Podcasts componeren

podcasts-maartje-smits

Op 3 maart 2014 tijdens de lancering van Woord.nl hield Maartje Smits, adjunct-hoofdredactrice hard//hoofd, een kort betoog over het stille fenomeen de Podcast. Een afgeleidde bijdrage over hetzelfde onderwerp leverde ze voor de 16e editie van het 609 cultuur en media magazine van het Mediafonds (download PDF).

Volgens Maartje is het belangrijkste verschil met radio dat een podcast geen live-opname is. Het klakkeloos overzetten van een live-radioprogramma naar een podcast heeft daarom volgens haar dan ook geen zin. Het geheim van een interessante podcast zit hem in de zorgvuldige montage. De keuzes die gemaakt zijn om het verhaal zo goed mogelijk de gehoorgang van de luisteraar in te duwen. Met een spannende montage waarin elke stilte, iedere aarzeling bewust niet zijn weggepoetst.

Een podcast dwingt volledige aandacht af. Met als resultaat, als het goed is, een geestverruimende ervaring.

In haar betoog liet Maartje een paar maal het woord componeren vallen. Omdat een podcast gecomponeerd moet worden. De stemmen die spreken, soms afgewisseld door een voice-over, achtergrondgeluiden die klinken, speciaal sounddesign voor verrassing en het neerzetten van scenes, en stemming verhogende en/of contrasterende muziek zorgen ervoor dat een podcast het gevoel van een film geeft. Waarbij de beelden uit de fantasie van de luisteraar komen.

Mijn favoriete podcast is al jarenlang Love + Radio. Nick van der Kolk en zijn makkers vertellen simpelweg de beste verhalen die prachtig gemonteerd en voorzien van spannende muziek en sounddesign zijn. Daarbij maken zij gebruik van technieken die je in hedendaagse muziekproducties ook vaak hoort. Soms wordt het geluid radicaal gefilterd. Iets dat Radiolab overigens ook doet. Love + Radio heeft een feel die heel lekker en helemaal van deze tijd is.

Het lied werd ooit uitgevonden als vorm voor storytelling. Op rijm kun je verhalen beter onthouden. Tegenwoordig hoeven we ze niet langer te onthouden, dat doet de techniek wel voor ons. Ook is het steevast herhalen van een refreintje niet langer nodig om een boodschap te onthouden. Veel muziek is daarom zo voorspelbaar geworden. Goeie podcasts zijn daarentegen zijn vaak rete spannend. En opwindend.

Maar ook een speelfilm is een traditionele bende vergeleken met een moderne podcast. In de meeste speelfilms hoor je een orkest volop violen de muziek uitvoeren, alsof de bioscoopbezoekers zo dol op orkestmuziek zijn. Not! En via sounddesign wordt alles episch versterkt, nooit wordt het contrast opgezocht. Alsof de bioscoopbezoeker dom is en alles overduidelijk voorgeschoteld en doorgekookt op zijn bordje moet krijgen.

De tijden zijn veranderd. Voor audiodocumentairemakers bijvoorbeeld. De vernieuwing is ingezet door de podcasts. Niet langer moet je een verhaal vertellen terwijl er vogels klinken. Vincent Bijlo zei het gisteren nog tijdens de lancering van Woord.nl: vogels doen het goed onder een gesprek. Ik denk het niet. Niet meer. Fuck die vogels. Gooi er een beat onder met een low pass filtertje dat je langzaamaan dichtdraait. Hack die score!

P.S. Op Transom is een zeer interessant stuk te vinden waarin Brendan Baker, de muziek en sounddesigner van L+R, gedetailleerd uitlegt hoe hij te werk gaat.

Podcasting meer rock & roll dan rock & roll

Via audio een verhaal vertellen, podcasting dus, is als het maken van een collage bestaande uit muziek, geluid en gesprekken. Daarom vind ik die vorm dan ook vele malen interessanter dan popmuziek. Bovendien zit het niet in dat rigide format van couplet, refrein, couplet, refrein, bruggetje vast.

