Soort van modaal

Op mijn 13e begon ik met jazzgitaar. Het was het instrument dat ik oppakte nadat ik op de lagere school de blokfluit van voor naar achteren tot mij had genomen. Alle boekjes had uitgespeeld. Ik ging naar de lokale Stedelijke Muziekschool hier in Den Haag en begon aan de jazzgitaar workshop van Ferry Robers. Hij was een gitarist met een geweldige stijl en toon. Helaas veel te jong overleden.

Ik herinner mij mijn eerste les nog goed. De drummer riep mij de akkoorden toe: “A13, Dm7#9, G13-, Cm …”. Hij kende alle akkoorden maar ik niet! Al snel leerde ik ze gelukkig wel, al die complexe jazz akkoorden. Ferry hielp me door de vingerzettingen en posities op de hals van de gitaar te laten zien. Ik was een toegewijde leerling en leerde snel uit het Real Book (lees: de Bijbel onder jazzmusici) te spelen. En met veel plezier!

Maar het volgende frustratiepuntje diende zich al snel aan toen ik wilde gaan soloren over die ingewikkelde akkoordenschema’s. Ik had geen idee hoe dat moest. Wat ik ook deed, het klonk voor geen meter. Het enige dat Ferry me kon vertellen was: “speel de noten uit de akkoorden”. Maar terwijl ik goed luisterde naar wat hij speelde viel het me op dat hij een heleboel noten speelde die niet in de akkoorden zaten. Kwamen deze uit de substituties van de akkoorden? Ferry speelde snelle arpeggio’s, iets wat onmogelijk leek voor mij om te leren. Ik was een tiener met een beperkte hoeveelheid tijd. So what?

Mijn interesse voor muziektheorie

Hoewel Ferry niet over muziektheorie sprak, het was iets waar ik wel geïnteresseerd in raakte. Misschien vanwege mijn vader. Mijn vader is een klassiek organist die zich gespecialiseerd heeft in de muziek van Bach. Ik raakte al snel bewust van de overeenkomsten in alle muziek die gebaseerd is op het Westerse toonstelsel. We hadden geen internet in die dagen, dus het werd nogal een zoektocht!

Op een dag ontdekte ik iets dat mijn aanpak blijvend zou veranderen: het modale systeem. Het is een systeem waarin alle melodieën en harmonieën betrekking hebben op een specifieke toonsoort. In plaats van het improviseren te benaderen via de akkoorden, akkoord voor akkoord, een zeer drukke manier van spelen, hoefde ik alleen nog maar te denken in modulaties van toonsoorten.

Al snel begon ik alles via het modale systeem in te delen. Blues Bossa bijvoorbeeld is een song die je kunt spelen, gebruikmakend van 2 toonsoorten: de Eb majeur toonladder en de Db majeur. Sommigen zullen zeggen dat het in C mineur staat, wat pur sec genomen zeker waar is, maar de C mineur is een omkering van Eb majeur. Voor mij is het dezelfde toonladdder alleen met een andere grondtoon.

Modaliteit

Deze modale aanpak gebruikte Miles Davis ook op zijn baanbrekende meesterwerk Kind Of Blue. Het vervangen van arpeggio’s door toonladders vormt de primaire basis voor de modale improvisaties die op dit album tentoongespreid worden. De improvisator kan zodoende melodieën binnen de toonladder vormen in plaats van druk over de akkoorden te moeten fietsen. Qua klank is dit ook de reden waarom Kind Of Blue “klassiek” aandoet. Modaal is het eeuwen oude stelsel van de kerktoonladders met haar diatonische reeksen.

Het nummer So What bevat een modale verandering van D Dorisch (mineur ladder, gebaseerd op 2e trap van de welbekende majeur ladder) naar D# Dorisch. Dit kan ook gezien worden als C majeur / Ionisch en C# majeur / Ionisch maar met een andere tonica, grondtoon.

