Wanneer is het verhaal afgerond?

De tijd tikt door. Maar wie een verhaal maakt bevriest als het ware de tijd. Die zet het begin en het einde op slot. Zoals Orson Welles ooit zei:

“If you want a happy ending, that depends, of course, on where you stop your story.”

Dilemma

Het is een dilemma waar je mee te maken krijgt bij storytelling. Met name als het over nog levende personen gaat. Het verhaal houdt toch pas op als de persoon overleden is? Inderdaad ja, dat is meestal het moment dat de verhalen op gang komen. Maar het is niet één verhaal maar verhalen, in meervoud dus, die dan op gang komen. En met het verstrijken van tijd komen er soms steeds meer verhalen bij. Als het goed is.

Zo was ik in april dit jaar bij een symposium onder de noemer ‘Omzien in rock’. Het was een dag die in het teken stond van de popbiografie. Een woord dat je ruim moet zien, ook documentaires mogen we dat stempel toebedelen. Kortom, lees: in beeld, geluid en tekst. Een van de artiesten die die dag diverse malen genoemd werd, was Herman Brood. Hoewel zijn vriend Bart Chabot via boeken zoals Broodje Gezond en dergelijke op een mooie manier Herman had vereeuwigd, de aanwezigen waren het er over eens dat het slechts één kant van Herman belichtte: die van de knuffeljunk. Die andere verhalen moeten simpelweg nog geschreven worden. En doen we dat niet dan zal de legendarische status van Herman langzaam aan wegebben. Of we documenteren de mens en zijn leven, of we doen het niet.

Vele verhalen

Een mensenleven is vaak zo complex en divers, het is vrijwel onmogelijk om dat slechts in één verhaal te beschrijven. Daarom zul je voor het documenteren van de levens van artiesten vele verhalen nodig hebben. En daarbij kun je maar beter alle typen media inzetten.

Ik merkte het toen ik de audiodocumentaire over Marvin Gaye, Oostende Healing, maakte. Mijn verhaal doet geen poging alles te beschrijven dat Marvin in België heeft meegemaakt. Diverse interviews heb ik simpelweg niet gebruikt omdat de verhalen afbreuk deden aan het verhaal dat ik wilde vertellen. Een verhaal dat na een lange speurtocht en diep peinzen tot stand kwam: hoe heeft Marvin Gaye zijn populairste hit ooit, Sexual Healing, in Oostende kunnen maken en waarom koos hij voor een elektronische sound? Privé-omstandigheden van Marvin waren daarbij van belang maar ik liet ze niet de boventoon voeren. Ik liet het gepsychologiseer achterwege en zoomde in op een Marvin die muziek maakte met de middelen die voorradig waren.

Toen Marvin Gaye van 1981 tot 1982 in Oostende woonde, toonde geen enkele documentairemaker interesse om er verhaal over te maken. Nog altijd kan ik dat niet begrijpen, men zat simpelweg niet op te letten! De enige documentaire die toen gemaakt is, is een documentaire die we nu een branded doc zouden noemen. Een documentaire die bedoeld is om de hele wereld te laten zien: kijk eens hoe goed het weer met Marvin gaat hier in België.

Van Gogh

Of neem Vincent van Gogh. De man was bij leven een worstelend kunstenaar. EN behoorlijk onbekend. Het had zomaar kunnen zijn of Vincent was na zijn dood vergeten. Zijn unieke schilderkunst in combinatie met zijn geestelijke gesteldheid hebben echter bijgedragen aan zijn legendarische status. Om kort te gaan: in het leven van Van Gogh zat niet één verhaal maar vele verhalen. Het verhaal van de worstelende kunstenaar die opzoek gaat naar zijn artistieke ziel. Die van de kunstenaar die het zoekt in Parijs (lees: kunst en Parijs doen het altijd goed qua verhaal). Die een stuk van zijn oor afsnijdt (nou dat is nogal een verhaal of niet?). En zichzelf op een open veld op 37-jarige leeftijd in de borst schiet in een hopeloze poging zelfmoord te plegen. Aan Van Gogh kleven verhalen die nog altijd blijven komen. Als er weer een kunstwerk voor velen miljoenen verkocht wordt. Als blijkt dat de schilderijen verkleurd zijn en we met hedendaagse technieken de oorspronkelijke kleuren weer aan het publiek kunnen tonen. Als er een onbekend werk opduikt. Als er weer een nieuwe theorie opgevoerd wordt rondom zijn zelfmoord of het afsnijden van dat stuk oor. Bizarre zaken die het clichébeeld van de gekke kunstenaar steeds lijken te willen bevestigen.