En waarom zou je zingen? Je kunt ook praten. En je kunt ook niet-muzikale geluiden gebruiken. Popmuziek vernieuwt niet meer. Okay, we gooien tegenwoordig een sidechain-compressor over het geheel en spelen een beetje met dat pompende geluid. Geluidstechnisch erg leuk, maar qua vernieuwing in de vorm? Niets, naks, nado.

Podcasting werd ineens spannend voor mij een paar jaar geleden. Omdat het het concept rondom muziek en geluid op zijn kop zet. Alles is mogelijk. Soms met op maat gesneden muziek. Soms met een spannende montage. Spannend sound design. Soms met waanzinnige verhalen. Laat ik een paar opvallende podcasts uiteenzetten:

  • This American Life – waanzinnige verhalen, de beste storytelling die je je kunt voorstellen, niet te clean en perfect, en met lekkere stemmingsverhogende muziek.
  • Radiolab – wetenschappelijke verhalen simpel gebracht. Waanzinnig sound design, maar slaat soms een beetje teveel door in effectbejag (“kijk ons een handig zijn met die editor!”) en soms zelfs kinderachtigheid.
  • Love + Radio – mijn favoriet. Misschien niet helemaal constant qua kwaliteit, maar de beste afleveringen zijn waanzinnig. De montage is vernieuwend. Zuchtjes worden soms herhaald als effect, soms worden er effecten gebruikt om de aandacht in de stemmen vast te houden. De muziek neemt je mee, haalt je eruit, versterkt en verstoort. Als een film zonder beeld. En allerlei ‘probleempjes’, stoten tegen de microfoon, wind die in de microfoon blaast worden er niet uitgehaald en soms zelfs benadrukt net zoals een rondzwabberende camera die sinds Lars von Trier’ DOGMA 95 weer helemaal in is. Rauw, speels en paradoxaal.

Ik heb het gebied nog nauwelijks echt verkend vind ik zelf. Mijn handen jeuken om het te gaan doen. Een beetje zoals Love + Radio. Die punky benadering, lofi, de opwinding van het gesprek, de humor, dat inspireert.

Podcasts zijn overigens super populair. Ook zeker onder de jeugd. De generatie die de hele dag met een iPhone of iPod op het hoofd rondloopt. Hoewel ik mijzelf eerder tot de walkman-generatie (geniale uitvinding trouwens!) beschouw. Juist dat niet op een scherm te hoeven kijken is wat audio zo leuk maakt. Jij en je hoofdtelefoon. En niemand die kan horen wat jij hoort. Een privé-zaak.

How to storytell een verhaal?

Het is nog niet eens zo heel erg lang geleden dat ik de schoonheid van het verhaal ontdekte. Natuurlijk las ik allang boeken, ging ik regelmatig naar de bios en luisterde ik graag naar een goed verhaal tijdens de Haagse opuh koffie.

De ontdekking vond buiten plaats. Ik luisterde met mijn mobieltje naar een podcast van Radiolab. Zo hoorde ik het verhaal van Laura Buxton, een engels meisje van 10 jaar wiens leven plotsklaps zou veranderen door een rooie ballon die ze door de lucht liet zweven. Op de ballon had ze een notitie geplakt “Please send back to Laura Buxton”. Wat er toen gebeurde mag een wonder heten. Vele kilometers zuidelijker kwam de ballon in handen van een meisje dat ook Laura Buxton bleek te heten! Ze kregen contact en spraken af elkaar te ontmoeten. Wat er toen gebeurde was misschien wel veel wonderlijker: de twee meiden leken niet alleen behoorlijk op elkaar, ze bleken ook dezelfde haarkleur, dezelfde type kleding te dragen, even oud te zijn, dezelfde stem en dezelfde interesses te hebben! Dit kon toch geen toeval zijn?

Een wonder was het, dit had moeten gebeuren. De ballon werd van de ene Laura gedreven in de handen van de andere Laura. Het kon niet anders. Dit had moeten gebeuren, zo vertelden de meiden in de podcast.

Op onze planeet aarde met ongeveer 7 miljard bewoners, is kansberekening van toepassing. Mensen die een gigantische bedrag uit de loterij winnen bijvoorbeeld, niet 1 keer maar soms zelfs een paar maal. Of basketbalspelers die als topspelers weggezet worden, puur omdat ze tijdens een wedstrijd ineens heel veel doelpunten achter elkaar scoorden, meer dan iemand ooit tevoren gedaan had. Dat ze de volgende wedstrijd slecht scoorden deed er voor het grote publiek al helemaal niet meer toe. De spelers waren immers halfgoden geworden.

