdslengte als een Uitlaat-uitzending: 35 minuten. “Eigenlijk is het een soort model-Uitlaat”, aldus Wim.

Voor aanvullende informatie, zie deze pagina op de 2Doc-site. Via deze url zal de uitzending ook na uitzending terug te luisteren zijn. Of abonneer je gratis op de Radio Doc podcast via bijvoorbeeld iTunes.

(omslagfoto Marco Raaphorst: Wim de Bie maakt opnamen in de grindbak voor zijn podcast Bie’s Warboel)

Radio Doc verklapt

Dear fellow Hollanders,

Bij deze wil ik verklappen dat de Radio Doc die ik aan het maken ben voor VPRO Radio 1 over Wim de Bie zal gaan.

Eind vorig jaar belde Wim mij op met de vraag of ik hem kon helpen met de techniek voor de podcast die hij wilde maken.

Voor ik het wist maakte ik een wandeling met Wim die zijn audiorecorder op het grindpad richtte terwijl iemand verderop de gordijnen wat verder opzij schoof.

“Oh jee, we worden bekeken!”

Inmiddels is die podcast er (bieswarboel.nl) en heeft de VPRO er lucht van gekregen. Zodoende werd ik door hen benaderd om een radiodocumentaire over Wim te maken.

Daarop volgend, Wim met grote ogen: “goehoeeeed!”

Dus noteer in je agenda: zondag 28 mei tussen 21 en 22 uur, Radio Doc op Radio 1. Mijn radiodocumentaire zal ongeveer 35 minuten duren.

Van die dingen.

2 uur lang praten op Radio Rijnmond over Marvin Gaye in Oostende

Zie update onderaan om deze uitzending terug te luisteren!

Zaterdagavond 27 februari even na middernacht op Radio Rijnmond
93.4 FM www.rijnmond.nl zal ik 2 uur lang met radiomaker Jacco van Giessen praten over Marvin Gaye z’n Oostendse periode. Ook zal dan mijn audiodocumentaire Oostende Healing opnieuw worden uitgezonden.

Rockin’ after midnight!

Luister alvast naar het opwarmertje:

UPDATE: uitzending terugluisteren

1e uur

2e uur

The Future of Audio in De Balie: Nederland blijft achter

Vanmiddag werd in De Balie, Amsterdam, gesproken over de toekomst van audio. Audio als zijnde: gesproken woord. Maartje Duin en Tjitske Mussche die samen regelmatig luisteravonden organiseren onder de noemer Grenzeloos Geluid openden de bijeenkomt door een paar korte fragmenten van populaire podcasts te laten horen. Ze kwamen allemaal uit Amerika, op 1 Zweedse uitzondering na. En dat Zweden het goed doet op podcast gebied, dat kwam Jakob Munck van het Zweedse productiebedrijf Munck vertellen.

Jaloers op Zweden

Munck vertelde een lovend verhaal over het enorme succes in Zweden van on-demand radio. Dat heeft kunnen ontstaan doordat de Zweedse publieke radio omroep een paar jaar geleden besloten heeft om te gaan samenwerken met externe partners, waaronder het bureau van Munck. Het levert ongekend hoge cijfers op: 6,5 miljoen luisteraars per week waarvan 2 miljoen op basis van podcasts/om-demand. En dat op een inwonersaantal van 9 miljoen! Alle programma’s zijn in Zweden voor 30 dagen na live-uitzending beschikbaar. Het zijn cijfers waar wij in Nederland stikke jaloers op zijn. Download in dit kader het document Swedish Radio 2013 (PDF) ook eens, met nog veel meer info over hoe die slimme Zweden het doen, ook hoe ze de brug slaan tussen social media en radio/on-demand.

Munck werd gevraagd op welke manier men on-demand luistert. Zijn antwoord was kort en simpel: mobile.

Jaloers op Amerika

In Nederland kijken alle verhalende radiomakers naar Amerika. Want daar gebeurt het echt. Daar is de toekomst van radio dankzij het fenomeen podcasting een gegarandeerde stralende toekomst, met bakken vol geld en super creatieve podcasts. Ik noem This American Life, Radiolab, SerialLove + Radio of een WTF podcast (What The Fuck) die zelfs Obama te gast had.

Jonathan Mitchell, maker van de bijzonder populaire podcast The Truth (meer dan 150.000 abonnee’s), kreeg van de dames Duin en Mussche het woord om zijn Amerikaanse droom te verwoorden. The Truth podcast was Mitchell ooit begonnen omdat hij na zo’n 20 jaar ervaring als traditioneel radiomaker meer vrijheid zocht. En die vrijheid kreeg hij. Vandaar zijn boodschap: get it out there. Denk niet teveel na over geld maar ga iets maken en zet het online zodat men het kan delen. Want ook al is het een kleine groep, mensen willen immers graag delen.