Een verhaal is een stuk bevroren werkelijkheid. Hét verhaal bestaat niet. Een verhaal wel. Als slechts één stuk van een taart. Om het behapbaar te maken. Met een kop en een staart.

(omslagfoto: Tom America)

Keynote speaker Storytelling voor Tourisme Vlaanderen ( Innoguide Tourism)

storytelling-brussel-1

foto gemaakt door: Innoguide Tourism

Op 18 mei 2016 gaf ik op uitnodiging van Tourisme Vlaanderen op de zolderverdieping van De Markten in Brussel een lezing Storytelling voor een groep gidsen. Tourisme Vlaanderen ondersteunt gidsorganisaties, gidsopleiders en gidsen in het bereiken van een hoge kwaliteit op dit gebied. Ik werd als keynote speaker voor de middag aangekondigd. Een hele eer als enige Nederlander tussen al die gidsende Vlamingen.

Lees verder

Man plant zelfmoord maar ziet er na een weekje coke en hoeren vanaf

Een goed verhaal, dit is er eentje:

Went to Mexico to buy barbiturates for a humane and peaceful death.

Decided that if I was gonna die anyway I might as well fuck a prostitute before it was all over. After that a cab driver offered to sell me cocaine. One thing lead to another, and I got a room above a whore house equipped with a heart shaped bed, a stripper pole, and a hot tub.

Spent a full week snorting coke off tits, popping pain meds, drinking tequila, eating handfuls of Viagra to fight the whiskey/coke dick, and had three FFM threesomes.

Somewhere in the midst of my coke-fueled orgy, I decided life wasn’t so bad after all.

Reddit

(via)

Geweldige verteltechniek van New York Times en Huffington Post

still uit 'Desperate Crossing'

still uit NYT Magazine

The New York Times is een van dé pioniers op het gebied van multimedia verteltechniek (of te wel: storytelling). In deze documentairevorm vallen beeld, geluid en tekst samen op een manier die weliswaar lineair is opgebouwd maar waar je als eindgebruiker toch op een flexibele manier doorheen kunt klikken en scrollen zonder de lijn van het verhaal te verliezen. Het is een interactieve vorm waarmee de longread, een lang stuk tekst, tot leven komt omdat dan weer een stuk tekst, dan weer prachtige fotografie en dan weer een stuk video de volledige aandacht zal vragen. Een format waarmee de NYT sinds haar productie Snow Fall defintief naam gemaakt heeft. Het resulteerde zelfs in het werkwoord snow falling omdat de hele wereld ermee werd aangestoken en is gaan experimenteren met deze verteltechniek.

Deze maand publiceerde The New York Times de fraaie documentaire Desperate Crossing over de boottochten van 733 Libische vluchtelingen die de oversteek naar Italië proberen te maken, waaronder 59 kinderen onder 5 jaar (!).

En ook The Huffington Post bleef niet achter. Ook zij investeerde de afgelopen tijd flink in deze multimedia verteltechniek. Het resulteerde in het onwaarschijnlijk verhaal van 4 moeders van ISIS strijders: Mothers Of ISIS. Ook hier is de verteltechniek adembenemend mooi.