Zelfs diegenen die zichzelf als niet-muzikaal bestempelen zullen de Do, Re, Mi, Fa, So, La, Si, Do herkennen in muziek. Zo niet, dan zouden zij alle muziek als vreemd beschouwen. Het is onze gemeenschappelijke taal, een gemeenschappelijk landschap. Het vormt ons muzikaal DNA.

Tetrachorden

De majeur toonladder bestaat uit 2 collecties van stappen die exact hetzelfde patroon volgen:

| hele stap | hele stap | halve stap |

(verplaats positie nu een hele trap omhoog)

| hele stap | hele stap | halve stap |

Deze 2 collecties zijn een vijfde, een quint interval (Do ten opzichte van So), van elkaar verwijderd:

Collectie 1: Do, Re, Mi, Fa

Collectie 2: So, La, Si, Do

Het is de relatie van een perfecte vijfde die het octaaf splitst in 3 gelijke delen:

quint

We noemen deze collectie van noten een tetrachord, een reeks van vier tonen in een schaal die samen een kwart (4) interval te vormen (Do naar Fa / So naar Do). En twee van deze tetrachorden, die dus 100% hetzelfde patroon hebben, vormen samen de majeur toonladder. Bijvoorbeeld, C majeur:
1e tetrachord: C (1) D (1) E (02/01) F
2e tetrachord: G (1) A (1) B (1/2) C

Als ik de welkende majeur toonladder speel dan hoor ik altijd deze 2 tetrachorden als 2 aparte lijnen. Twee lijnen in een soort van spanning en ontspanning omdat ze een relatie van een vijfde, een quint, een relatie van dominant ten opzichte van de tonica hebben.

Dit is allemaal erg symmetrisch en zonder ingewikkelde berekeningen te begrijpen. Het kwart-interval (de 4) heeft een verhouding van 3 staat tot 4. En de quint, het vijfde interval heeft een verhouding van 3 staat tot 2. Voor visuele ontwerpers zijn deze relaties ook van fundamenteel belang.

Ik zou zeggen: universele verhoudingen. Heavy spul!

Hoe rock ’n roll via röntgenfoto’s in de USSR verspreid werd

Het is bijna niet voor te stellen in onze tijd met muziek in overvloed, maar vroegâh in de 50-er jaren lag de situatie totaal anders. En al helemaal in de USSR dat in een Koude Oorlog verkeerde met de Yankees. Wie in de USSR rock ‘n’ roll of jazz wilde horen moest een beroep doen op het illegale circuit, de zwarte markt. En daarmee een gevangenisstraf van 2 to 5 jaar riskeren. Dan moet de voor liefde muziek wel heel groot zijn.

Lees verder

2015 was voor mij een topjaar!

Kan niet anders zeggen dan dat 2015 een topjaar voor mij en mijn eigen bedrijf Melodiefabriek was. Qua klasse-A-opdrachten en qua schoorsteen-moet-ook-roken. In 2015 vielen beiden samen wat voor een regelmatig terugkerende indianengrijns zorgde. Mijn ambachtelijk perfectionisme van de afgelopen jaren bleek zijn vruchten te hebben afgeworpen.

Online

Afgelopen jaren ben ik steeds meer mijn geld gaan verdienen met online werk. Offline, dus radio, televisie en papier spelen tegenwoordig een zeer kleine rol in mijn bestaan. Natuurlijk, ik geef weleens een interview voor de radio of voor een krant of een magazine. Maar goed betaalde opdrachten voor radio of tv, ik had ze afgelopen jaar niet. En ik heb ze niet gemist ook. Online verdien ik mijn geld.

Internationaal werkterrein

Wie online werkt heeft de potentie om de hele wereld te bereiken. In potentie een enorme markt die vele malen groter dan Nederland is. Mijn muziek en geluiden gaan dan ook letterlijk de hele wereld over. En mijn muziek werd dit jaar door miljoenen mensen gehoord.

