Toewijding

“IJver in de kunst wordt niet beloond.”

Het is een uitspraak die ik weleens gehoord heb. Kunst wordt vaak gekoppeld aan het vinden van een vondst en het zoeken naar eigenheid. Vakmanschap wordt daarbij door sommigen niet als een vaardigheid beschouwd die de kunstenaar vormt.

Ik betwijfel dat ten zeerste.

Het vinden van een vondst is louter toeval. Een kwestie van mazzel hebben. Als kunst niet voorkomt uit iets dat de kunstenaar moet laten groeien, iets dat hij of zij moet ontwikkelen, dan is kunst niet iets dat voorkomt uit zijn of haar kunnen maar zuiver iets is dat hem of haar toeviel. Pure mazzel dus. Net zoals de ene persoon knap is en de ander minder knap. Ook pure mazzel, niet iets waar je zelf ook maar iets voor hebt hoeven doen.

Het punt is dat de kunstenaar kunst maakt. Deze persoon moet er dus iets voor doen.

Ik denk dat het woord toewijding essentieel is en niet mag ontbreken als we het over kunst hebben. Iemand die gewoon mazzel heeft maakt geen kunst. Kunst komt niet toevallig tot stand. Kunst is ook geen kwestie van talent. Talent, een complex woord, is meer op toeval gebaseerd dan op verworvenheden.

Maar indien de kunstenaar toegewijd is kunnen verworvenheden ontwikkeld en verbeterd worden. Dat vraagt om een inspanning. Jarenlang, door toewijding. Waarmee de verworvenheden groeien. Of de kunstenaar nu muziek maakt, literatuur of wat dan ook. Een kunstenaar probeert zijn verworvenheden toegewijd continu te verbeteren. Een reis die pas stopt op het moment dat de kunstenaar het niet langer kan opbrengen ermee door te gaan.

Toegewijd je verworvenheden optimaliseren noem ik vakmanschap. En dat kost tijd, heel veel tijd, soms zelfs een leven lang.

Een toegewijd persoon neemt de tijd. Wat kan resulteren in grote kunstenaars, filosofen, wetenschappers en ga zo maar door.

Aphex Twin’s goeie wijn

Ik ben dus bezig met het schrijfklasje waarvan ik de uitkomsten tot nu toe op mijn Melodiefabriek publiceerde (hier, hier en hier) maar vandaag heb ik daar geen zin in. Vandaag tik ik gewoon keihard de waarheid in algemeen gezond Hollands.

De juf vraagt me te schrijven over verlies. En dus doe ik dat.

Aphex Twin is een muzikale zielsverwant. Ik ruik overeenkomsten maar er zijn ook verschillen. En een daarvan is de tijd die we aan onze muziek spenderen. Je zou het een verlies kunnen noemen. Niet dat ik niet genoeg tijd zou hebben, natuurlijk niet, ik heb alle tijd. Niemand wijst me op de klok, ik ben eigen baas. En de duivel met z’n zeis loopt voor mij nog wel een straatje of 2 om.

Voor de rest van de wereld, de dieren en de planten, is het leven op aarde gratis maar wij mensen, wij focussen ons volledig op de poen. De hele samenleving draait op muntjes. De koers van de heilige dollar en euro is onze feel good indicator. En ook ik voel me vaak opgejaagd door het verzinsel van de kapitalisten.

Alles moet maar sneller en sneller. Alsof massaproductie nog iets van deze tijd is. Alsof we allemaal hetzelfde moeten hebben. Dezelfde telefoon. Dezelfde computer. Dezelfde televisie. Dezelfde tatoeage. Dezelfde baard die langs onze kelen groeit.

Het nieuws komt vandaag de dag sneller op je af dat ooit tevoren. Maar de waan van de dag is de waan van het uur geworden. En de omloopsnelheid van het nieuws is een muisklik van je verwijderd: klik, dit was het nieuws.

Toch blijft er een ding onveranderd: de tijd die je in jouw leven besteedt is een kwestie van kiezen. En hoewel het er vandaag de dag op lijkt dat alles sneller moet, het is gelul van de bovenste plank. De werkeloosheid is hoog dus feitelijk is zelfs geen reet te doen. Ja, daar hadden die kapitalisten mooi niet over nagedacht!

Tijd moet je met beide handen aangrijpen. Neem een voorbeeld aan wat mijn vriendje Aphex Twin doet. Zijn muziek is lekker. Hij produceert veel maar schuift het vaak aan de kant voor lange tijd. En als ‘ie na een poos, soms jaren, van zijn eigen muziek nog steeds kippenbollekes op de armen krijgt brengt ‘ie het uit.

Aan echt goeie dingen moet je lang werken, het de tijd geven, er nachtjes over slapen. Ik weet het maar al te goed. Muziek maken, documentaires opnemen en editen, het kost mij allemaal zeeën van tijd. Weken en vaak maanden werk ik aan dingen. Maar dat geeft niet, want die tijd is er, die tijd neem ik gewoon. Het is bijna niet meer voor te stellen in de tegenwoordige tijd waarin iedereen om de zoveel seconde een teken van leven geeft via sociale media. Het is bijna niet meer voor te stellen dat je als muzikant onderduikt en dan na een jaartje of 2, of in Aphex zijn geval pas na 10 jaar, weer met iets nieuws op de proppen komt.