Natuurlijk, het web biedt alle media-typen die we in de oude wereld voor het web ook al kenden. Maar het bundelen van die media-typen is iets nieuws, dat is toch echt iets dat alleen het web mogelijk heeft gemaakt. Het is naar mijn idee de presentatievorm voor het vertellen van verhalen die de meeste mogelijkheden biedt. Een vorm waarin de gebruiker zelf het tempo bepaalt, zoals met lezen ook het geval is, maar met de aanvullende mogelijkheden van geluid en bewegend beeld.

Deze moderne documentairevorm vraagt om goeie teksten, goeie fotografie, goeie audio en/of video en bovenal: een perfect werkende webpagina met een groot gebruikersgemak. We staan daarin nog maar aan het begin. Wat dus een te gekke uitdaging betekent!

De heren op beleidsniveau van afdeling Corporate Communicatie

Ruim een jaar terug ontstond er bij mij een plannetje nadat ik een van de directeuren van een van de grootste organisaties van Nederland had geïnterviewd. Naar aanleiding van dat plannetje werd ik uitgenodigd voor een gesprek op afdeling Corporate Communicatie van deze organisatie. Het plannetje was inmiddels uitgemond tot een concreet plan. Ik had er zelfs al een begroting voor gemaakt en ingediend. De documentairemaker in mij leefde er helemaal van op.

De directeur had tijdens het interview verteld dat de organisatie in 2014 stapsgewijs de fysieke post wilde gaan afschaffen. Het gaat hier om nogal een grote organisatie die letterlijk miljoenen poststukken per jaar verstuurt. Ik vond (en vind) dat we met die overgang van papier naar digitaal iets moesten gaan doen. Het zou een uitgelezen kans zijn om het gehele Nederlandse publiek op een grootse manier afscheid te laten nemen van het papier en de enveloppen van de onderneming. Daarom verzon ik een groot plan vol verrassende verhalen (lees, hippe term: storytelling!) over de oude tijd van de fysieke post en de nieuwe digitale tijd. Aan de hand van 12 verhalen, elke maand 1, zou het grote publiek kunnen gaan wennen aan de overgang Van Papier Naar Digitaal. En ik had al een lijstje met leuke mensen, waaronder Jules Deelder. Ik zag het helemaal voor me!

Een afspraak bij de heren op beleidsniveau van afdeling Corporate Communicatie werd gemaakt.

Door een medewerker van de organisatie werd ik bij de receptie opgehaald en maakte ik een korte wandeltocht door het Utrechtse pand. In elke kamer zat een groepje mensen te vergaderen. Het lulde heel wat af daar bij die organisatie, zo oogde het. Een organisatie die trouwens geheel van onze belastingcenten betaald wordt.

Samen met 2 man en 1 vrouw nam ik plaats aan de vergadertafel onder een systeemplafond in een kamer met de bekende minimalistische kantoor look-and-feel. Er zal vast over nagedacht zijn. Dat het rust geeft tijdens vergaderingen of zo.

De vrouw, die op een andere afdeling van de organisatie werkt, kende ik van een vorig klusje, met overigens een rare afloop. Dat zou dit klusje ook krijgen.

Nadat ik een tapje koffie uit de machine had gekregen, begon ik direct opgewonden mijn idee uiteen te zetten. De man die het dichtst bij mij zat had geen koffie. Hij dronk uit een felgekleurde kinderbeker. Het was waarschijnlijk een soort yoghurtdrank want hij had zichtbaar moeite met drinken. Ondertussen mompelde hij iets van “sshhmm, ja, sshhmm uhuh” mijn kant op ter bevestiging dat hij niet met volledige aandacht voor de kinderbeker bezig was maar toch echt ook naar mijn verhaal luisterde. Ondertussen praatte ik door alsof ik niets gezien had. Vervolgens zag en hoorde ik hoe de man hoorbaar de bodem van de kinderbeker aan het bereiken was. De man had de kinderbeker rechtop gezet met het hoofd naar achteren om er zo het laatste restje yoghurt uit te krijgen. Vervolgens maakte ‘ie met 1 vinger het bovenste randje van de kinderbeker schoon. En verdween de vinger in de mond van de man.