Hieronder, mijn showcase-projecten van het jaar 2015:

Muziek voor Motherson branddocu

Voor de speciale Branddoc film van de firma Samvardhana Motherson Group (SMG) componeerde ik de muziek en verzorgde ik het sounddesign. De film werd door een team van ervaren Nederlandse documentairemakers geproduceerd, met ondermeer filmmaker Mark Bakker.

Voor meer over dit project, zie Melodiefabriek/Projects.

Muziek voor theaterstuk Blonde Dolly van Sjaak Bral

Dit jaar werkte ik voor het eerst samen met de Haagse theatermaker Sjaak Bral. Mijn muziek aangevuld met uniek sound design zal binnenkort in theaters te horen zijn.

Samenwerking met Tom America in de formatie ‘zegzeg’

Nadat we samengewerkt hadden voor mijn audiodocumentaire Oostende Healing vroeg Tom America mij om na te denken over een nieuwe formatie. Daar is ‘zegzeg’ uit voortgekomen, een formatie die inmiddels klaar is om optredens in Nederland en het buitenland  (dankzij de beamer zijn we meertalig) te gaan geven. Hopelijk meer nieuws daarover binnenkort!

Boutique Amp (presets/patches)

Voor muzikanten die met Propellerhead Reason muzieksoftware werken, ontwierp ik een set presets/patches van gitaarsounds onder de noemer Boutique Amp. Mijn Melodiefabriek website heb ik daarom voorzien van een webshop. In een maand tijd resulteerde dat in tientallen nieuwe klanten. En nu, maanden later, kan ik het jaar afsluiten met een klantenaantal van een paar honderd muzikanten wereldwijd. Meegeholpen aan dit succes heeft de verkoop die via de Propellerhead shop verloopt en de 5-sterren rating door gebruikers die ik daar kreeg. Het plan is om mijn webshop volgend jaar uit te breiden met nieuwe producten.

Muziek voor time-lapse ‘Portrait of Lotte 0 to 16 years in 4 ½ minutes’

Aangenaam verrast was ik toen Frans Hofmeester mij vroeg om de muziek te componeren voor de nieuwste time-lapse film van zijn dochter Lotte. Aangezien Frans geld verdient via YouTube kon hij mij inhuren voor het creëren van een speciale track voor de time-lapse. Deze film is inmiddels meer dan 3,3 miljoen keer bekeken en gaat de hele wereld over, en kreeg ondermeer aandacht van websites zoals The Huffington Post, Reddit en dergelijke. Uitermate vet dus!

Zie ook mijn blog over deze film.

Contentmanagement voor Filedier.nl

In opdracht van de Verkeersonderneming draag ik zorg voor de website Filedier.nl, het bijbehorende Twitter-account en de Facebook-page om mobiliteitsissues en oplossingen in de regio Rotterdam aan de orde te stellen. Een doorlopende klus op het gebied van contentmanagement voor 14 uur per week voor mij als ZZP-er.

KORTOM: online content, en muziek en geluid in het bijzonder, is zeg maar echt mijn ding!

Mijn muziek voor time-lapse film ‘Portrait Of Lotte 0 to 16 years’

Ik heb bijzonder muzikaal nieuws! Ik componeerde muziek voor een YouTube video die na de start direct enorm veel bezoekers trok (in nog geen anderhalve dag meer dan 400.000).

De coming of age time-lapse film ‘Portrait Of Lotte 0 to 14 years’ heb je misschien weleens op YouTube gezien. Of misschien heb je erover gehoord via het NOS Journaal of De Wereld Draait Door. In de film zie je in 4 minuten hoe de dochter van de Utrechtse filmmaker Frans Hofmeester van 0 tot 14 jaar opgroeit. De film staat op de 2e plaats in de top 5 van best bekeken time-lapse films aller tijden op YouTube en heeft inmiddels meer dan 35 miljoen kijkers getrokken.

Vandaag is Lotte 16 jaar geworden en om dat te vieren maakte Frans voor zijn dochter een nieuwe time-lapse: ‘Portrait Of Lotte 0 to 16 years’. Frans vroeg mij hiervoor een uniek stuk muziek te componeren. Waarvan akte.

