dit was 2017

Ik heb een Spotify-lijst gemaakt van populaire muziek die mij is opgevallen dit jaar. Alle nummers werden dit jaar voor het eerst uitgegeven. Er zit geen oude muziek in, dus bijvoorbeeld geen Rolling Stones On Air.

Wat me opviel is het manipuleren van de stem. De voice-box en vocoder werd vanaf de jaren 70 mondjesmaat ingezet. Totdat de Auto-Tune eind jaren 90 haar intrede deed. Inmiddels wordt die techniek – pitch correction – in vrijwel alle popmuziek toegepast en is het manipuleren van de menselijke stem even normaal geworden als het indammen van dynamiek door gebruik te maken van een compressor. Dankzij de computer hoeft je geen instrument te kunnen bespelen om muziek te maken en dankzij de Auto-Tune hoef je ook niet meer te kunnen zingen. Beetje zwart-wit maar het dekt de lading.

En omdat een apparaatje op je stem gebruiken heel normaal is geworden, ook live op het podium, is men dat arsenaal apparaatjes gaan uitbreiden. Vocal Effects is inmiddels een term waarmee firma’s zoals BOSS en TC Electronic effecten uitbrengen die lijken op de effecten die gitaristen al een paar decennia lang inzetten om hun gitaargeluid mee vervormen (technisch: in principe zijn het dezelfde effecten, het enige dat nodig is, is de aansluiting van de micro, de xlr, omzetten naar jack). Menig zanger (genderneutraal bedoeld) heeft nu onder handbereik een paar effecten zodat tijdens het refreintje wat echo op de stem kan worden toegevoegd, of wat vervorming. En het publiek kijkt daar niet meer van op. Zal zich daar zelfs nauwelijks bewust van zijn. Daarom tik ik dit dus even voor volk en vaderland hier op mijn blog. Het is niet onopgemerkt gebleven…

Overigens, steeds meer bands weten live het gemanipuleerde geluid van de studio te reproduceren. Wat men in de studio gebruikt gebruikt men nu ook live. Veel effecten en vaak ook computers. Dat is natuurlijk al langer aan de gang maar met name het inzetten van effecten gaat heden ten dage veel verder dan ooit tevoren.

Daarnaast viel me dit jaar op hoezeer het Cockney en andersoortige Engelse slang populair is. Sterker nog: zelfs niet-Engelse teksten zijn tegenwoordig populairder dan ooit. Kortom: als er iets een teken is van de wereldwijde globalisering dan is het muziek wel! En de menselijke stem klinkt anno 2017 diverser dan ooit.

Van praten naar zingen

Een paar jaar geleden nam ik een tijdje zangles. De zanglerares vertelde dat wie een mooie praatstem heeft ook een mooie zangstem kan ontwikkelen. Je hebt tenslotte maar 1 stem. Praten gaat automatisch maar zingen niet, dus daar moet je hard voor werken. Het kost meer lucht en meer beheersing van de stembanden. En zuiver zingen is ook een behoorlijke uitdaging.

Zelfs ervaren zangers kunnen soms vals zingen. Om niet vals te zingen moet je niet alleen je eigen stem beheersen maar je stem ook goed kunnen horen. Dat gaat soms in live situaties mis. Als de zanger zijn eigen stem niet goed hoort kan hij zijn stem ook niet goed tunen.

Een stem zweeft trouwens altijd een beetje in toonhoogte. En dat is prima, want we houden allemaal van die lichte zweving in het geluid. Een starre strakke toon zoals een Auto-tune die kan genereren klinkt als een robot. Het effect wordt tegenwoordig veel geapprecieerd maar ik vind het vaak te levenloos klinken.

Er zijn vele manieren om te zingen. Krachtig en theatraal zoals Maria Callas. Zacht zoals João Gilberto. Breekbaar zoals Elliot Smith. Bijna gesproken zoals Serge Gainsbourg. Omfloers zoals Eefje de Visser. Schoor en vervormd zoals Tom Waits. In het Cockney zoals Baxter Dury. Tussen rappen en zingen in zoals Ghostpoet. Of roepend zoals Sleaford Mods.

Wat je met je eigen stem kunt bereiken heeft natuurlijk te maken met de beperking van je eigen stem maar minstens evenveel met de hoeveelheid tijd die je overhebt om je stem te trainen. Het allerbelangrijkste is denk ik de vraag: hoe wil je klinken?

Die laatste vraag stel ik mijzelf nu ook.

A.L. Snijders gefeliciteerd!

Beste Peter,

Gefeliciteerd met het winnen van de Constantijn Huygens-prijs! En laat ik het maar meteen zeggen: ik ben dol op jouw stem. Dus als je mij zou uitdagen – doe ’s gek! – dan zou ik willen voorstellen om samen een paar korte verhalen op te nemen. Verhalen waarbij hier en daar wat verdwaalde noten te horen zijn. Het ruisen van bomen. Het gekraak van een stoel. Sfeerverhogend. De stem op zijn voetstuk. Dat kan ik. En dat kan jij ook.

Nou, wat vind je ervan?

Groeten uit Den Haag,

Marco Raaphorst