Hij voelde zich er helemaal thuis, daar onder dat systeemplafond.

Het verhaal van de directeur werd tijdens het gesprek weerlegd. Het was helemaal niet zeker of dat de fysieke post zou worden afgeschaft, laat staan al in 2014. Inmiddels is het nieuwe jaar 2015 aangebroken en ontvang ik nog steeds fysieke post van deze organisatie. Men vergadert er vast en zeker nog over.

Met mij werd afgesproken dat ik van de heren een reactie op mijn plan zou krijgen. Ik moest wel even geduld hebben want er moest nog over vergaderd worden.

Ik heb niets meer van de heren vernomen. Zelfs niet na een poging van de vrouw. In een email aan de heren sloot ze af met de mededeling:

Mogelijk is het aan jullie aandacht ontsnapt.

Mogelijk dat ik die aandacht nu wel heb.

De hernieuwde term multimedia

Wat een webpagina zo speciaal maakt is dat het alle vormen van media kan presenteren zoals daar zijn tekst, beeld en geluid. Dat is een behoorlijk verschil ten opzichte van vroeger want toen las je de krant vanaf papier, luisterde je met een radio naar de radio en keek je televisie met een televisie. Tegenwoordig kun je alles op een computer met een webbrowser doen. En met computer bedoel ik dan natuurlijk ook de smartphone en de tablet. En zelfs de Playstation zoveel.

Wat je nog relatief weinig ziet is een mix van al die vormen van media samen op 1 webpagina. Tuurlijk, op een blog zie je regelmatig een video van YouTube ingesloten of audio van SoundCloud maar vrijwel nooit is het een wezenlijk onderdeel van de tekst, van het grotere verhaal.

Zelden worden de verschillende vormen van media op een webpagina gebruikt om samen een verhaal te vertellen. Maar je ziet het wel steeds vaker met name dankzij het populair wordende toverwoord Storytelling. Het was de webpagina Snow Fall van The New York Times die een specifieke vorm van Storytelling, een vorm waarin alle vormen van media samenkomen, populair maakte en wat zelfs een begrip werd: Snowfalling is de verzamelnaam die internationaal wordt gebruikt. Deze Snow Fall moet worden gezien als een omvangrijk en super succesvol project want in dezelfde maand van 2012 stond de teller van het aantal views al op 3,5 miljoen.

Deze manier van presenteren en verhalen vertellen heeft onmiskenbaar de toekomst voor wat betreft de Long Read, het lange verhaal. Een vorm die ik zie samenvallen met begrippen als de webdoc en de interactieve documentaire. Je ziet hem ook steeds vaker terugkomen als hernieuwde vorm van het aloude Achtergrond Artikel. Het is een vorm van storytelling waarin zowel journalistieke elementen zoals interviews en reportages als de documentaire als vorm aan bod kunnen komen, tesamen.

Door deze nieuwe vorm is de grens tussen tekst, audio en video aan het vervagen. Hoewel veel journalisten nog vaak alleen tekst doen, net zo goed als documentairemakers de keuze tussen video en audio maken, ik zie dat die scheidslijn aan het vervangen is. Zou de keuze niet moeten zijn: wat kan ik met tekst, wat kan ik met video, wat kan ik met audio? En wat als ik ze samenbreng? En voeg daar ook zeker Google Maps ook aan toe want Crisis mapping wordt al geruime tijd gebruikt als vorm van live reporting/documenteren. Waarbij het publiek ook een steeds grotere rol gaat vervullen. We zien nu vaak dat de tweets opgenomen worden in deze verhalen, vaak inclusief foto’s of soms korte video’s.

Een documentaire of een reportage leent zich prima voor het inzetten van alle typen media, maar vaak kiest de documentairemaker juist voor het een of het ander. De meeste documentairemakers hebben een specialisatie, of men doet audio, of men doet video. Tekst leent zich vaak minder voor een documentaire omdat tekst een objectief beschrijvend medium is terwijl kenmerkend aan een documentaire is dat personen op een natuurlijk manier geregistreerd worden, zonder zaken in scene te zetten en zonder deze scenes vorm te geven. En een scene vormgeven is natuurlijk bij uitstek iets dat de schrijvende journalist doet.