Met trots presenteer ik hem hier op mijn blog:

Lees verder

De New York Times laat het zien: zo bouwden Skrillex, Diplo en Justin Bieber de track ‘Where Are Ü Now’

Geweldig om te zien hoe de New York Times de track ‘Where Are Ü Now’ van Skrillex, Diplo en Justin Bieber analyseert. Muziektechnische taal wordt voor de verandering nu eens niet vermeden en ook worden de geluidstechnische behandelingen, de editing, uitvoerig beschreven. Wat we sounddesign noemen, mijn specialisatie. Het is deze klankvormgeving die de track karakter, dynamiek en kleur geeft. Een specialisatie die in de loop van de jaren een steeds grotere rol heeft gekregen. Niet alleen in popmuziek en dancemuziek, maar ook in films, radio en televisiedocumentaires en podcasts. Dankzij moderne audiosoftware kun je het geluid tegenwoordig met ongekende precieze sounddesignen (zie ook mijn post Met een ijsklontje muziek maken).

De track ‘Where Are Ü Now’ wordt in tekst, audio en op beeld geanalyseerd. Ik wil je adviseren om als eerste het stuk The Inside History of ‘Where Are Ü Now’ op de NYT-site te lezen. In dit artikel zul je ook een podcast/audio-onderdeel aantreffen dat specifiek op de samenwerking tussen het drietal ingaat. Het fraaiste onderdeel van de totaalanalyse is de speciale video die de NYT van de track heeft gemaakt. In de video worden de 3 heren geïnterviewd, leggen zij precies uit hoe de track werd opgebouwd door het te laten zien en horen.

Voor mij is het ook geweldig om te zien hoe Skrillex op zijn laptop (MacBook Pro die ik zelf ook gebruik) met Ableton Live (software die ik zelf ook sinds 2001 gebruik) werkt want zo werk ik namelijk zelf ook. Vroeger had je een grote studio nodig, een technicus die de knoppen bediende en een groep muzikanten. Tegenwoordig kun je die dingen allemaal in je eentje doen, zoals ik ze meestal doe. Of, zoals deze heren, met zijn drietjes. Met een hele vette hit als resultaat.

(omslagfoto: still uit video NYT)

Wat hoor je als je kijkt?

Kort fragment uit een branddoc:

Een man in Wexford, Ierland, opent het hek van een stuk braakliggend terrein waar hij in geen 13 jaar meer geweest is. Ooit stond hier een fabriek waar zo’n 750 mensen werkten, waaronder hijzelf. Het bedrijf ging failliet. Cameraman Mark Bakker laat een drone met een Co Pro opstijgen voor het benadrukken van het desolate gevoel.

Ik moet muziek bij deze beelden verzinnen. Beelden die ik zou beschrijven als melancholisch. Het verhaal krijgt daarna een positieve wending. Het zijn allemaal zaken waar ik rekening mee moet houden. Het moet een beetje “luchtig” blijven allemaal.

Ik speel een paar noten op mijn gitaar. Het versterkt de nostalgische herinneringen van de man. En ik zet er heel zachtjes een synthesizer tegenaan met een warme klank die compleet samenvalt met de gitaarpartij. Een wolk aan herinneringen trekt voorbij. Ik geloof de man, ik geloof de beelden.

Muziek helpt de kijker beter te kijken. Door het gevoel van de beelden te versterken. Muziek kan de vaart in het verhaal houden, saaiheid doorbreken en kan beeldovergangen geloofwaardig maken.

Muziek die wezenlijk iets toevoegt aan beelden is niet meer weg te denken als je het eenmaal gehoord en gezien hebt. Als een goed huwelijk. Zonder die muziek worden die beelden een stuk minder interessant qua beleving. En verkeerde muziek bij beeld is zelfs dodelijk.

Ik hoor muziek als ik kijk. Zodat jij het ook gaat horen.