Een wonder is slechts een verhaal. Zo ook dat van die twee Laura Buxton’s. Een verhaal waarin de overeenkomsten in het verhaal werden opgenomen en de zaken die niet overeenkwamen lieten ze weg, die hadden de meiden zelf ook niet eens opgemerkt! Het is een mooi verhaal over toeval mooi verteld. Mystiek gemaakt. Zoals sprookjes dat ook doen. De twee Laura Buxton’s waren in werkelijkheid wel degelijk totaal verschillende meiden. Verschillende lievelingskleuren. Verschillende studievakken. De ene was niet echt 10, maar bijna 10. En ga zo maar door.

Mensen willen maar wat graag in dit soort wonderen geloven. Maar waarom? Waarom zouden we niet willen accepteren dat ons eigen leven ook een wonder is? Waarom er op wachten? En waarom naar al anderen die anderen kijken terwijl wij het zelf allang zijn?

Een goed verhaal goed verteld hoeft niet eens waar te zijn. Dat het iets met je doet dat is de voorwaarde. Dat heet storytelling.

Uit vrije wil doneren?

In Amerika kijkt niemand van het begrip Public Radio op. Radio die betaald wordt door het publiek. Huh? Ja inderdaad het publiek zorgt ervoor dat bijvoorbeeld This American Life al sinds 1995 haar geweldige radioprogramma maken kan. Ook Radiolab wordt volledig door de luisteraars ondersteund. In beide radioprogramma’s hoor je voordat de show begint een korte oproep om te doneren.

Hier in Nederland vinden sommige mensen zo’n omroep tot doneren een manier van bedelen. Zo bleek ook vanavond tijdens de #blogpraat chat op Twitter. Gelukkig deelt lang niet iedereen die negatieve mening. Ik vind een oproep tot doneren een oproep om Uit Vrije Wil iets bij te dragen. Het hoeft niet maar is wel zeer welkom. En nogal vriendelijk als je het mij vraagt. Met name voor mijn werk is dit zeer welkom want eigenlijk maak ik het liefst dingen die online beluisterd en bekeken kunnen worden, ben ik niet afhankelijk van opdrachtgevers maar kan ik de dingen hier op mijn blog doen zoals ik ze wens.

Zo’n oproep tot doneren, zoals bijvoorbeeld This American Life altijd in het begin van de podcast van haar show aankondigt, dat klinkt in mijn oren als een zeer vriendelijke oproep. Een oproep die ik veel liever hoor dan de schreeuwerige commercials die je normaliter op de radio hoort!

Simpel gezegd: het liefst werk ik op onafhankelijke basis, kan ik lekker met eigen gang gaan. Vandaar de Doneerknop aan de rechterkant van mijn site. Nu maar hopen dat het zijn vruchten gaat afwerpen!

Alles wat je bent, is (slechts) een verhaal

In mijn blogpost over Words, mijn reblog van Radiolab, kwam een zeer bijzonder fragment voorbij. Iedereen moet hem horen, vind ik. Vandaar dat ik hem hier post losgesneden van de rest.

De neuroanatomiste Jill Bolte Taylor kreeg eind ’96 een beroerte en werd zo zelf ervaringsdeskundige. Haar perceptie van tijd en taal raakte ze een tijd lang kwijt. Ze voelde zich een met alles om haar heen. Waarschijnlijk op eenzelfde manier als baby’s. De tijd of de dingen die ze zag gaan duiden, leek geen nut te hebben. Als je Jill Bolte vraagt of ze niet stiekem terugverlangt naar die periode vol verwondering en zonder duiding dan begint ze te huilen.

Ik raad je aan om de hele podcast te beluisteren omdat duidelijk wordt dat taal nog veel meer doet dan je zou verwachten. Maar voor nu, luister naar de korte quote die ik eruit gehaald heb:

“All a person is, is in the end, just a story” – excerpt Radiolab (mp3)

Referenties