Dankzij webtechnologie kunnen beelden geanimeerd worden en kan zelfs tekst bewegend in beeld gebracht worden. Zoals je goed kunt zien in de korte video over de het maakproces van de multimediaproductie ‘NSA files: decoded’ van The Guardian.

Duidelijk mag zijn dat de grens tussen tekst en video aan het vervagen is. Van de hedendaagse journalist en documentairemaker moeten we verwachten dat hij of zij op de hoogte is van de mogelijkheden die het web biedt, wil deze maker een verhaal kunnen vertellen heden ten dage. En dat vertellen staat vandaag de dag gelijk aan presenteren. Content presenteer je op het web omdat alleen het web al die vormen samen kan brengen en kan presenteren als eenheid van tekst, geluid en beeld. Ik geloof dat we de term multimedia pas nu eer gaan aandoen. Omdat de techniek ons die mogelijkheden biedt. We zijn er klaar voor. Eigenlijk al sinds december 2012.

Ira Glass (en ik) over Het Gat

Ira Glass spreekt over The Gap. Het gat dat zit tussen jouw smaak en wat je maakt. Die overheersende ontevredenheid als je iets gemaakt hebt. Dat het niet goed is. Ken jij dat gevoel? Ik wel.

De naam Ira Glass ontdekte ik via radiomaker Jair Stein. Ik maakte een korte radiodocumentaire voor de VPRO en Jair voerde de eindregie. Storytelling was toendertijd het toverwoord. De heiligverklaring van een echt goed verhaal. Jair vroeg of ik This American Life kende omdat de VPRO bezig was een Nederlandse versie op poten te zetten. Ik kende het niet. Radiolab kende ik wel, wat Jair weer niet kende. Ik spreek over jaren geleden.

Inmiddels ben ik zeer op de hoogte van het werk van This American Life. Radiomaker Ira Glass is de man achter This American Life. Een naam die iedereen die het woord Storytelling in de mond neemt moet kennen.

Maar goeds, we zijn inmiddels dus jaren verder. En inmiddels heb ik weer wat meer storytelling-ervaring opgedaan. Ik heb hier en daar een productie gedaan die in de smaak viel, die waardering van het publiek en van mijn vakbroeders kreeg. Maar ik ben nog niet waar ik wil zijn. En wat ik precies wil weet ik ook niet. Ik weet wel precies wat ik niet wil. Ik herken dat meteen.

Begin dit jaar heb ik Het gevonden. Mijn documentaire Oostende Healing voelde als een roeping, ik vond dat ik het moest doen en deed het. Ik ben er trots op maar weet ook zo ongeveer wat ik de volgende keer anders wil gaan doen. Dat zit hem in allerlei dingen. In tijdsplanning, in de editing, in het script, in alles eigenlijk.

Waar het op neerkomt is dat ik als maker eigenlijk nooit tevreden ben. Altijd denk ik dat het beter kan. Het is een honger die blijft. Een honger die twijfel brengt. Die me soms uitput. En een honger die me het gevoel geeft dat je het niet goed doet. Omdat ik simpelweg weet: het kan veel beter. Ook al weet ik op dat moment niet hoe.

Sommige kunstenaars worden gek. Het is ook gekmakend dat creatieve gedoe. Je wil wel, maar soms lukt het niet. Je zoekt en je ploetert maar door en door.