Goeie tijd is nooit verloren tijd.

FF snel

Soms werkt FF snel. Ineens iets eruit gooien. Doe ik met muziek ook vaak. En vaak is de eerste ingeving de beste.

Maar toch, soms werkt het juist beter om de tijd te nemen. Vaak merk ik dat als ik een tijd lang achteraan gesloten aan iets heb gewerkt ik het juist niet op dat moment moet afronden. Ook al voelt het af. Het is dan beter om het even terzijde te schuiven. Al is het maar voor een paar uur. Even iets totaal anders doen. Een stukkie fietsen. Of het een dag of wat laten liggen. Vervolgens kun je met een frisse blik beschouwen of het echt af is of dat je er nog wat tijd en energie in zal moeten stoppen.

Ik herinner me een lezing van John Cleese over creativiteit waarin hij vertelt dat creativiteit hem niet zozeer gemakkelijk afgaat. Sterker nog, ten tijden van Monty Python nam Cleese vaak meer tijd dan de anderen om sketches uit te werken. Hij vond dat zijn sketches daar beter van werden.

Cleese had en heeft gelijk. Als je de tijd kunt nemen, neem hem!

Wie bepaalt de tijd?

In antwoord op dat wat Steven Gort schrijft:

zebraklokAls je op play drukt en je luistert naar een stuk audio, bijvoorbeeld een podcast, dan loopt dat exact op tijd. Mensen die slecht luisteren of traag van begrip zijn hebben pech want de audio raast precies op tijd aan hun voorbij. Tenzij ze op de pauze-knop drukken.

Met video is het ook zo. De lengte van audio, het geluid dus, is bepalend voor de tijdsduur van de video. Dus niet de video bepaalt het (de beelden), maar de audio. Audio is leading zeggen we in filmland.

Een boek lezen daarentegen is een uitermate relatieve ervaring. De lezer bepaalt de snelheid van het lezen. En met het kijken naar foto’s is het precies zo. De een kijkt vluchtig, de ander kijkt aandachtig en let op allerlei details.

Soms wordt de tijd bepaald door de makers (audio, video) en soms door de consument (lezen) zelf.

Tijd binnen tijd

Gisteren zag ik de film Hereafter (geen aanrader). Het gaat over bijna-doodervaringen. Dat dan de tijd stilstaat in totale gewichtsloosheid. Een mooi beeld, een mooi gevoel.

Tijd is een vreemd iets. Het is eigenlijk een afspraak voor mensen om op hetzelfde moment iets te kunnen doen. Vroeger liepen niet alle kokken gelijk. Dat verschilde per dorp. Pas bij de opkomst van de spoorwegen besloot men de tijd onderling goed af te stellen.

De tijd kan beïnvloed worden. Je kunt namelijk sneller of langzamer gaan lopen, werken, denken et cetera. Of iemand kan een verhaal vertellen over een stuk verleden, een verleden dat 50 jaar duurde, in slechts 2 minuten.

We zijn het er over eens, tijd is relatief. En ongrijpbaar. Tijd bestaat alleen maar omdat we het zo hebben afgesproken. Door duiding. Sommige landen hebben geen woorden voor bepaalde kleuren, dus die kleuren bestaan daar gewoon niet. Hetzelfde zou je kunnen zeggen over tijd. Maar dat zeggen wij niet, wij zeggen dat het er is en dus is het er. Volgt u mij nog?

Maar goeds, iets anders: audio en video. Dat loopt op tijd. Exact, zonder enige haperingen, je kunt hooguit de audio of video even stopzetten om een kop koffie te pakken. Maar vergelijk dat nu eens met teksten. Teksten lopen niet op tijd. De lezer bepaalt immers zelf of er langzaam of snel gelezen wordt. Er zijn mensen die een jaar over een boek doen. En dan te bedenken dat de meeste boeken ook een bepaalde tijdsperiode beschrijven.

En gaan we dood, dan blijkt het ineens niet meer te bestaan. Net als het zwarte gat. Net als stilte. Het niets dat alles is.

Tonight when I chase the dragon
the water will change to cherry wine
And the silver will turn to gold
Time out of mind

Factor tijd

Als je een boek leest dan speelt tijd geen rol.
De tijd wordt misschien wel beschreven.
Maar deze tijd is flexibel.

Als je een foto bekijkt dan speelt tijd geen rol.
Misschien zie je aan de kleuren dat het een oude foto is.
Maar jouw tijd en aandacht heeft daar geen invloed op.

Audio en video zijn daarentegen geheel afhankelijk van tijd.
Zij lopen letterlijk op tijd.
Hun lengte ligt vast.
Je kunt niet sneller luisteren, niet sneller kijken.

Foto’s en boeken laten de lezer, de kijker, het tempo bepalen.
Audio en video dwingen zelf het tempo af.

Dat is de factor tijd in de media.