Mitchell kan er inmiddels goed van leven. Adverteerders kunnen een paar korte timeslots kopen die Mitchell op eigen wijze aanprijst in zijn podcast. Het levert hem zo’n 5000 dollar per episode op wat voldoende is om ze te kunnen produceren. Mitchell werkt vanuit huis en zegt geen zorgen te hebben over zijn inkomen. Die relaxtheid dankzij de solide stroom aan inkomsten via adverteerders heeft Mitchell ook zeker te danken aan het podcast-platform Radiotopia waar hij vanaf het begin bij betrokken is. Radiotopia hanteert een samen-staan-we-sterk methodiek voor alle aangesloten podcasts door ze gezamenlijk te promoten en gezamenlijk op zoek te gaan naar adverteerders, donaties en andere vormen van funding. Het is een ongekend succes gebleken.

Nederland blijft achter

Frustrerend is het dan om vervolgens geen enkel positief geluid uit Nederland te horen. Jan Westerhof (Directeur Radio NPO) kreeg het woord maar wilde vooral graag benadrukken dat hij fan is van de term radio. Radio sluit het sharen/delen uit en is een oude term van alleen maar zenden. Als Westerhof blijft vasthouden aan die term dan is radio echt ten dode opgeschreven, zo voorspel ik. Omarm het internet of sterf, dat idee.

Ik heb ervaring met het maken van radiodocumentaires. Na het maken van mijn eigen productie Oostende Healing voelde ik me geroepen om een podcast te gaan produceren. Toch is dat tot op heden niet gebeurd maar ik sluit niet uit dat dat een keer gaat veranderen. Want de kans die Nederland laat liggen is eigenlijk te mooi om waar te zijn.

P.S. De live-stream is on-demand te bekijken, niet in super lage kwaliteit via de NPO maar in HD via het Vimeo-account van De Balie:

NPO schaft de middengolf voor radio af

De NPO gaat per 16 september 2015 stoppen met haar uitzendingen op Radio 5 via de AM-band (ook wel middengolf genoemd). Een logische keuze want AM is kostbaar en zwaar achterhaald qua techniek. Ook voor NPO-directeur Radio Jan Westerhof was de beslissing eenvoudig te nemen:

De bezuinigingen van het kabinet dwingen ons tot keuzen. En de verouderde zendmasten voor de AM zijn aan vervanging toe: dat is een dure operatie waarbij we onszelf afvragen of we dat nog wel moeten doen. We besparen 1,2 miljoen per jaar als we ermee stoppen.

Volkskrant

Radio 5 is het enige kanaal van de NPO dat nog via AM uitzendt. Er zouden volgens de Volkskrant met name ouderen boven de 60 jaar naar luisteren. Ouderen die massaal op Facebook zitten en best digitaal zouden kunnen gaan luisteren. Als ze dit niet al allang doen…

Westerhof noemt DAB+ als alternatief maar dat lijkt mij minder voor de hand liggend want deze techniek was al achterhaald toen ‘ie verzonnen werd. Ik geloof persoonlijk alleen in online streams en podcasts. Opmerkelijk overigens dat de Volkskrant dit juist buiten beschouwing laat.

Radiofragment van Radio Online uit 2007 toegevoegd aan mijn SoundCloud profiel

Ooit won ik met mijn blog marcoraaphorst.nl een Dutch Bloggie voor de felbegeerde titel Beste Muziekwebblog. Godzakke YEAH! De uitslag werd door oudgediende Peter Olsthoorn in het radioprogramma Radio Online (inmiddels zwaar ter ziele) onthuld terwijl in het Atrium in Den Haag het Dutch Bloggies event plaatsvond onder het genot van bier en cheerleaders. Dit legendarische fragment heb ik ook aan mijn SoundCloud profiel toegevoegd in de hoop dat het een beetje duurzaam van aard is. Hier is ‘ie:

In die jaren schoof ik weleens bij Radio Online aan, met name als het weer eens over copyrightkwesties ging. Oerblogger Tonie van Ringelestijn voerde er toen de redactie. Het is slechts 7 jaar geleden maar toch voelt het als een eeuwigheid. Internet is niet echt duurzaam gebleken. Er is zoveel content verdwenen, complete radioarchieven bijvoorbeeld.

Ook de Dutch Bloggies zijn helaas al jaren ter ziele (2009 was het laatste jaar). Den Haag, nee sterker nog: Nederland heeft geen weblog festival meer. In 2009 organiseerde ik er zelf eentje samen met mijn bloggende vriendin, Blog-Art. Ook dit festival moeten we de status legendarisch en obscuur toebedelen.

De data rot onder onze ogen weg. Daarom probeer ik mijn eigen digitale verleden maar zo goed en zo kwaad als ik kan te cultiveren. Als teken van leven. Met dank aan het blog.

(Uitgelichte foto: Gera Nieland)