20 jaar geleden kwam de allerlaatste CD van MAM uit. Ik speel daarop gitaar, deed computer editing en componeerde hier en daar een beetje mee. In de booklet kreeg ik een extra bedankje voor mijn “sjouwen, douwen”. Het sloeg op mijn volharde houding. Elke week reisde ik toendertijd van Den Haag naar Tilburg. Urenlang zat ik te pielen in de studio, of het nu een nieuwe synth of drumcomputer was of een gitaarpartij. Bandlid Tom America zei onlangs nog: “ik zie je nog zitten achter zo’n synthesizer om via een rampzalig minuscuul menu de sound te moeten aanpassen”. Dat deed ik in die tijd inderdaad urenlang achter elkaar. Ik keerde de spullen binnenstebuiten. En omdat de synths, drumcomputers en gitaareffecten toendertijd als shit klonken ben ik na MAM jarenlang gestopt met het werken met die dingen. Zelfs de computer zwoor ik af, omdat ik gek werd van die levenloze feel en dat navelgestaar naar dat pleuris scherm. Ik stortte me jarenlang volledig op het gitaarspelen, live.

Inmiddels zijn we 20 jaar verder en ben ik uit Het Gat geklommen waar Ira Glass het in de video hieronder over heeft. Toch is er een ander gat voor in de plaats gekomen waar ik nog altijd in zit. Dat is mijn creatieve lot. Er zijn teveel gaten in mijn weg maar fuck it! We rijden en we blijven rijden! Voorwaarts!

2 dooien

elliott-smith

Lou Reed ging gisteren dood.

As he gets drunker, his left eyeball begins to slide out of sync
Lou Reed v Lester Bangs: a classic interview from the vaults – The Guardian

En Elliott Smith ging een week + 10 jaar eerder dood.

His story is dotted with followers, people who instinctively grasped the appeal of his music and felt themselves helplessly conscripted to his cause. They became storytellers for Elliott’s genius and originality, champions for someone allergic to championing himself.
Keep the Things You Forgot: An Elliott Smith Oral History

Opmerkelijk dat qua #storytelling Pitchfork telkens maar weer van die rake dingen neerzet. Online.

#storytelling #belastingdienst

storytellingSpeciaal voor Steven Gort en Diana de Groot was ik vandaag ten kantore van de Belastingdienst in Apeldoorn verschenen om mijn licht te werpen op het onderwerp storytelling. Mijn laptop had ik voorzien van een kleine presentatie met wat mooie voorbeelden op dit gebied. In een paar sheets legde ik de link tussen storytelling, de schoonheid van het documentaire-format (lees: iemand op de voet volgen zodat de luisteraar en/of kijker kan gaan meevoelen) en een nieuwe mixed-media techniek die je de webdoc of de interactieve documentaire kunt noemen.

We spraken over hoe de Belastingdienst een interessante onbekende kant zou kunnen laten zien. Aan mekaar, als collega’s en naar buiten toe, naar de belastingbetalers toe. De gevoelige kant laten zien van een organisatie die net als iedereen aan het veranderen is. Omdat werk en prive door elkaar zijn gaan lopen. Omdat tijd en plaats onafhankelijkheden zijn geworden. En waarin we via Twitter de buitenwereld bij ons werk zijn gaan betrekken. Omdat we willen delen met iedereen. Omdat we om raad willen kunnen vragen ook al is het kantoor gesloten. Ook al zitten we niet achter ons bureau.

Zeg, hoe ver reikt het begrip collega?

Steven citeerde een collega:

niet meedoen aan sociale media is zoiets als de telefoon niet opnemen

Storytelling: zakendoen in Hollywood

Als we het dan over een goed verhaal hebben, #storytelling, dit is er zo een:

In oktober 1989, 2 weken nadat scenarioschrijver Joe Eszterhas (Flashdance, Jagged Edge) een zeer verhit gesprek met zijn invloedrijke agent Michael Ovitz omdat hij wil overstappen naar het agentschap van een concurrent, schrijft hij Ovitz een brief om dit besluit toe te lichten. Het is een zeer opvallende brief van een zeer moedige Eszterhas aan deze totaal geflipte agent. De brief circuleerde kort daarna al snel rond in Hollywood en meer beschuldigingen van pesterijen en nare tactieken van Ovitz kwamen zo aan de oppervlakte.

Lees het complete verhaal (het is een lang verhaal maar een echte aanrader!): I am a human being

(via Martin Koolhoven)